شمال شاه‌تخته

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی بزرگ شاه‌تخته (کارینا) جایگاه ستارگان شگفت‌انگیز و سحابی‌های نمادین است.
این منطقه‌ی غول‌آستای ستاره‌زا که نامش را از صورت فلکی میزبانش گرفته، بزرگ‌تر و درخشان‌تر از سحابی یزرگ شکارچی است ولی کمتر از آن شناخته شده زیرا در آسمان نیمکره‌ی جنوبی است و همچنین، در درازنای تاریخ مردمان بیشتری در نیمکره‌ی شمالی زیسته‌اند تا نیمکره‌ی جنوبی.
در این تصویر، شمالی‌ترین بخش سحابی شاه‌تخته را با جزییات بسیار می‌بینیم.
از جمله ابرهایی که اینجا دیده می‌شود، رشته‌های نیمدایره‌ای است که ستاره‌ی فعال ولف-رایه ۲۳ (دبلیوآر۲۳) در انتهای سمت چپ را در بر گرفته‌اند.
درست سمت چپ مرکز چارچوب، سحابی "گابریلا میسترال" را می‌بینیم؛ این سحابی از گازهای برافروخته‌ی یک سحابی گسیلشی آی‌سی ۲۵۹۹ تشکیل شده که خوشه‌ی ستاره‌ای باز و کوچکِ ان‌جی‌سی ۳۳۲۴ را در بر گرفته‌اند.
بالای مرکز تصویر خوشه‌ی ستاره‌ایِ بزرگ‌ترِ ان‌جی‌سی ۳۲۹۳ دیده می‌شود و در سمت راستش هم سحابی گسیلشیِ به نسبت کم‌نورِ "لودن ۱۵۳" به چشم می‌خورد.
ولی پرآوازه‌ترین باشنده‌ی سحابی شاه‌تخته نشان داده نشده.
بیرون از لبه‌ی پایین، سمت راست، ستاره‌ای درخشان، دمدمی مزاج و محکوم به نابودی به نام "اِتا شاه‌تخته" جای دارد، ستاره‌ای که زمانی یکی از درخشان‌ترین ستارگان آسمان زمین شده بود و بر پایه‌ی پیش‌بینی‌ها، تا چند میلیون سال دیگر در یک انفجار ابرنواختری خواهد مُرد.
--------------------------------------------------
تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

Great Carina Nebula - star - nebula - constellation - Great Orion Nebula - Carina Nebula - semi-circular - Wolf-Rayet 23 - WR23 - Gabriela Mistral Nebula - emission nebula - IC 2599 - open cluster - NGC 3324 - NGC 3293 - Loden 153 - Eta Carinae - supernova

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

یک "کنده درخت" غول‌پیکر در مریخ دیده شد!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (پی‌ان‌جی، ۷.۴ مگ)

یک کاوشگر عکسی نامعمول از سطح بهرام (مریخ) گرفته که مانند یک "کُنده‌ی درخت" غول‌آسا می‌ماند، با حلقه‌ها و همه چیزش.

فضاپیمای مدارگرد گازهای ناچیز (تی‌جی‌او، TGO) که یک همکاری میان سازمان فضایی اروپا (اِسا) و آژانس فضایی روسیه (روکاسموس) است، با گردش به دور بهرام و گردآوری داده‌ها درباره‌ی جوِ تُنک آن، از بالا به بررسی این سیاره می‌پردازد. ولی این دیدگاه مداری همچنین به تی‌جی‌او اجازه می‌دهد تا سیاره‌ی سرخ را از بالا ببیند و با "سامانه‌ی تصویربرداریِ رنگی و استریوی سطح" خود (کاسیس، CaSSIS) از آن عکس بگیرد.

در تصویری که این مدارگرد در روز ۱۳ ژوئن ۲۰۲۱ از دشت‌های شمالی "هامونه‌ی اسیدالیا" گرفته بود و بتازگی رو شده، یک ویژگی سطحی شگفت‌انگیز چشم‌ها را می‌نوازد. این ویژگی از بالا همانندِ یک "کنده‌ی درخت" غول‌آسا به نظر می‌رسد، با حلقه‌های هم‌مرکزی که سال‌های زندگی‌اش را نشان می‌دهد. ولی این یک کنده‌ی درخت بیگانه نیست، بلکه یک دهانه‌ی برخوردیِ سرشار از یخ است.

(از شانس، هامونه یا دشت اسیدالیا جایگاه فرودِ همان ماموریت انسانی‌ای است که در فیلم و داستان علمی-تخیلی "مریخی" نشان داده شده.)

اگرچه حلقه‌های این دهانه نشانگر سن آن نیستند، ولی الگوهایی که در این دهانه دیده می‌شوند می‌توانند در شناختِ چیزی که ساختارش را پدید آورده و آنچه در درازنای تاریخش بر سر بهرام آمده به پژوهشگران کمک کنند.

به نوشته‌ی اِسا، یک چیزی که دانشمندان فکر می‌کنند فعلا می‌توانند درباره‌ی این دهانه بگویند اینست که لبالب انباشته از ته‌نشست‌های (رسوب‌های) سرشار از آب یخزده است؛ ته‌نشست‌هایی که بسیار پیش‌تر در تاریخ بهرام نِهِشته شده بودند. آنها بر این گمانند که این ته‌نشست‌ها در دهانه‌ی برخوردی به دلیل تغییرِ کجی یا انحراف محور چرخش سیاره در گذر زمان در آنجا نهشته شده‌اند. کجی یا انحراف محور یک سیاره، چنانچه در زمین می‌بینیم، تغییرهای فصلی را پدید می‌آورد و تغییرِ کجی بهرام در گذر زمان بسیار چشمگیرتر از زمین بوده.

بر پایه‌ی نوشته‌ی اِسا، در آن روزگارِ گذشته‌ترِ بهرام، کجی یا محور چرخش این سیاره به ته‌نشست‌های یخِ آب اجازه می‌داده تا در عرض‌های جغرافیایی‌ای پایین‌تر از آنچه امروزه ممکن است پدید بیایند.

در حقیقت، "حلقه‌ها" و تَرَک‌های چشمگیرِ این دهانه به احتمال بسیار در اثر تغییرهای اقلیمی در گذر زمان پدید آمده‌اند. پژوهشگران فکر می‌کنند این ویژگی‌ها دستاورد تغییرهای فصلی و دمایی هستند که باعث می‌شده مواد درون دهانه با گرما و سرما گسترده (منبسط) و فشرده (منقبض) شوند.

فضاپیمای تی‌جی‌او در سال ۲۰۱۶ به عنوان بخشی از ماموریت اگزومارس اِسا برای بررسی بهرام از درون مدار و روی سطحش به این سیاره رسید. این کاوشگر همچنان به فرستادن تصویرهایی مانند این و همچنین داده‌هایی درباره‌ی جوِ بهرام، زمین‌شناسی، سطح، تاریخ آن و چیزهای دیگر ادامه می‌دهد.


-------------------------------------------------

تلگرام، توییتر، اینستاگرام و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

tree stump - Mars - Red Planet - ExoMars - Trace Gas Orbiter - TGO - European Space Agency - ESA - Russia's space agency -  Roscosmos - planet - Color and Stereo Surface Imaging System - CaSSIS - Acidalia Planitia - impact crater - sci-fi - novel - The Martian - deposit - tilt - spin axis - Earth - latitude

منبع: اسپیس دات کام
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

زبانه آتشین خورشید

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
گاز چگونه می‌تواند بر فراز خورشید شناور شود؟ به کمک میدان‌های مغناطیسی.
میدان‌های مغناطیسی پیچ‌خورده‌ای که از سطح خورشید به بیرون کمانه می‌زنند می‌توانند این گازهای یونیده را به دام انداخته و آنها را در ساختارهای غول‌آسای حلقه‌ای بر فراز سطح شناور کنند.
این کمان‌های باشکوه پلاسما اگر روی لبه‌ی خورشید و بر زمینه‌ی فضا دیده شوند [مانند همین عکس] به نام زبانه‌ی خورشیدی شناخته می‌شوند [اگر بر زمینه‌ی سطح خورشید دیده شوند، رشته یا افروزه‌ی خورشیدی نام می‌گیرند-م].
تصویر تماشایی و پرجزییاتی که اینجا می‌بینید را رصدخانه‌ی فضایی سوهو در سال ۱۹۹۹ به کمک "تلسکوپ تصویریِ فرابنفش-دورِ" خود (ئی‌آی‌تی، EIT)، در طول موجی که از هلیوم یونیده گسیلیده می‌شد گرفت.
این تصویر پلاسمای داغی را نشان می‌دهد که دارد به شکل یک زبانه‌ی آتشین، از زندان مغناطیسی رهیده و تا صدهزار کیلومتر از سطح خورشید بیرون زده است.
این رویدادهای چشمگیر باید همیشه دیدبانی شوند زیرا توان این را دارند که بر سامانه‌های  برق و قدرت و ارتباطی ما که ۱۵۰ میلیون کیلومتر دورتریم اثر بگذارند.
خورشید ما در اواخر ۲۰۲۰ کمینه‌ی خود در چرخه‌ی ۱۱ ساله‌اش را پشت سر گذاشت و اکنون دارد بر فعالیت‌های سطحی‌اش می‌افزاید.

--------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

Sun - magnetic field - ionized - plasma - prominence - Extreme ultraviolet Image Telescope - EIT - SOHO - Helium - planet - Earth - solar minimum

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

رازورمز ژرف‌تر شد: نوترینوهای شبح و FRBها یک سرچشمه ندارند

در این برداشت هنری، یک نوترینو با یخ جنوبگان برهم‌کنش می‌کند و یک میون در این فرآیند آزاد می‌شود. میون با حرکتِ فراسریعش، دنباله‌ای با نور آبی به جا می‌گذارد که به نام تابش چرنکوف شناخته می‌شود

اخترشناسان کارهای بیشتری برای انجام دادن دارند.

کیهان با ستارگانی که منفجر می‌شوند، سیاهچاله‌هایی که مواد را می‌بلعند و انبوه پرتوهای پرانرژی، جای بسیار شلوغی‌ست. برخی از این رویدادها روی زمین خود را با نوترینوهای پرانرژی نشان می‌دهند، ذرات شبح‌گونه‌ای که بندرت با ماده‌ی معمولی برهمکنش انجام می‌دهند. ولی برخی دیگر به گونه‌ی فوران‌های زودگذر رادیویی (اف‌آربی‌ها)، درخش‌های کوتاه‌مدت ولی شدیدِ انرژی رادیویی نمایان می‌شوند.

اخترشناسان نمی‌دانند سرچشمه‌ی پرانرژی‌ترین نوترینوها چیست. همچنین، ریشه‌ی اف‌آربی‌ها هم به خوبی شناخته نشده. دانستنِ این که نوترینوها و اف‌آربی‌ها از یک جا در آسمان می‌آیند به توضیح ریشه‌ی هر دو کمک می‌کند.

ولی افسوس که این گونه نیست، زیرا پژوهشی تازه امیدها برای یک پیوند میان این دو را ناامید می‌کند.

من ذرات مرده می‌بینیم
نوترینوها از فراوان‌ترین ذرات در کیهانند. در حقیقت در همین زمانی که این را می‌خوانید چند تریلیون نوترینو دارد در هر ثانیه از بدنتان می‌گذرد. ولی آنها نه تنها سبک‌ترین ذره از همه‌ی ذراتِ شناخته شده هستند، بلکه بندرت برهمکنشی با ماده‌ی معمولی انجام می‌دهند.

آشکارسازی نوترینوها نیاز به برخی از بزرگ‌ترین دستگاه‌ها دارد. و منظور از بزرگ، چیزی مانند آرایه‌ی آیس‌کیوب (IceCube) در جنوبگان است. تاسیسات آیس‌کیوب که در جایی نزدیکِ قطب جنوبِ جغرافیایی برپا شده، دربردارنده‌ی ده‌ها رشته‌ی آشکارساز است که به درون یخسار (ورقه‌ی یخی قطب) فرو رفته‌اند. اگر در شانسی کمیاب، نوترینویی به یک مولکول آب برخورد کند، درخشی از نور به نام تابش چرنکوف پدید می‌آورد که آشکارسازها می‌توانند آن را ببینند.

میان سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۱۸، گروه دانشمندان آیس‌کیوب برخوردِ بیش از ۱۱ میلیون نوترینو را گزارش داد. بیشینه‌ی نزدیک به همه‌ی آنها نوترینوهای به نسبت کم‌انرژی بودند، ولی درصد کوچکی از آنها هم به گونه‌ای باورنکردنی پرانرژی بودند- برخی از بالاترین انرژی‌هایی که تاکنون برای یک ذره ثبت شده.

رصدخانه‌ی نوترینوی آیس‌کیوب در جنوبگان با نمای هنری از ده‌ها رشته‌ی آشکارساز آن که به درون یخسار قطب فرو رفته‌اند.
درباره‌ی این تصویر اینجا بخوانید: * شکار نوترینوهای کیهانی در قطب جنوب آغاز شد- تصویر بزرگ‌تر

این نوترینوها به نظر می‌رسد از همه جای آسمان می‌آیند، چیزی که نشان می‌دهد سرچشمه‌های فراکهکشانی دارند (اگر اینگونه نبود و از درون کهکشانمان می‌آمدند، باید همگی محدود به صفحه‌ی کهکشان در آسمان می‌شدند). از آنجا که نوترینوها واقعا با هیچ چیز دیگری برهم‌کنش ندارند، در خط راست پیش می‌روند، یعنی جهتی که در آن پیش می‌روند واقعا جهتِ سرچشمه‌شان است (برخلاف عموزاده‌هایشان، پرتوهای کیهانی، که راهشان در اثر میدان‌های مغناطیسی کج می‌شود).

با وجود آن میلیون‌ها شناسایی، پرانرژی‌ترین نوترینوها به نظر نمی‌رسید که پیوندی با گونه‌ی ویژه‌ای کهکشان یا جایگاهی ویژه در آسمان داشته باشند. بی‌شک فرآیندی پرانرژی دارد آنها را پدید می‌آورد، ولی روشن نیست که دقیقا چه فرآیندی.

سریع‌ترین فوران در باختر
اف‌آربی‌ها براستی رازآمیزند. این پدیده‌ها که نخستین بار در سال ۲۰۰۷ شناسایی شدند، نماینده‌ی برخی از شدیدترین فرآیندها در جهان هستی‌اند و توانایی این را دارند که انبوه هولناکی از انرژی را به درون طیف رادیویی بریزند [به موج رادیویی تبدیل کنند]، آن هم به گونه‌ای که خودِ رویدادهایشان بیش از یک ثانیه به درازا نمی‌کشند. همکاری "آزمایش نقشه‌برداری از شدت هیدروژن کانادا" (چایم، CHIME) کاتالوگی از حدود ۵۰۰ اف‌آربی پدید آورده که از میان آنها، تنها ۱۸ نمونه خود را تکرار کرده‌اند.

بتازگی اخترشناسان پیوندی میان یک رویداد اف‌آربی و یک مغناختر (مگنتار، یکک ستاره‌ی نوترونیِ سریع-چرخانِ به شدت مغناطیسی) یافته‌اند که می‌تواند نشانگرِ یک ریشه‌ی احتمالی باشد. ولی این تنها یک بار مشاهده بوده و برای رازگشایی از ریشه‌ی اف‌آربی‌ها نیاز به کار بسیار بیشتری هست.

به زبان ساده، واقعا عالی می‌شد اگر اف‌آربی‌ها از همان جایی در آسمان می‌آمدند که نوتروینوهای پرانرژی می‌آیند. از آنجایی که شناخت کاملی از سرچشمه‌ی اصلی هیچ یک از این پدیده‌ها نداریم، وجود یک همبستگی (پیوند دوسویه) میان آنها سرنخی بسیار بزرگ خواهد بود. برای نمونه، اگر مگنتارها براستی سرچشمه‌ی همه‌ی اف‌آربی‌ها باشند و نوترینوهای پرانرژی هم از همان جهت بیایند، گواهی نیرومند از این خواهد بود که پیدایش رویدادهای نوترینوی پرانرژی هم زیر سرِ مگنتارهاست.

یک چیستانِ شکسته
ولی چه بد که آنها اینگونه نیستند. در پژوهشنامه‌ای که به تازگی در پایگاه داده‌های پیش‌چاپِ arXiv منتشر شده، شانتانو دسای، اخترشناس بنیاد فناوری حیدرآباد هند به بررسی این پیوند میان میلیون‌ها نوترینو و صدها اف‌آربیِ موجود در کاتالوگ‌های همگانی پرداخت.

دسای شمار بزرگی از سرچشمه‌های همرویدادی را یافت که در آنها، یک اف‌آربی کمتر از سه درجه با یک نوترینو فاصله داشت (۳ درجه دلبخواهی و قراردادی است ولی به بی‌قطعیتیِ اندازه‌گیری‌ها هم نزدیک است، بنابراین به طور منطقی می‌تواند "نزدیک" پنداشته شود). دسای سپس این شمار را با شمارِ اف‌آربی‌هایی که هیچ همدم نوترینویی به همراه خود نداشتند مقایسه کرد.

به نظر می‌رسید احتمالِ این که اف‌آربی‌ها نزدیک یک نوتریوی پرانرژی باشند بیشتر از دور بودن از نوترینوی دیگر نیست، که نشان می‌دهد پیوندی میانشان وجود ندارد.

این بدین معناست که بعید است چیزی که دارد اف‌آربی‌ها را پدید می‌آوردند همان فرآیندی باشد که نوترینوهای پرانرژی را تولید می‌کند. همچنین بدین معناست که اخترشناسان کارهای بسیار بیشتری برای انجام دادن دارند.

-------------------------------------------------

تلگرام، توییتر، اینستاگرام و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

star - black hole - Earth - neutrino - fast radio burst - FRB - IceCube - Antarctica - South Pole - ice sheet - molecule - extragalactic - plane - Milky Way - cosmic ray - deflect - magnetic field - galaxy - radio - spectrum - Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment - CHIME - magnetar - magnetized - neutron star - arXiv - Shantanu Desai - Indian Institute of Technology Hyderabad -  muon - Cherenkov radiation

منبع: اسپیس دات کام
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

کهکشان‌هایی در کوره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

خوشه‌ی کوره یکی از نزدیک‌ترین خوشه‌های کهکشانی به زمین است. این خوشه نامش را از یکی از صورت‌های فلکی جنوبی گرفته که بیشتر کهکشان‌هایش در راستای آن دیده می‌شوند.

خوشه‌ی کوره با فاصله‌ی تقریبی ۶۲ میلیون سال نوری از زمین، حدود ۲۰ برابر دورتر از همسایه‌مان، کهکشان آندرومدا (زن در زنجیر)، و تنها حدود ۱۰ درصد دورتر از خوشه‌ی شناخته شده‌تر و آشناترِ گیسو است.
در این چشم‌انداز کیهانی که پهنایی به اندازه‌ی ۲ درجه را در آسمان می‌پوشاند، تقریبا هر لکه‌ی زردفامی که می‌بینید یک کهکشان بیضیگون در خوشه‌ی کوره است.
کهکشان های بیضیگونِ ان‌جی‌سی ۱۳۹۹ و ان‌جی‌سی ۱۴۰۴ اعضای اصلی و درخشانِ این خوشه هستند که بالا، سمت چپ این تصویر دیده می‌شوند (نقطه‌های درخشان با تیزی‌های پراش ستارگانِ کهکشان خودمان هستند).
در گوشه‌ی پایین، سمت راست چارچوب هم یک کهکشان مارپیچی میله‌ای استاندارد به نام ان‌جی‌سی ۱۳۶۵ را می‌بینیم که یکی دیگر از اعضای برجسته‌ی این خوشه است.

--------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

Fornax Cluster of Galaxies - European Southern Observatory - constellation - Fornax Cluster - Andromeda Galaxy - Virgo Galaxy Cluster - elliptical galaxy - barred spiral galaxy - NGC 1365

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

دریای خاوری روی لبه باختری ماه!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
"دریای خاوری" یکی از خیره‌کننده‌ترین ویژگی‌های بزرگ-مقیاسِ ماه است.
این دریا جوان‌ترین حوضه‌ی برخوردی بزرگِ ماه است ولی از چشم‌اندازِ روی زمین، به دشواریِ بسیار می توان آن را دید.
ولی در این تصویر پُروضوحِ تلسکوپی که در زمانی مناسبی از رُخگردیِ سمتِ پیدای ماه گرفته شده، دریای خاوری را می‌توان نزدیک بالای مرکز، به گونه‌ای بسیار فشرده روی لبه‌ی باختری ماه پیدا کرد.
این حوضه‌ی برخوردی پهنایی نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر دارد و دستاوردِ برخوردِ سیارکی به ماه در حدود ۳ میلیارد سال پیش است.
ویژگی‌های دایره‌ای و هم‌مرکزِ این حوضه هم چین خوردگی‌ها یا موج‌هایی در پوسته‌ی ماه هستند.
ولی دیدنِ همه‌ی این ویژگی‌ها در عکس‌هایی که به طور مستقیم، از مدار ماه گرفته شده‌اند کم آسان‌تر است.
خوب چرا دریای خاوری روی لبه‌ی باختری ماه است؟
راستش ساختارِ دریای خاوری پیش از ۱۹۶۱ نامگذاری شد و در آن زمان بود که پیمان‌نامه‌ی برچسب‌گذاری خاور و باختر روی نقشه‌های ماه وارونه شد.
نام دریای خاوری (Mare Orientale) با درشت‌ترین خط در بالای چارچوب نوشته شده

نمای دریای خاوری با دایره‌های هم‌مرکزش از مدار ماه- این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

--------------------------------------------------
تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

Mare Orientale - Latin - Eastern Sea - impact basin - libration - lunar nearside - crust - Moon 

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

چیزی اسرارآمیز در فضا هر ۱۸ دقیقه یک بار موج رادیویی می‌فرستد

* چیزی با درخشش باورنکردنی در فضا دارد با آهنگی بسیار آهسته‌تر از بیشترِ چنین اجرامی در کیهان می‌تپد و این می‌تواند گونه‌ی نامعمولی ستاره‌ی نوترونی باشد که هرگز ندیده‌ایم.
برداشت هنری از این جرم رازگونه، اگر یک مگنتار (مغناختر) باشد
 
یک جرم شگفت‌انگیز فضایی دارد به شیوه‌ای که اخترشناسان تاکنون هرگز ندیده‌اند می‌تپد. این می‌تواند گونه‌ی نامعمولی از یک ستاره‌ی نوترونی -پسماندِ یک ستاره‌ی بزرگِ منفجر شده- باشد. بررسی اجرام کیهانی‌ای مانند این می‌توانند به ما در شناخت مرگ ستارگان کمک کند.

ناتاشا هرلی-واکر از دانشگاه کرتین در پرت استرالیا به همراه همکارانش این جرم را به کمک آرایه‌ی میدان‌گسترده‌ی مورکینسون (ام‌دبلیوای) که یک رادیوتلسکوپ در استرالیاست پیدا کردند. آنها پس از دیدن رگباری از موج‌های رادیویی که به نظر می‌رسید پدیدار و ناپدید می‌شود، به سراغ بایگانی داده‌های ام‌دبلیوای در اوایل ۲۰۱۸ رفتند و ۷۱ تپ‌اختر دیگر را پیدا کردند.

این جرم که "گلیم-ایکس جی۱۶۲۷۵۹.۵-۵۲۳۵۰۴.۳" نام دارد و حدود ۴۰۰۰ سال نوری از ما دور است، در هر تپ، انبوهی انرژی آزاد می‌کند. هرلی-واکر در یک نشست خبری گفت: «درخشش در اینجا واقعا دیوانه‌کننده است- واقعا، واقعا، واقعا افراطی.»«انتظار یافتن چیزی به این اندازه درخشان را نداشتیم.»

این چشمه با آهنگی منظم می‌تپد و هر ۱۸.۱۸ دقیقه به مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه می‌درخشد. هیچ چیزی با چنین آهنگی تاکنون یافته نشده بود. هرلی-واکر می‌گوید: «هیچ کس واقعا به جستجوی اجرامی با چنین بازه‌های زمانی‌ای فکر نمی‌کرد زیرا نمی‌توانستیم هیچ سازوکاری را که آنها را پدید می‌آورد در نظر بیاوریم، با این همه گویا وجود دارند.»

اجرامی در کیهان که خاموش و روشن می‌شوند برای اخترشناسان تازگی ندارند- چنین اجرامی "گذرا" نامیده می‌شوند. گذراهای آهسته -مانند ابرنواخترها-  می‌توانند در بازه‌های چندروزه پدیدار شوند و پس از چند ماه ناپدید شوند. گذراهای سریع -مانند گونه‌ای ستاره‌ی نوترونی به نام تپ‌اختر- در تنها چند ثانیه یا میلی‌ثانیه خاموش و روشن می‌شوند.

این ویدیو نمایی تازه از کهکشان راه شیری را از چشم آرایه‌ی میدان‌گسترده ی مورکیسون نشان می‌دهد با پایین‌ترین بسامدها به رنگ سرخ، بسامدهای میانگین به رنگ سبز و بالاترین بسامدها به رنگ آبی. نمای ضربدر سفید پایین، سمت راست صفحه‌ی کهکشان جایگاه این چشمه‌ی بازآینده‌ی رازآمیز را نشان می‌دهد.
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام یک ستاره در هفت آسمان ببینید

جما اندرسون، اخترفیزیکدان مرکز بین‌المللی پژوهش اخترشناسی رادیویی از دانشگاه کرتین می‌گوید: «یافتن چیزی که تا چند دقیقه روشن می‌ماند براستی شگفت‌آور بود.»«این جرم رازگونه بی‌اندازه درخشان و کوچک‌تر از خورشید بود و موج‌های رادیویی به شدت قطبیده می‌گسیلد- چیزی که نشان می‌دهد این جرم میدان مغناطیسی بی‌اندازه نیرومندی دارد.»«مشاهدات با یک جرم پیش‌بینی شده‌ی اخترفیزیکی به نام یک مگنتار فَرابُلند-دوره سازگارند.»«این گونه‌ای ستاره‌ی نوترونی با چرخش آهسته است که وجودش در نظریه پیش‌بینی شده است.»

ولی روشن نیست که یک مگنتار چگونه می‌تواند به این آهستگی بچرخد و این اندازه درخشان باشد. وی می‌افزاید: «ولی هیچکس انتظار نداشت یکی مانند این را به طور مستقیم ببینیم زیرا انتظار نداشتیم به این اندازه درخشان باشند.»«این به گونه‌ای دارد انرژی مغناطیسی را بسیار کارآمدتر از هر آنچه که در گذشته دیده‌ایم به موج‌های رادیویی تبدیل می‌کند.»

هرلی-واکر می‌گوید: «نگران بودم که نکند کار بیگانگان باشد، ولی ... این چشمه در میدان بسیار گسترده‌ای از بسامدهاست، که بدین معناست که باید یک فرآیند طبیعی باشد- این یک سیگنال دست‌ساز نیست.» هرلی-واکر و همکارانش اکنون در جستجوی اجرام دیگری مانند این هستند تا بتوانیم از چیستی‌شان سر در بیاوریم.

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.

--------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

neutron star - star - Natasha Hurley-Walker - Curtin University - Perth - Australia - Murchison Widefield Array - MWA - radio telescope - radio wave - pulse - GLEAM-X J162759.5-523504.3 - transient - supernova - magnetic field - magnetar - Gemma Anderson -  International Centre for Radio Astronomy Research - ICRAR - polarized - alien - frequency - Nature
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

نمایشگاهی از رنگ و نور در دل کژدم

چرا آسمان پیرامون ستاره‌ی کژدم‌دل (قلب عقرب، سدویس، آنتارس) و "رو مارافسای" اینقدر غبارآلود و رنگارنگ است؟
این رنگ‌ها دستاورد آمیزه‌ای از اجرام و فرآیندهاست.
غبارهای ریز کیهانی که از جلو با نور ستارگان روشن شده‌اند، سحابی‌های بازتابی آبی‌فام را پدید آورده‌اند. ابرهای گازی که اتم‌هایشان توسط پرتوی فرابنفش ستارگان برانگیخته شده، سحابی‌های گسیلشی (نشری) سرخ‌فام را ساخته‌اند. و ابرهای غباری که از پشت روشن شده‌اند هم جلوی نور ستارگان پشتشان را گرفته و خود به حالت ضدنور (سایه‌نما) در آمده و تاریک دیده می‌شوند [و در واقع سحابی‌های تاریک پدید آورده‌اند].
کژدم‌دل که یک ستاره‌ی ابرغول سرخ، و یکی از درخشان‌ترین ستارگان آسمان شب‌های زمینست با نور خود توده ابر زرد-سرخی را که پایین، سمت راست این چشم‌انداز دیده می‌شود روشن کرده. 
سامانه‌ی ستاره‌ای "رو مارافسای" در مرکزِ سحابی آبی‌رنگِ بالا، سمت چپ تصویر دیده می‌شود. خوشه‌ی کروی دوردست ام۴ هم در سمت راست ستاره‌ی کژدم‌دل خودنمایی می‌کند.
این ابرهای ستاره‌ای حتی از آن چه چشم انسان می‌تواند ببیند هم رنگارنگ‌ترند زیرا در سرتاسر طیف الکترومغناطیسی نور می‌افشانند.

--------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

Antares - Rho Ophiuchi - reflection nebula - atom - ultraviolet - emission nebula - red supergiant - star - globular cluster - M4 - electromagnetic spectrum

منبع: apod.nasa
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

جیمز وب به جایگاه پایانی رسید

تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) یک ماه پس از پرتاب به خانه‌ی تازه‌اش رسید. در روز ۲۴ ژانویه، این فضاپیما پیشران‌هایش را برای ۶ دقیقه روشن کرد تا بتواند در مدار پایانی‌اش جای بگیرد و اکنون، این تلسکوپ آماده است تا پیش از چشم دوختن به کیهان، آینه‌ها و دستگاه‌های علمی‌اش را وابسَنجد (کالیبره کند).

جیمز وب اکنون در یک جایگاه ایدار گرانشی به نام نقطه‌ی لاگرانژ است، جایی که همه‌ی نیروهای وارد بر فضاپیما با یکدیگر برابر می‌شوند (به تعادل می‌رسند) تا فضاپیما سر جایش بماند و همراه با زمین به گرد خورشید بگردد. این نقطه‌ی لاگرانژِ ویژه که ال۲ (لاگرانژ ۲) نامیده می‌شود، حدود ۱.۵ میلیون کیلومتر دورتر از زمین، درست در جهت مخالف خورشید است. جیمز وب درست روی این نقطه توقف نمی‌کند، بلکه در چیزی به نام "مدار هاله" می‌لنگد و پس و پیش می‌رود. برای این نیازست تا تقریبا هر سه هفته یک بار، پیشران‌هایش را اندکی روشن کند، هر چند که در درازمدت پایدارتر است.

جدا از این واقعیت که توقف نزدیک یک نقطه‌ی لاگرانژ باعث صرفه‌جویی سوخت می‌شود، نقطه‌ی ال۲ این ویژگی خوب را هم دارد که که در آن می‌شود بدون نگرانی از گرما و نورِ خورشید، زمین و ماه به رصد آسمان پرداخت. جیمز وب رویش از همه‌ی این اجرام دور است و با آفتابگیر یا سپر خورشیدی غول‌پیکرش جلوی نورِ همه‌ی آنها را گرفته و از دستگاه‌های رصدیِ حسمَندَش نگاهبانی می‌کند.

همسنجی (مقایسه‌ی) جایگاه تلسکوپ هابل و جایگاه آینده‌ی تلسکوپ جیمز وب

این تلسکوپ برای کار نیاز به سرمای بی‌اندازه دارد، که این را هم سپر خورشیدی فراهم خواهد کرد. سطحی از این سپر که رو به خورشید است دمایی حدود ۸۵ درجه‌ی سانتیگراد خواهد داشت و سمتِ دیگر در دمای حدود ۲۳۳ درجه زیر صفر خواهد بود، تقریبا به اندازه‌ی دمای میانگینِ ژرفای فضا. اکنون که جیمز وب به جایگاه پایانی‌اش رسیده، حدود یک هفته زمان خواهد برد تا همه چیز خنک شود و مهندسانِ تلسکوپ بتوانند واپسین گام‌های لازم پیش از آغاز رصدها را بیاغازند.

این واپسین گام‌ها دو بخش دارند. نخست، ۱۸ تکه‌ی شش‌گوشی که آینه‌ی اصلی تلسکوپ را می‌سازند باید با دقتی باورنکردنی همتراز شوند- آنها باید با دقتی به اندازه‌ی کمتر از یک پنج هزارم قطر موی انسان در کنار هم چیده شوند، این را لی فاینبرگ، عضو گروه جیمز وب از مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا در مریلند، در نشسیت خبری ۲۴ ژانویه گفت. انتظار می‌رود این فرآیند حدود ۳ ماه زمان ببرد و در پی آن هم یک ماه هم به کارِ واسنجیِ (کالیبراسیونِ)  دستگاه‌های علمی تلسکوپ خواهد گذشت تا بتواند نخستین تصویرهای پرجزییات را بگیرند.

دانشمند جیمز وب، جین ریگبی، او هم از گادرد ناسا در این نشست خبری گفت: «همه ی کارهایی که داریم انجام می‌دهیم برای آماده کردن این رصدخانه برای پرداختن به دانشِ دگرگون‌کننده است.»«ما یه ماه است کار را آغاز کرده‌ایم و کودکمان هنوز حتی چشم‌هایش را هم باز نکرده است.» اگر همه چیز به خوبی پیش برود، ماموریت علمی تلسکوپ جیمز وب در اواخر ژوئن آغاز خواهد شد.

به گفته‌ی ریگبی، نخستین سال علمی پیشاپیش با بیش از ۳۰۰ برنامه‌ی رصدی برنامه‌ریزی شده. بسیاری از آنها ویژه‌ی بررسی فراسیاره‌ها (سیاره‌های فراخورشیدی) و کندوکاو در جَوِشان برای بیشتر آموختن درباره‌ی همنهش آنها و توانِ زیست‌پذیری‌شان خواهد بود. در رصدهای دیگر، دورترین کهکشان‌های کیهانِ دیدارپذیر جستجو خواهند شد و چگونگیِ پیدایش و فرگشتِ آنها در گذر زمان بررسی خواهد شد. برخی از برنامه‌های رصدی هم در تلاش برای گره‌گشایی از بزرگ‌ترین رازهای جهان هستی، به بررسی و شناختِ ماده‌ی تاریک و انرژی تاریک خواهند پرداخت.

از آنجایی که همه‌ی بخش‌های پرتاب و سفر و به ال۲ تاکنون بسیار هموار و خوب پیش رفته، اکنون جیمز وب سوخت کافی برای انجام این رصدها تا بسیار بیش از ۱۰ سال دارد.


--------------------------------------------------

تلگرام، توییتر و فیسبوک یک ستاره در هفت آسمان:

telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky
facebook.com/1star7sky

واژه‌نامه:

 James Webb Space Telescope - JWST - thruster - calibrate - gravitationally stable - Lagrange point - sun - Earth - L2 - planet - halo orbit - moon - sunshield - hexagonal - primary mirror - Lee Feinberg - NASA - Goddard Space Flight Center - Maryland - Jane Rigby - exoplanet - habitability - galaxy - observable universe - dark matter
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه