پرومته، ماه کیوان در کنار حلقه شبحگون F

در این عکسِ فضاپیمای کاسینی ناسا، باریکه‌ای از پیکر پرومته، ماه سیاره‌ی کیوان (زحل) نزدیک ساختارهای شبح‌گون حلقه‌ی باریک F دیده می‌شود. بسیاری از ویژگی‌های کم‌سو و محو این حلقه‌ی باریک دستاورد برهم‌کنش‌های گرانشی این حلقه با پرومته‌ی ۸۶ کیلومتری هستند.

در این عکس، بیشتر سطح این ماه کوچک تاریک دیده می‌شود که دلیلش هندسه‌ی چشم‌انداز است. کاسینی نسبت به خورشید پشت کیوان و پرومته جای داشت و سمت شب این ماه، به همراه اندکی از نیمه‌ی شمالی روشن آن را می‌دید.

چیز دیگری که اینجا دیده می‌شود تفاوت روشناییِ آشکار میان بیرونی‌ترین بخش حلقه‌ی A (سمت چپ مرکز چارچوب) و بقیه‌ی حلقه، آن سوی شکاف کیلر است.

دیدگاه این تصویر رو به سمت آفتاب‌گرفته‌ی حلقه‌ها و حدود ۱۳ درجه بالای صفحه‌ی آنهاست. عکس در نور دیدنی (مریی)، و با دوربین زاویه-بسته‌ی کاسینی در روز ۱۳ می ۲۰۱۷ گرفته شده.

در زمان گرفتن عکس، فاصله‌ی کاسینی از کیوان حدود ۱.۱ میلیون کیلومتر بود. هر پیکسل تصویر در انداز‌ی اصلی هم‌ارز ۶ کیلومتر است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Saturn - moon - Prometheus - F ring - NASA - Cassini spacecraft - ring - ring plane

منبع: nasa

کهکشانی در دل ماهی پرنده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کهکشانِ دگرگون شده‌ی ان‌جی‌سی ۲۴۴۲، در صورت فلکی جنوبیِ ماهی پرنده و در فاصله‌ی حدود ۵۰ میلیون سال نوری زمین جای دارد. دو بازوی مارپیچی که از میله‌ی مرکزی آن به بیرون کشیده شده‌اند نمایی قلاب مانند به آن داده‌اند که در تصاویر میدان-گسترده به خوبی دیده می‌شود.
نمای گسترده از کهکشان ان‌جی‌سی ۲۴۴۲ که
ساختار قلاب‌مانندش به خوبی در آن دیده می‌شود.
تصویر بزرگ‌تر
این عکس موزائیکی نمای نزدیک که از پیوند داده‌های تلسکوپ فضایی هابل و رصدخانه‌ی جنوبی اروپا به دست آمده، جزئیات فریبنده‌ای از ساختار این کهکشان را نشان می‌دهد.
نوارهای تیره‌ی غبار، خوشه‌های ستاره‌ای آبی‌فام جوان و مناطق سرخ‌فام ستاره‌زایی، همگی با هم هسته‌ی کهکشان را که از نور توده‌های ستارگان پیرتر، به رنگ زرد می‌درخشد در بر گرفته اند.
داده‌های پروضوح این تصویر همچنین کهکشان‌های دورتر در پس‌زمینه را نیز نشان می‌دهند که از ورای خوشه‌های ستاره‌ای و سحابی‌های ان‌جی‌سی ۲۴۴۲ دیده می شوند.
این تصویر در فاصله‌ی برآوردی ان‌جی‌سی ۲۴۴۲، گستره ای نزدیک به ۷۵۰۰۰ سال نوری را در بر دارد.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
galaxy - NGC 2442 - constellation of the flying fish - Piscis - Volans - spiral arm - central bar - Hubble Space Telescope - European Southern Observatory - star cluster - star - nebula

منبع: apod.nasa.gov

مرگ زیبای یک دانه شن

در روز ۱۲ اوت، درست پس از سر زدن ماه، این دانه شن کیهانی بر روی دریا فرود آمد و یک آن درخششی پید آورد که بخشی از بارش شهابی سالانه‌ی برساووشی را ساخت.
شهاب‌های برساووشی زمانی پدید می‌آیند که سیاره‌ی زمین در مدارش وارد سنگ و خاک‌های به جا مانده از دنباله‌دار دوره‌ای سویفت شود. پسماندهای دنباله‌دار با سرعتی نزدیک به ۶۰ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند و به سرعت در فرازای حدود ۱۰۰ کیلومتری سطح زمین می‌سوزند و بخار می‌شوند.
شهاب‌های برساووشی اغلب درخشان و رنگارنگند، مانند همین یکی که در این چشم‌انداز شبانه‌ی دریا و آسمان به تصویر کشیده شده. این نمای پرستاره‌ی دلپذیر با پس‌زمینه‌ی کهکشان راه شیری رو به جنوب و یاختر دریای آدریاتیک، و از ساحل روشن از مهتاب دالماسی، روبروی جزیره‌ی براچ گرفته شده.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
moonrise - Perseid Meteor Shower - meteor - comet - Swift-Tuttle - planet - Earth - star - Milky Way - Adriatic Sea - Dalmatia - Brac

منبع: apod.nasa.gov

شاید پیدایش عنصرهای سنگین در کیهان به ریزسیاهچاله‌ها ربط داشته باشد

اخترشناسان می‌گویند ما فرآورده‌های ستارگانیم؛ کوره‌هایی ستاره‌ای که در روزگاران دور، هیدروژن‌ و هلیم‌ را همجوشاندند و عنصرهایی که برای زندگی نیازست را در فرآیندی به نام هسته‌زایی ستاره‌ای (stellar nucleosynthesis) پدید آوردند.

همان گونه که کارل سیگن زمانی گفته بود: «نیتروژنی که در دی‌ان‌ای ماست، کلسیومی که در دندان‌های ماست، آهنی که در خون ماست و کربنی که در پای سیب‌های ماست همگی در دل ستارگانِ رُمبنده ساخته شده‌اند. ما از مواد ستاره‌ای هستیم.»

ولی عنصرهای سنگین‌ترِ جدول تناوبی، مانند طلا، پلاتین، و اورانیوم چه؟
برداشت هنری از یک ستاره ی نوترونی
به باور اخترشناسان، بیشترِ این "عنصرهای فرآیندِ آر" (r-process) که عنصرهای بسیار سنگین‌تر از آهنند، یا در روند رُمبش ستارگان بزرگ و انفجارهای ابرنواختریِ دنبالشان پدید آمده‌اند یا در پی ادغام ستارگان نوترونی دوتایی.

جرج فولر، اخترفیزیکدان نظری و استاد فیزیک که مدیر مرکز اخترفیزیک و دانش فضای دانشگاه سن دیه‌گو است می‌گوید: «برای ساخت طلا، پلاتین، اورانیوم، و بیشترِ دیگر عنصرهای سنگین‌تر از آهن به گونه‌ی متفاوتی کوره نیاز بوده. این عنصرها به احتمال بسیار در محیطی سرشار از نوترون ساخته می‌شوند.»

در مقاله‌ای که ۷ اوت در نشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شد، فولر و دو اخترفیزیکدان نظری دیگر از دانشگاه کالیفرنیا، لوس آنجلس به نام‌های الکس کوزنکو و ولودیمیر تاخیستوف، روش دیگری برای این که ستارگان بتوانند این عنصرهای سنگین را بسازند پیشنهاد دادند: سیاهچاله‌های کوچکی که به ستارگان نوترونی نزدیک شده و به دام آنها افتاده‌، و سپس آنها را نابود کرده‌اند.

ستارگان نوترونی کوچک‌ترین و چگال‌ترین ستارگانِ شناخته شده در کیهانند؛ آنها به اندازه‌ای چگال و فشرده‌اند که یک قاشق از مواد سطحشان سه میلیارد تُن وزن دارد.

این سیاهچاله‌های کوچک (ریزسیاهچاله‌ها) پدیده‌هایی نظری‌تر هستند، ولی بسیاری از اخترشناسان بر این باورند که این اجرام فرآورده‌های مهبانگند و اکنون می‌توانند درصدی از "ماده‌ی تاریک" را ساخته باشند- ماده‌ی تاریک جوهره‌ای نادیدنی و تقریبا بی‌واکنش است که رصدهای کیهان نشانگر وجودش است.

فولر و همکارانش در پژوهشنامه‌شان نوشته‌اند که اگر پراکندگی این ریزسیاهچاله‌ها از پراکندگی ماده‌ی تاریک کیهان پیروی کند و به همراه ستارگان نوترونی وجود داشته باشند، پس شاید فیزیک جالبی میانشان رخ بدهد.

آنها محاسبه کرده‌اند که درمواردی کمیاب، یک ستاره‌ی نوترونی می‌تواند چنین سیاهچاله‌ای را به دام بیندازد و آن را ببلعد، ولی سپس این سیاهچاله است که ستاره‌ی نوترونی را از درون به بیرون می‌بلعد. این فرآیند خشن می‌تواند به پرتاب بخشی از ماده‌ی چگال ستاره‌ی نوترونی به فضا بیانجامد.

فولر توضیح می‌دهد: «سیاهچاله‌های کوچکی که در مهبانگ پدید آمد‌اند می‌توانند به یک ستاره‌ی نوترونی حمله کرده و سپس آن را از درون بخورند. در واپسین ثانیه‌های نابودی ستاره‌ی نوترونی، مقدارِ مواد نوترونیِ پرتاب شده‌ برای توضیح فراوانی‌های دیده شده‌ی عنصرهای سنگین بسنده می‌کند.»

وی می‌افزاید: «ستاره‌ی نوترونی همزمان با بلعیده شدن، سرعت چرخشش بالا می‌رود و مواد نوترونی سرد پرتاب می‌کند، که فشرده شده، داغ شده و این عنصرها را می‌سازند.»

این فرآیند پیدایش سنگین‌ترین عنصرهای جدول تناوبی همچنین می‌تواند توضیح‌هایی برای شماری از رازهای ناگشوده در کیهان و در کهکشان خودمان فراهم سازد.

فولر می‌گوید: «از آنجا که این‌ها رویدادهای کمیابی هستند، می‌توان درک کرد که چرا از هر ۱۰ کهکشان کوتوله، تنها یکی پُرمایه (غنی) از عنصرهای سنگین است. نابودی سامان‌مندِ ستارگان نوترونی به دست سیاهچاله‌های آغازین، با کمبود ستارگان نوترونی در مرکز کهکشان و در کهکشان‌های کوتوله سازگاری دارد، یعنی جاهای که شمار سیاهچاله‌ها باید بسیار بالا باشد.»

همچنین دانشمندان برآورد کردند که پرتاب مواد هسته‌ای از ریزسیاهچاله‌ها در زمان بلعیدن ستارگان نوترونی به پیدایش سه پدیده‌ای می‌انجامد که اخترشناسان دیده‌ بوده‌‌اند ولی تاکنون پاسخی برایش نیافته‌اند.

فولر می‌گوید: «این سه پدیده‌ عبارتند از نمایشی ویژه از نور فروسرخ (گاهی به نام "کیلونواختر" یا "ماکرونواختر" خوانده می‌شوند)، گسیلش‌های رادیویی از چشمه‌هایی ناشناخته در ژرفای کیهان (که به نام "فوران رادیویی زودگذر" یا اف‌آربی خوانده می‌شوند)، و پوزیترون‌هایی که تلسکوپ‌های پرتو X در مرکز کهکشان دیده‌اند. هر سه‌ی این پدیده‌ها رازهایی دیرپا هستند. در واقع جای شگفتی است که حل هر سه‌ی آنها که در ظاهر پیوندی هم به یکدیگر ندارند شاید بتواند در پیوند با رویداد خشن مرگ ستارگان نوترونی در چنگ ریزسیاهچاله‌ها باشد.»

-------------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسماند:

واژه نامه:
star - hydrogen - helium - elements - stellar nucleosynthesis - Carl Sagan - nitrogen - DNA - calcium - iron - carbon - gold - platinum - uranium - r-process - supernova - binary - neutron star - George Fuller - UC San Diego - Center for Astrophysics and Space Sciences - neutron - Physical Review Letters - UCLA - Alex Kusenko - Volodymyr Takhistov - black hole - Big Bang - dark matter - periodic table - Milky Way galaxy - dwarf galaxy - infrared - kilonova - radio - Fast Radio Burst - positron - galactic center - X-ray

منبع: sciencedaily

میدان نبرد میان گاز و غبار و ستارگان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
هرج و مرجی در سحابی شاه‌تخته (کارینا) حکفرماست، جایی که در آن ستارگان بزرگ به دنیا می‌آیند و می‌میرند.
در این تصویر نمای نزدیکِ خیره‌کننده و پرجزییات از بخشی از این سحابی پرآوازه، نورهای گسیلیده از هیدروژن به رنگ سرخ، و نورهای گسیلیده از اکسیژن به رنگ آبی نشان داده شده‌اند.
توده‌های چشمگیر غبار تیره و ساختارهای پیچیده‌ای که دیده می‌شوند در اثر پس زده شدن و تراشیده شدن ابرهای گاز و غبار سحابی توسط بادها و پرتوهای ستارگان بزرگ و پرانرژی درون آن پدید آمده‌اند. یکی از ساختارهای شناخته شده‌ی درون سحابی شاه‌تخته رگه‌ای V-شکل از غبار که در نیمه‌ی بالایی تصویر جای دارد.
سحابی شاه‌تخته با پهنای نزدیک به ۲۰۰ سال نوری، حدود ۷۵۰۰ سال نوری از زمین دور است و می‌توان آن را با یک دوربین دوچشمی در صورت فلکی جنوبی شاه‌تخته پیدا کرد.
چند میلیارد سال دیگر، پس از آن که آشوب غبارها آرام گرفت یا نابود شدند و گازها هم پراکنده شده یا در اثر گرانش خود چگالیدند، دیگر تنها ستارگان به جا خواهد ماند، ولی نه درخشان‌ترین‌ آنها [ستارگان بزرگ در جوانی می‌میرند و عمرشان تنها به چند میلیون سال می‌رسد].

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Carina Nebula - star - nebula - hydrogen - oxygen - dust - dust lane - binoculars - constellation of Carina

منبع: apod.nasa.gov

چرا خورشیدگرفتگی از غرب آغاز می‌شود؟

* هر روز مانند روز پیش، خورشید از خاور (شرق) طلوع و در باختر (غرب) غروب می‌کند. این روالیست که برای همه‌ی زمینیان آشناست. ما نسل اندر نسل پی برده‌ایم که برای نشان‌گذاری زمان می‌توانیم به چرخه‌ی منظم آسمان‌ها اعتماد کنیم.

ولی یک خورشیدگرفتگی کامل، مانند آنچه در روز ۲۱ اوت در خاک کشور آمریکا رخ خواهد داد، این نظم را می‌شکند. افزون بر آن که ماه به کلی قرص خورشید را می‌پوشاند (چیزی که بسیار دیدنی هم هست)، این رویداد به شیوه‌ای ناآشنا و دلهره‌آور و در جهتی وارونه رخ خواهد داد: از غرب به شرق.
"گردش مداری" ماه به گرد زمین همراستا با چرخش زمین، از باختر به خاور است، به همین دلیل با آن که خودش از شرق بالا آمده و به غرب می‌رود، سایه‌ی آن در یک خورشیدگرفتگی کامل از غرب به شرق جابجا می‌شود.
طلوع و غروب معمول اجرام آسمانی ارتباطی با جابجایی آنها در آسمان ندارد، بلکه به دلیل چرخش خود زمین است. با چرخش سیاره‌ی ما به گرد محورش، اجرام آسمان هم از دیدمان گنبد آسمان را در راستای شرق به غرب می‌پیمایند.

به دشواری می‌توانیم نیاکانمان را که سرسختانه می‌پنداشتند زمین (که به نظرشان بسیار بزرگ و نیرومند می‌آمد)، جابجا نمی‌شود و این گنبد آسمانست که به گرد آن می‌چرخد و جابجایی منظم و آشنای اجرام درونش را برای آنها پدید می‌آورد سرزنش کنیم.

پس از سده‌ها کار و تلاش، انسان‌ها پی بردند که زمین در واقع می‌چرخد و حرکت خورشید، ماه و ستارگان تنها ظاهری است. ولی پای خورشیدگرفتگی که به میان بیاید، با ناسازگاری تازه‌ای روبرو می‌شویم: چرا مسیر خورشیدگرفتگی از غرب آغاز می‌شود و در شرق پایان می‌یابد؟

پاسخ ساده است، ولی چیزی نیست که به فکر کردن درباره‌اش خو داشته باشیم:
خود ماه از "غرب به شرق" به گرد زمین می‌چرخد. به بیان دیگر، اگر ما بتوانیم به بالاترین نقطه‌ی قطب شمال رویم، ماه را با گردشی پادساعتگرد در یک دایره می‌بینیم. ولی در هر یک از این دورهای ماه، زمین حدود ۳۰ بار به گرد محورش می‌چرخد، برای همین گردش پادساعتگرد ماه چیزی نیست که به طور معمول متوجهش شویم. به هنگام یک خورشیدگرفتگی، مسیر سایه‌ی ماه روی زمین مسیر خود ماه را دنبال خواهد کرد: رو به شرق.

خورشیدگرفتگی فرصتی شگفت‌انگیز برای آزمودن ستاره‌شناسی در پایه‌ای‌ترین شکلش است: آشنایی با رقص پیچیده‌ی اجرام آسمانی.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
same - Earth - total solar eclipse - United States - crystal spheres - moon -star - North Pole - lunar orbit

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه