هابل دو جفت اختروش را در دوردست‌های کیهان به تصویر کشیده


تصویرهای تلسکوپ فضایی هابل از دو جفت اختروش. جفت سمت چپ با نام جی۰۷۴۹+۲۲۵۵ و جفت سمت راست با نام جی۰۸۴۱+۴۸۲۵ رده‌بندی شده‌اند. هابل هر دو تصویر را در نور دیدنی (مریی) و با دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی خود گرفته. تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

در پژوهشی تازه، تلسکوپ فضایی هابل ناسا نه یکی، بلکه دو جفت اختروش دوردست را شکار کرده که در زمانی حدود ۱۰ میلیارد سال پیش وجود داشته‌اند.

به گفته‌ی پژوهشگران، این کشف مانند پیدا کردن یک سوزن در انبار کاه بود زیرا شانسِ پیدا کردن یک اختروش دوتایی در مقایسه با یک اختروش تکی تنها یک در ۱۰۰۰ است.

داده‌های تصویریِ این تلسکوپ فضاییِ کهنه‌کار نشان می‌دهد که جدایی اختروش‌ها در هر جفت تنها حدود ۱۰ هزار سال نوری است. آن را با فاصله‌ی ۲۶ هزار سال نوری میان زمین و ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری بسنجید. این پژوهشگران، با رهبری نادیا زاکامسکا از دانشگاه جانز هاپکیز در بالتیمور، مریلند بر این باورند که این اختروش‌ها به این دلیل چنین نزدیکی تنگاتنگی دارند که هر جفت در مرکز دو کهکشانِ برخوردی جای دارند.

اختروش‌ها اجرامی بی‌اندازه درخشانند که از برافزایشِ گاز در ابرسیاهچاله‌های لانه کرده در مرکزِ کهکشان‌های دوردست نیرو می‌گیرند. زاکامسکا می‌گوید: «اختروش‌ها تاثیر ژرفی بر شکل‌گیری کهکشان‌ها در کیهان دارند.»

هنگامی که دو کهکشان با هم برخورد می‌کنند، گرانشِ نیرومندشان باعث می‌شود ساختار یکدیگر را دگرگون کنند. در پی این به هم ریختگی، مواد بیشتری به کام ابرسیاهچاله‌های هر یک سرازیر شده و اختروش‌هایشان شعله‌ور می‌شود. با گذشت زمان، پرتوهای نیرومند به پیدایش بادهایی کهکشانی می‌انجامد که بیشترِ گازهای این کهکشان‌های برخوردی را بیرون رانده و از آنها جدا می‌کند.

این فرآیند در پایان به پیدایش یک کهکشان بیضیگون می‌انجامد. یک چنین رشته رویدادی برای کهکشان خودمان، راه شیری هم پیش‌بینی شده و تا چند میلیارد سال دیگر با نزدیک‌ترین همسایه‌ی بزرگش، کهکشان زن در زنجیر (آندرومدا) برخورد کرده و با هم یک کهکشان غول‌پیکرِ بیضیگون خواهند ساخت.

تاکنون بیش از ۱۰۰ اختروشِ دوتایی در کهکشان‌های برخوردی یافته شده‌اند ولی هیچ یک به اندازه‌ی این دو نمونه کهن و دوردست نبوده‌اند. نور این دو اختروش‌های نویافته از روزگارِ فراوانیِ پیدایش اختروش‌ها می‌آید، حدود ۱۰ میلیارد سال پیش. اخترشناسان از پیش نشان داده بودند که بی‌شمار اختروش دوتایی می‌بایست در آن روزگار وجود می‌داشته، ولی هیچ یک از آنها تاکنون یافته نشده بودند.

برداشت هنری از دو اختروش لانه کرده در دو کهکشان برخوردی- تصویر بزرگ‌ـر (۳ مگ)

زاکامسکا می‌گوید: «این براستی نخستین نمونه[ها] از اختروش‌های دوتایی در اوجِ دورانِ پیدایش کهکشان‌هاست که می‌توانیم به کمک آن، چگونگیِ نزدیک شدن ابرسیاهچاله‌ها به یکدیگر برای ساختنِ یک دوتایی را بررسی کنیم.»

به گفته‌ی پژوهشگران، یافتن این چهار اختروش نه تنها به اخترشناسان آگاهی‌هایی درباره‌ی ادغام ابرسیاهچاله‌ها در روزگار آغازین کیهان می‌دهد، بلکه سودمندیِ به کارگیری ترفندها و تکنیک‌های گوناگون برای ردیابی و تصویربرداری از اختروش‌های دوتایی کمیاب را هم نشان می‌دهد.

هابل اگرچه تنها تلسکوپی‌ست که واگشود (وضوح) کافی برای شناسایی این دو جفت اختروشِ نزدیک به هم را دارد، ولی چشم تیزبینش توان کافی برای این را نداشت که خودش به تنهایی جایگاه آنها را بیابد. اخترشناسان باید هابل را رو به جهت درست تنظیم می‌کردند و برای این کار از کمک ماهواره‌ی گایای سازمان فضایی اروپا که یک ماهواره‌ی نقشه‌بردارِ ستارگان است و برنامه‌ی زمینیِ پیمایش دیجیتالی آسمان اسلون (اس‌دی‌اس‌اس) کمک گرفتند تا فهرستی از نامزدهای احتمالی برای بررسی هابل را گرد آورند.

سپس هنگامی که پژوهشگران چهار هدف نخست را با هابل مشاهده کردند دریافتند که دو تا از این هدف‌ها در حقیقت دو زوجِ اختروشِ نزدیک به هم هستند. آنها می‌گویند این همان "لحظه‌ی یافتم، یافتم" بود که مهر تاییدی دوباره بر نقشه‌ی آنها برای جستجوی اختروش‌های دوتایی با بهره از هابل، گایا و اسلون می‌زد.

شین لو، یکی از این پژوهشگران از دانشگاه ایلینوی در اربانا-شمپین می‌گوید: « این ترفندِ تازه نه تنها می‌تواند اختروش‌های دوتاییِ بسیار دوردست را بیابد، بلکه از هر روشی که پیش از این به کار برده بودیم هم بسیار کارآمدتر است.»

پژوهشنامه‌ی این گروه در شماره‌ی برخطِ یکم آوریلِ نشریه‌ی نیچر آسترونومی در دسترس است.


--------------------------------------------

تلگرام، توییتر، و اینستاگرام یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
instagram.com/1star.7sky

واژه‌نامه:

 NASA - Hubble Space Telescope - quasar - sun - supermassive black hole - Milky Way - Nadia Zakamska -  Johns Hopkins University - Baltimore - Maryland - galaxy - black hole - elliptical galaxy - Andromeda galaxy - binary - European Space Agency - star - Gaia - Sloan Digital Sky Survey - Xin Liu - University of Illinois - Urbana-Champaign - Nature Astronomy - J0749+2255 - J0841+4825

منبع: اسپیس دات کام

0 دیدگاه شما:

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه