همنشینی انقلابی در بوداپست

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
پیش از سر زدن آفتابِ ۲۱ ژوئن -روز انقلاب تابستانی- ناهید تابناک و هلال پیرِ ماه نمایش زیبایی از همیستانی (مقارنه) در کنار هم اجرا کردند که در این چشم‌انداز سحرگاهی در آسمان بوداپست مجارستان دیده می‌شود.
در پیش‌زمینه‌، رود دانوب را از "بودا" در ساحل باختری تا "پست" در ساحل خاوری می‌بینیم که گنبد ساختمان پارلمان مجارستان نیز در آن نمایان است.
ابرهای کم‌ارتفاع بر پس‌زمینه‌ی آسمان نیم‌روشن سپیده‌دم به حالت ضدنور و تیره در آمده‌اند. ولی بالاتر از افق، خورشید با پرتوی خود یک جلوه‌ی آسمانی دیگر را نیز در آن بامداد انقلابی پدید آورده -جلوه‌ی فصلی ابرهای شب‌تاب.
ابرهای شب‌تاب در عرض‌های بالا، به هنگام طلوع و غروب‌های تابستانی پدیدار می‌شوند و فرآیند شکل‌گیری آنها بدین‌گونه است: بخار آبی که به لایه‌ی سرد میانکره‌ی جو رانده شده، به گِرد ذرات ریزِ غباری که از دود شهاب‌ها (پسمانده‌های شهاب‌های فروپاشیده) یا خاکستر آتشفشان‌ها در آنجا به جا مانده چگالیده می‌شود و این ابرها را می‌سازد. [در این زمینه بیشتر بخوانید: * راز «ابرهای شب تاب» گشوده شد]
این ابرهای یخی از فرازای ۸۰ کیلومتری سطح زمین، جایی که بنا به تعریف "لبه‌ی فضا" خوانده می‌شود، در عمل نور خورشید را که خودش زیر افق است باز می‌تابانند.

-------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
conjunction - solstice - Sun - Venus - crescent - Moon - Budapest - Hungary - Danube - Buda - Pest - Hungarian Parliament - noctilucent cloud - latitude - water vapor - meteoric dust - volcanic ash - edge of space

منبع: apod.nasa.gov

ستاره‌ای که با تولدش، آغازگر تولد ستاره‌ای دیگر شده

* اخترشناسان با بهره از آرایه‌ی بسیار بزرگ کارل جی جانسکی (وی‌ال‌ای) در بنیاد ملی علوم به شواهد تازه‌ای دست یافته‌اند که نشان می‌دهد فواره‌ی پرسرعت موادی که از یک ستاره‌ی جوان بیرون زده‌ باعث آغاز روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌ی جوانِ دیگر شده‌ است.

پیش‌ستاره‌‌ی فیر ۳ (اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰) احتمالا با برون‌ریزی‌اش
آغازگر روند پیدایش یک پیش‌ستاره‌‌ی جوان‌تر به نام  فیر ۴ یا
اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸  (نقطه‌‌ سرخ)، در منطقه‌‌ی ستاره‌زای شکارچی
شده. مقیاس تصویر بر پایه‌ au (یکای اخترشناسی) است، برابر
با فاصله‌ی زمین تا خورشید، حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر.
مایرا اوزاریو، از بنیاد اخترفیزیکی اندلس (IAA-CSIC) در اسپانیا می‌گوید: «جهت این فواره‌، سرعت موادش، وفاصله‌اش، همگی برای این نظریه مناسبند.» اوزاریو نویسنده‌ی اصلی پژوهشنامه‌ای در این باره است که در آستروفیزیکال جورنال منتشر شده.

این دانشمندان یک ابر گازی غول‌پیکر در فاصله‌ی ۱۴۰۰ سال نوری زمین در صورت فلکی شکارچی، که چندین ستاره در آن در حال شکل‌گیری است را بررسی کردند. این منطقه در گذشته هم بررسی شده بود، ولی اوزاریو و همکارانش به کمک وی‌ال‌ای یک رشته پژوهش تازه را در بسامدهای رادیویی متفاوتی که جزییات تازه‌ای را آشکار می‌کرد انجام دادند.

عکس‌های گرفته شده از این دو نشان می‌دهد که پیش‌ستاره‌ی جوان‌تر، به نام اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸، در مسیر برون‌ریزی‌ِ پیش‌ستاره‌ی پیرتر، به نام اچ او‌پی‌اس ۳۷۰ جای دارد. این هم‌ترازی باعث شده بود یوشیتو شیماجیری و همکارانش در سال ۲۰۰۸ به این گمان برسند که برخورد مواد پرسرعت به توده‌ای از گاز، آغازگر فشرده شدن و رُمبش این توده و ساخته شدن یک پیش‌ستاره شده است.

آنا کی. دیاز-رودریگز، او هم از IAA-CSIC می‌گوید: «ما گره‌هایی از مواد را در این برون‌ریزی یافتیم و توانستیم سرعت آنها را اندازه بگیریم.»

این اندازه‌گیری‌های تازه تایید نیرومندی برای این نظریه بودند که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر فرآیند پیدایش ستاره‌ی جوان‌تر را به راه انداخته.

دانشمندان بر این باورند که فواره‌ی اچ‌اوپی‌اس ۳۷۰ (که به نام اف‌آی‌آر ۳ هم شناخته می‌شود)، حدود ۱۰۰ هزار سال پیش به این توده‌ی گاز رسید و با برخورد به آن، روند رمبشی را آغاز کرد که به پیدایش اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ (که به نام اف‌آی‌آر ۴ هم شناخته می‌شود) انجامید. چهار ستاره‌ی جوان دیگر نیز در این منطقه هستند که می‌توانند دستاورد چنین برهم‌کنش‌هایی باشند، ولی پژوهشگران تنها در اچ‌اوپی‌اس ۱۰۸ شواهد این برخوردها یافتند.

اگرچه این سناریو شواهد نیرومندی دارد، ولی گویا یک واقعیت با آن در تضاد است. به نظر می‌رسد ستاره‌ی جوان دارد به سرعت در مسیری پیش می‌رود که [اگر رَدَش را بگیریم] نتیجه می‌گیریم جایی دیگر، بیرون از منطقه‌ای که برون‌ریزی ستاره‌ی پیرتر به آن برخورد کرده پدید آمده بوده.

اوزاریو توضیح می‌دهد: «ولی این حرکت می‌تواند یک خطای دید باشد که چه بسا توسط بیرون‌ریزی خود ستاره‌ی جوان‌تر پدید آمده. ما می‌خواهیم به رصد آن در یک بازه‌ی زمانی ادامه دهیم تا پاسخی برای این پرسش بیابیم.»

--------------------------------------------
* HOPS سرواژه‌ی پیمایش پیش‌ستاره‌های هرشل در شکارچی (Herschel Orion Protostar Survey) است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
star - National Science Foundation - Karl G. Jansky Very Large Array - VLA - jet - protostar - Mayra Osorio - Astrophysical Institute of Andalucia - IAA-CSIC - Spain - Astrophysical Journal - Earth - constellation Orion - radio - frequency - HOPS 108 - Herschel Orion Protostar Survey - HOPS 370 - Yoshito Shimajiri - Ana K. Diaz-Rodriguez - IAA-CSIC - star's formation - FIR 3 - FIR 4 - au - astronomical unit - Sun

منبع: sciencedaily

مارپیچی ولی به هم ریخته

این تصویر در اندازه‌ی بسیار بزرگ‌تر (۳.۱ مگابایت)
آنچه در میانه‌ی این تصویر، به تنهایی در پهنه‌‌ی پرستاره‌ی آسمان می‌بینید کهکشانی به نام ESO 486-21 است. اسو ۴۸۶-۲۱ یک کهکشان مارپیچی -البته تا اندازه‌ای بی‌نظم و آشفته- در فاصله‌ی ۳۰ میلیون سال نوری زمین است که در صورت فلکی خرگوش دیده می‌شود.

تلسکوپ فضایی هابل این عکس را به هنگام انجام یک پیمایش گرفته -پیمایش میراث فراکهکشانی فرابنفش (لیگوس، LEGUS) که روی ۵۰ کهکشان ستاره‌ساز نزدیک انجام شد. کهکشانی‌های لیگوس به گونه‌ای برگزیده شده بودند که طیف گسترده‌ای از ریخت‌های کهکشانی، نرخ‌های ستاره‌زایی، جرم‌های کهکشانی، و چیزهای دیگر را در بر می‌گرفتند. اخترشناسان از چنین داده‌هایی برای بررسی چگونگی زایش و فرگشت ستارگان در خوشه‌های ستاره‌ای، و تاثیر این فرآیندها هم روی کهکشان میزبان و هم در فضای گسترده‌تر کیهان بهره می‌گیرند.

اسو ۴۸۶-۲۱ یک نامزد آرمانی برای گنجانده شدن در چنین پیمایشی است زیرا در آن فرآیند ستاره‌زایی‌های تازه دارد رخ می‌دهد، فرآیندهایی که زمانی انجام می‌شوند که ابرهای گسترده‌ی گاز و غبار درون کهکشان (رنگ صورتی) در خودشان می‌رُمبند و فشرده می‌شوند.

--------------------------------------------
به کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان بپیوندید:

واژه نامه:
star - galaxy - ESO 486-21 - spiral galaxy - Earth - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Legacy ExtraGalactic UV Survey - LEGUS - morphology - cluster

منبع: spacetelescope

دنباله‌داری که دیگر هرگز دیده نخواهد شد

دنباله‌دار جانسون (سی/۲۰۱۵ وی۲) را یادتان هست؟ [اینجا درباره‌اش خوانده بودید: * دنباله‌داری که خورشید آن را به ژرفای فضا پرتاب خواهد کرد]

این دنباله‌دار اکنون تازه وارد صورت فلکیِ پر از کهکشانِ دوشیزه شده و دارد از کنار آرایه‌ی زیبایی از سامانه‌های ستاره‌ای می‌گذرد. ستاره‌شناس آماتور، رونالدو لیگوستری به کمک یک تلسکوپ کنترل از راه دور در نیومکزیکو در روز ۱۸ ژوئن این عکس را از این دنباله‌دار گرفت.

وی می‌گوید: «دنباله‌دار جانسون نزدیک کهکشان‌های بسیاری دیده می‌شود. و شاید در هفته‌های آینده با ادامه‌ی سفرش و گذشتن از کنار خوشه‌ی دوشیزه با کهکشان‌های بیشتری هم دیدار کنذد.»

این دنباله‌دار زیبا همین چند روز پیش از نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به خورشید گذشت (۱.۶ یکای اخترشناسی یا AU)، دیداری که آغازگر سفری بی‌بازگشت برای او شد. دنباله‌دار جانسون یک مدار هذلولی دارد، یعنی گرانش خورشید دارد آن را به ژرفای فضا پرتاب می‌کند. این واپسین دیدار دنباله‌دار جانسون از بخش درونی سامانه‌ی خورشیدی است و به احتمال بسیار برای همیشه در دل فضا ناپدید خواهد شد.

این شب‌ها زمان مناسب برای تماشای دنباله‌دار جانسون از روز زمین است. روشنایی این دنباله‌دار اکنون هم‌ارز یک ستاره از قدر ۸+ است، یعنی با چشم نامسلح دیده نمی‌شود ولی هدفی خوب و آسان برای تلسکوپ‌های خانگی است.

در روز ۲۲ ژوئن، دنباله‌دار جانسون از استوای آسمانی می‌گذرد و به سوی جنوب می‌رود، که به ستاره‌شناسان استرالیا، نیوزیلند، جنوب آفریقا و آمریکای جنوبی شانسی برای تماشای آن و پیشروی‌اش به سوی فضای میان‌ستاره‌ای می‌دهد.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Comet Johnson - C/2015 V2 - galaxy - constellation Virgo - star - Rolando Ligustri - New Mexico - Virgo Cluster - sun - hyperbolic - solar system - naked eye - celestial equator - Australia - New Zealand - South Africa - South America

منبع: spaceweather

ساعتی که زمان انقلاب را نشان می‌دهد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
می‌دانید امروز چه روزیست؟
اگر در روز و ساعت ویژه‌ای این را بپرسید، این ساعت آفتابی پاسختان را خواهد داد: زمان SOLSTICE به معنای انقلاب [ِ فصلی].
تنها در آن هنگام است که خورشید درست به نقطه‌ای در آسمان می‌رسد که نورش با گذشتن از میان شکاف‌ها و دهانه‌های این ساعت آفتابی، واژه‌ای که نشان دهنده‌ی زمان بلندترین و کوتاه‌ترین روزهای سال است را به روشنی بر روی زمین می‌نگارد. و این چیزی است که سالی دوبار -روز نخست تابستان و همچنین روز نخست زمستان- رخ می‌دهد. [امسال انقلاب تابستانی در ۳۱ خرداد رخ می‌دهد]
این ساعت آفتابی توسط ژان سالَن در سال ۱۹۸۰ ساخته شده و در دانشکده‌ی عالی معدن پاریس در پارك علمي سوفيا آنتي‌پوليس والبونی در جنوب خاوری فرانسه جای گرفته است.
در دو روز دیگر از روزهای سال نیز بینندگان این ساعت آفتابی تماشاگر نگاشته شدن واژه‌ای دیگر توسط این ساعت آفتابی می‌شوند؛ واژه‌ی: EQUINOXE یا برابران فصلی (اعتدال فصلی) در یکم فروردین و یکم مهرماه.
--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
sundial - SOLSTICE - Sun - Jean Salins - Ecole Supérieure des Mines de Paris - Valbonne Sophia Antipolis - France - EQUINOXE

منبع: apod.nasa.gov

فهرست تازه‌ ناسا از سیاره‌های فراخورشیدی

* گروه دانشمندان ماموریت کپلر ناسا ۲۱۹ نامزد فراسیاره‌ی تازه را یافته‌اند که ۱۰ تا از آنها اندازه‌هایی نزدیک به زمین داشته و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان جای دارند.
* همچنین پژوهشگران دریافته‌اند که سیاره‌های کوچک‌ را می‌توان از نظر اندازه در دو گروه کاملا جداگانه جای داد: گروه سیاره‌های سنگی زمین‌سان و ابرزمین‌ها، و گروه سیاره‌های گازی ریز-نپتون
گروه دانشمندان ماموریت کپلر ناسا ۲۱۹ نامزد فراسیاره‌ی تازاه را یافته‌اند که ۱۰ تا از آنهااندازه‌هایی نزدیک به زمین داشته و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان جای دارند. اندازه‌ی بزرگ‌تر
گروه دانشمندان ماموریت تلسکوپ فضایی کپلر فهرستی از ۲۱۹ نامزد سیاره‌ی تازه را منتشر کرده‌اند که ۱۰ تا از آنها تقریبا هم‌اندازه‌ی زمینند و در منطقه‌ی زیست‌پذیر ستاره‌شان به گرد آن می‌چرخند، یعنی تا فاصله‌ای از ستاره که در آن، آب مایع می‌تواند روی سطح یک سیاره‌ی سنگی وجود داشته باشد.

این فراگیرترین و دقیق‌ترین فهرست از نامزدهای فراسیاره‌ای (سیاره‌هایی بیرون از سامانه‌ی خورشیدی)، از داده‌های چهار سال نخست ماموریت کپلر است. این همچنین آخرین فهرست کپلر از رصد آسمان در صورت فلکی ماکیان است.

با انتشار این فهرست، که در "بایگانی فراسیاره‌‌‌ی ناسا" برای همگان در دسترس است، اکنون ۴۰۳۴ نامزد سیاره‌ای توسط کپلر شناسایی شده است. از این میان، ۲۳۳۵ مورد به عنوان سیاره‌ی فراخورشیدی تایید شده‌اند. در این فهرست کپلر، از حدود ۵۰ نامزدِ تقریبا هم‌اندازه‌ی زمین که در منطقه‌ی زیست‌پذیر جای دارند، بیش از ۳۰ مورد تایید شده‌ است.

افزون بر این، بررسی داده‌های کپلر نشانگر دو گروه‌بندی از سیاره‌های کوچک با اندازه‌های متفاوت است. این یافته‌ها پیامدهای چشمگیری برای جستجوی زندگی دارند. این آخرین فهرست کپلر به عنوان پایه‌ی بررسی‌های بیشتر برای تعیین فراوانی و سرشماری سیاره‌های کهکشان به کار خواهد رفت، و یافتن دو جمعیت سیاره‌ای جداگانه نشان می‌دهد که حدود نیمی از سیاره‌هایی که در کهکشان می‌شناسیم یا سطح ندارند [غول‌های گازی-م]، یا دارای جَوی بسیار چگال با فشار خردکننده هستند- محیطی که بعید است زیست‌پذیر باشد.

این یافته‌ها در نشست خبری روز دوشنبه در مرکز پژوهشی ایمز ناسا در دره‌ی سیلیکون (سیلیکون ولی) کالیفرنیا ارایه شدند.

ماریو پرز، دانشمند ماموریت کپلر از بخش اخترفیزیک مرکز فرماندهی ماموریت‌های علمی ناسا می‌گوید: «این دسته داده‌های کپلر بی‌مانند است، زیرا تنها فهرستی است که چنین جمعیتی از سیاره‌های تقریبا زمین‌سان دارد- سیاره‌هایی با جرم و مدارِ مانند زمین. شناخت فراوانی آنها در کهکشان به ما در طراحی ماموریت‌های آینده‌ی ناسا برای عکس‌برداری مستقیم از یک زمینِ دیگر کمک می‌کند.»

تلسکوپ فضایی کپلر سیاره‌های فراخورشیدی را با بهره از پدیده‌ی گذر شکار می‌کند: با جستجوی اُفت اندکی که در اثر گذشتن یک سیاره از برابر ستاره‌اش در نور ستاره رخ می‌دهد.

این هشتمین نگارش از فهرست نامزدهای سیاره‌ای کپلر است که با بازپردازش کل مجموعه داده‌هایی که این فضاپیما در چهار سال نخست ماموریتش گرد آورده بود یافته شده‌اند. دانشمندان به کمک این داده‌ها می‌توانند برآورد کنند کدام جمعیت‌های سیاره‌ای -از سیاره‌های سنگی هم‌اندازه‌ی زمین تا غول‌های گازی هم‌اندازه‌ی مشتری- جمعیت‌شناسیِ (دموگرافی) سیاره‌ایِ کهکشان را تشکیل داده‌اند.
در این تصویر یک تبارنامه از سیاره‌های فراخورشیدی را می‌بینیم. سیاره‌ها در دل قرص‌های چرخان گاز و غبار به نام قرص‌های پیش‌سیاره‌ای ساخته می‌شوند. این قرص‌ها هم سیاره‌های غول‌پیکر مانند مشتری می‌سازند و هم سیاره‌های کوچک‌تر که به طور عمده اندازه‌هایی میان زمین و نپتون دارند. پژوهشگران به کمک رصدخانه ی دبلیو.ام. کک و تلسکوپ کپلر ناسا دریافته‌اند که سیاره‌های کوچک‌تر را می‌توان از نظر بزرگی در دو گروه کاملا جداگانه جای داد: گروه سیاره‌های سنگی زمین‌سان و ابرزمین‌ها، و گروه سیاره‌های گازی ریز-نپتون.
این دانشمندان برای اطمینان از این که سیاره‌های بسیاری نادیده نمانده‌اند، شبیه‌سازی خودشان از سیگنال‌های گذرهای سیاره‌ای را در مجموعه داده‌ها به کار بردند و شمار درست اجرامی که به عنوان سیاره شناسایی شدند را تعیین کردند. سپس داده‌هایی که به نظر می‌رسید مربوط به یک سیاره هستند ولی در واقع سیگنال‌های نادرست بودند را به آن افزودند و بررسی کردند که چند بار این پژوهش در شناسایی نامزدهای سیاره‌ای اشتباه کرده. این بررسی به آنها گفت که در شیوه‌های پردازش داده‌ی کپلر، کدام گونه‌ از سیاره‌ها بیشتر، و کدام گونه از سیاره‌ها کمتر از اندازه‌ی واقعی تعیین شده بودند.

سوزان تامپسون، دانشمند پژوهشگر کپلر در بنیاد جستجوی هوش فرازمینی (SETI) در مانتین ویوی کالیفرنیا، و نویسنده‌ی اصلی گزارش این کاتالوگ می‌گوید: «این فهرستِ به دقت سنجیده شده پایه و بنیانی برای پاسخگویی به یکی از الزام‌آورترین پرسش‌های اخترشناسی است: فراوانیِ سیاره‌هایی مانند زمین در کهکشان چقدر است؟»

رده‌بندی سیاره‌ها
یک گروه [دیگر] از پژوهشگران با بهره از داده‌های کپلر دقیق‌ترین سنجش‌ها از هزاران سیاره را انجام داده و دو گروه جداگانه از سیاره‌های کوچک را شناسایی کردند. این دانشمندان یک جدایی آشکار در بزرگی سیاره‌های سنگی هم‌اندازه‌ی زمین‌ و سیاره‌های گازی کوچک‌تر از نپتون یافتند. تنها شمار اندکی از سیاره‌ها در میان این دو گروه جای می‌گرفت.

آنها با کمک رصدخانه‌ی دبلیو.ام. کک در هاوایی، بزرگی ۱۳۰۰ ستاره در میدان دید کپلر را سنجیدند و شعاع ۲۰۰۰ سیاره‌ی کپلر را با دقتی خوب اندازه گرفتند.

بنجامین فالتن، دانشجوی دکترا در دانشگاه هاوایی در مانوا، و نویسنده‌ی پژوهش دوم می‌گوید: «ما دوست داریم این پژوهش را به عنوان رده‌بندی سیاره‌ها به همان شیوه‌ای که زیست‌شناسان گونه‌های جانداری تازه را رده‌بندی می‌کنند بدانیم. یافتن دو گروه جداگانه از فراسیاره‌ها مانند یافتن پستانداران و مارمولک‌هایی است که شاخه‌های جداگانه‌ای از یک تبارنامه (شجره‌نامه) را تشکیل می‌دهند.»

به نظر می‌رسد به طور معمول، سیاره‌های سنگی در طبیعت می‌توانند تا ۷۵ درصد بزرگ‌تر از زمین باشند. به دلایلی که هنوز به خوبی شناخته نشده‌، حدود نیمی از این سیاره‌ها مقدار کمی هیدروژن و هلیوم می‌گیرند که به گونه‌ی چشمگیری بر حجمشان می‌افزاید و به آنها اجازه می‌دهد "از شکاف میان دو گروه گذشته" و وارد جمعیت سیاره‌های هم‌اندازه‌ی نپتون شوند.

فضاپیمای کپلر ناسا درادامه‌ی ماموریتش به رصدهای خود در بخش‌های دیگری از آسمان ادامه داده و به جستجوی سیاره‌ها و بررسی انواع اجرام اخترشناختی جالب خواهد پرداخت- از خوشه‌های ستاره‌ای دوردست گرفته تا اجرامی مانند تراپیست-۱ که سامانه‌ای از هفت سیاره‌ی زمین‌سان در فاصله‌ی نزدیک به زمین است.

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
protoplanetary disk - NASA - Kepler space telescope - planet - Earth - habitable zone - solar system - Cygnus constellation - Exoplanet Archive - exoplanet - galaxy - Ames Research Center - California's Silicon Valley - Mario Perez - Astrophysics Division of NASA’s Science Mission Directorate - transit - gas giant - Jupiter - demographic - Susan Thompson - SETI Institute - Mountain View - California - Neptune - W. M. Keck Observatory - Hawaii - biologist - Benjamin Fulton - University of Hawaii - Manoa - mammal - lizards - family tree - hydrogen - helium - TRAPPIST-1

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه