ام۴۳: آبشاری در شکارچی

آیا آبشاری در صورت فلکی شکارچی هست؟ نه! ولی بخشی از غبار درون سحابی ام۴۳ از روی زمین مانند آبشار دیده می‌شود.
ام۴۳ بخشی از مجموعه ابر مولکولی بزرگ شکارچی است که اغلب از آن عکس گرفته می‌شود ولی در سایه‌ی سحابی پرآوازه‌ی همسایه‌اش -ام۴۲- کمتر سخنی از آن به میان می‌آید.
ام۴۲ به همراه شماری از ستارگان درخشان خوشه‌ی درونش -خوشه‌ی ذوزنقه- در بالای چشم‌انداز جای دارد. خود ام۴۳ هم یک منطقه‌ی ستاره‌زایی است که اگرچه رگه‌هایی از غبار تیره دارد، ولی به طور عمده از گاز برافروخته‌ی هیدروژن تشکیل شده.
کل میدان شکارچی در فاصله‌ی حدود ۱۶۰۰ سال نوری زمین، انباشته از رشته‌های پیچیده و تماشاییِ غبار است. غبارهای تیره و مات در جو بیرونی تارگان بزرگ و سرد پدید می‌آیند و با بادهای نیرومندِ پروتونی و الکترونی آنها در فضای میان‌ستاره‌ای پخش می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
M43 - waterfall - Earth - Orion Molecular Cloud Complex - M42 - star - Trapezium cluster - hydrogen - proton - electron

منبع: apod.nasa

کهکشان بچه قورباغه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چرا این کهکشان چنین دُم بلندی دارد؟
در این نمای خیره‌کننده که با پردازش داده‌های موجود در بایگانی میراث هابل به دست آمده، کهکشان مارپیچیِ آشفته‌ی "آرپ ۱۸۸" یا "کهکشان بچه قورباغه" را بر پس‌زمینه‌ای زیبا از کهکشان‌های دوردست می‌بینیم.
این بچه قورباغه‌ی کیهانی با ۴۲۰ میلیون سال نوری فاصله از زمین، در راستای صورت فلکی شمالی اژدها (تنین) دیده می‌شود. بلندی دُم چشم‌نواز آن در حدود ۲۸۰ هزار سال نوری است و خوشه‌هایی از ستارگان سنگین آبی و درخشان هم در جای جایش به چشم می‌خورد.
یک روایت برای چگونگی پیدایش این دم اینست که در گذشته یک کهکشان فشرده‌تر از جلوی آرپ ۱۸۸ گذشته بوده -از راست به چپ در این تصویر- و در اثر برهم‌کنش گرانشی هر دو، به پشت بچه قورباغه پرتاب شده.
در این رویاروییِ نزدیک، نیروهای کشندی باعث شده‌اند ستارگان و گاز و غبار کهکشان مارپیچی از آن بیرون کشیده شده و چنین دم زیبایی را پدید بیاورند. [تصویر متحرک روبرو را ببینید]
برآورد می‌شود خود کهکشان دوم اکنون با فاصله‌ی حدود ۳۰۰ هزار سال نوری، پشت کهکشان بچه قورباغه جای گرفته باشد. آن را می‌توان از لا به لای بازوهای مارپیچیِ بالا سمت راستِ بچه قورباغه دید.
این بچه قورباغه، احتمالا مانند همنام زمینی‌اش با گذشت عمر دُمش را از دست خواهد داد و خوشه‌های ستاره‌ای درون دم هم تبدیل به کهکشان‌های ماهواره‌ای کوچکتر برای کهکشان مارپیچی بزرگ خواهند شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Arp 188 - galaxy - tail - Hubble Legacy Archiv - spiral galaxy - Tadpole Galaxy - constellation of the Dragon - Draco - spiral arm - star cluster

منبع: apod.nasa

خبر رسمی: وویجر ۲ هم از منظومه خورشیدی بیرون رفت و وارد فضای میان‌ستاره‌ای شده

* اکنون زمان آن رسیده که با یکی از پرحرف و حدیث‌ترین کاوش‌های عصر فضا خداحافظی کنیم: به گزارش ۱۰ دسامبر ناسا، وویجر ۲ هم از قلمروی خورشید بیرون رفت و وارد فضای میان‌ستاره‌ای شد.

وویجر ۲ که در سال ۱۹۷۷ راهی فضا شده بود، بیش از ۴ دهه به کاوش سامانه‌ی خورشیدی پرداخته و از همه‌ی کاو‌ش‌هایش پرآوازه‌تر این بود که نخستین فضاپیمایی شد که با اورانوس و نپتون دیدار کرد. این کاوشگر اکنون به به سلف خود پیوسته و از مرزهای قلمروی نفوذ خورشید بیرون رفته است، نقطه‌ای که دانشمندان هنوز نمی‌توانند جای دقیقش را شناسایی کرده و زمان رسیدن به آن را پیش‌بینی کنند. شگفت اینکه داده‌های مربوط به دومین گذر بشر از این مرز با داده‌های گذر پیشین (وویجر ۱) همخوانی دقیق ندارند.
این تصویر ناسا جایگاه کنونی وویجر ۲ را در فضای میان‌ستاره‌ای را نشان می‌دهد. ناسا خبر ورود این فضاپیما به فضای میان‌ستاره‌ای را در روز ۱ دسامبر ۲۰۱۸ اعلام کرد. وویجر ۱ سال ۲۰۱۲ به این نقطه رسیده بود. تصویر بزرگ‌تر
اد استون از کلتک و دانشمند پروژه‌ی وویجر می‌گوید زمان و مکان رسیدن وویجر ۲ به این مرز بسیار متفاوت با وویجر۲ است ولی ویژگی‌هایش همانست. او می‌افزاید: «ماه‌های پیش رو می‌توانند بسیار روشنگر باشند... بیش از اینها در راهست!»

وویجر۲ تنها فضاپیماییست که با هر چهار غول گازی سامانه‌ی خورشیدی (مشتری، کیوان، اورانوس و نپتون) دیدار کرده و در این دیدارها ۱۶ ماه، پدیده‌هایی مانند "لکه‌ی تیره‌ی بزرگ" گذرا و اسرارآمیز نپتون، ترَک‌های پوسته‌ی یخی اروپا، و ساختارهای حلقه‌ای سیاره‌ها را کشف کرده‌ است.

دانشمندان از اواخر ماه اوت که داده‌های دریافتی از وویجر ۲ نزدیک شدن آن به هورمَرز (مرز خورشیدی، heliopause) را نشان می‌دادند تاکنون این کاوشگر را زیر نظر گرفتند. هورمرز حبابیست که توسط بادهای خورشید -ذرات بارداری که از آن بیرون می‌زنند و سرتاسر سامانه‌ی خورشیدی را درمی‌نوردند- پدید آمده. دانشمندان هورمرز را مرز میان سامانه‌ی خورشیدی و فضای میان‌ستاره‌ای می‌دانند، هر چند که بسته به تعریف ما از سامانه‌ی خورشیدی، هورمرز حتی می‌تواند بسیار دورتر از این نقطه، در آن سوی ابر اورت باشد، یعنی فاصله‌ای به اندازه‌ی ۱۰۰۰ برابر فاصله‌ی زمین و خورشید.

بیرون از این حباب، فضاپیما با پرتوهای کیهانیِِ بسیار بیشتری روبرو می‌شود تا ذرات کم‌انرژی‌تری که در همسایگی خودمانست. وویجر ۲ دو دستگاه دارد که ذراتی که به آن برخورد می‌کنند را ردیابی می‌کند. اگر ذرات کم‌انرژی‌تر تقریبا ناپدید شوند و ناگهان موجی از ذرات پرتوهای کیهانی دریافت شود نشانگر اینست که این کاوشگر از هورمرز گذشته.

پیش‌بینی زمان گذر از این مرز کار دشواریست، زیرا وویجر ۲ تنها دومین کاوشگری بود که می‌بایست با داده‌‌ها و ارتباطاتش گذر از آن را نشان می داد [و دانشمندان تجربه‌ی کافی برای آن نداشتند]. وویجر ۱ همین کار را در سال ۲۰۱۲ انجام داده بود. ولی حباب هورمرز یک کره‌ی کامل نیست و و با کاهش و افزایش بادهای خورشیدی کوچک و بزرگ می‌شود. از همین رو دانشمندان ناچار بودند چشم به راه داده‌ها باشند و ببینند داده‌ها چه می‌گوید، و در ماه اوت بود که داده‌های وویجر ۲ خبر از افزایش کلی پرتوهای کیهانی و کاهش ذرات محلی دادند.

راب دکر که با یکی از دستگاه‌های آشکارساز ذرات وویجر ۲ کار می‌کند می‌گوید: «از حدود ۵ نوامبر چیزی شگفت‌انگیز رخ داد.» این چیز [نشانگر] گذر از هورمرز بود. دانشمندان برای گذر وویجر ۲ هیجان بیشتری داشتند زیرا دستگاهی دارد که در وویجر ۱، بسیار پیش از رسیدن به هورمرز از کار افتاده بود- دستگاه آزمایش علمی پلاسما. این بدین معنا بود که گذر وویجر تنها در داده‌های تازه خلاصه نمی‌شد، بلکه گونه‌ی تازه‌ای از داده‌ها هم از آن دریافت می‌شد.
محور افقی این نمودار، زمان را نشان می‌دهد و محور عمودی آن هم نرخ ذرات در هر ثانیه را. نمودار پایینی برای ذرات خورشیدی است و نمودار بالایی هم از آنِ پرتوهای کیهانی که از درون کهکشان می‌آیند
با این وجود، اگر دو دسته‌ی داده‌ها با هم مقایسه شوند تفاوت این دو سفر نمایان خواهد شد. وویجر ۱ به درون لوله‌های شاری (flux tube) رفت که داده‌های پویا (دینامیک) پدید می‌آورد. وویجر ۲ از درون این لوله‌ها نگذشته. ولی در برخی از داده‌های این فضاپیما یک برآمدگی شگفت‌انگیز دیده می‌شود. استون می‌گوید: «ما هنوز نمی‌دانیم دلیل این برآمدگی چیست.» همچنین، خروج وویجر ۲ احتمالا به سادگی و سرراستی وویجر ۱ نیست زیرا خورشید اکنون در گامی از چرخه‌اش است که باعث می‌شود حباب خورشیدی کمی بزرگ‌تر شود. به گفته‌ی استون، ما شاید دوباره هورمرز را ببینیم.

با وجود هیجان‌انگیز بودن خروج از هورمرز، این رویداد فرق چندانی برای خود وویجر ۲ نخواهد داشت. این کاوشگر تا زمانی که بتواند به زمین پیام و داده خواهد فرستاد، و سرانجام با پایان گرفتن باتری پلوتونیومی‌اش که انرژی آن را تامین می‌کند دستگاه‌هایش از کار خواهند افتاد [در آن فاصله دیگر نور خورشید توان کافی ندارد]. و به پیش‌بینی دانشمندان، از سال ۲۰۲۵ به بعد این کاوشگر برای همیشه خاموش خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Voyager 2 - solar system - Neptune - Uranus - Voyager 1 - sun - Ed Stone - California Institute of Technology - American Geophysical Meeting - Jupiter - Saturn - Great Dark Spot - Europa - ring - heliopause - solar wind - interstellar space - Oort Cloud - Earth - cosmic rays - Rob Decker - Plasma Science Experiment - flux tube - solar cycle - plutonium

منبع: Space.com

عکس اینسایت از دستگاه‌های خودش

این دست که روی سیاره‌ی بهرام کار می‌کند توانایی‌های شگفت‌انگیزی دارد.
نخست این که بلندی‌اش به ۲ متر می‌رسد، و دیگر این که به جای انگشتان یک بیلچه و چنگک دارد و یک دوربین هم روی ساعدش. این دست یک گوش هم دارد! یک لرزه‌سنج حسمند (حساس) به نام SEIS که به لرزه‌های دور و نزدیکی که روی سطح حس می‌شود گوش می‌دهد.
این گوش همان جعبه‌ی نارنجی رنگی‌ست که جلوی تصویر دیده می‌شود. گنبد خاکستری‌رنگ پشت آن هم درپوش محافظش است.
این گوش از آنِ کاوشگر روباتیک اینسایت است که دو هفته پیش بر سطح بهرام فرود آمد، و اتفاقا چند روز پیش به گونه‌ای برنامه‌ریزی نشده با این گوش یک چیز ویژه‌ را شنید- لرزش‌های اندکی که توسط باد در پنل‌های خورشیدی خودش پدید آمده بود.
این پنل‌ها با گردآوری نور خورشید، انرژی را برای اینسایت فراهم می‌کنند و بخشی از یکی از آنها هم در سمت راست تصویر به چشم می‌خورد.
در حقیقت روی بهرام دو دست فعالیت می‌کند، ولی این دو حدود ۶۰۰ کیلومتر از هم جدا هسستند! دلیل این جدایی اینست که دست دیگر روی خودروی کنجکاوی که در یک دهانه‌ی دور است جای دارد.
این عکس یک هفته پیش گرفته شده و سنگ و خاک زنگاربسته‌ و آسمان نارنجی بهرام هم در آن پیداست.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
seismometer - Mars - SEIS - InSight - Martian wind - solar panel - Sun - Curiosity rover - crater - rusty soil

منبع: apod.nasa

کوتوله سفیدی که اخترشناسان را شگفت‌زده کرده

اخترشناسان یک برون‌ریزی پرتو X درخشان را از ستاره‌ای در ابر ماژلانی کوچک، ۲۰۰ هزار سال نوری دورتر از زمین دیده‌اند. آمیزه‌ی داده‌های پرتو ایکس و نوری نشان می‌دهد که سرچشمه‌ی این درخشش یک کوتوله‌ی سفید است که شاید سریع‌ترین نرخ رشد را در میان کوتوله‌های سفیدی که تاکنون یافته شده داشته باشد.
برداشت هنری از یک سامانه‌ی دوتایی که در آن، یک کوتوله‌ی سفید گازهای همدمش را می‌کشد. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۹.۲ مگ)
خورشید ما تا چند میلیارد سال دیگر بیشتر سوخت هسته‌ایش به پایان می‌رسد و با فشرده شدن، یک "کوتوله‌ی سفید" بسیار کوچک‌تر و کم‌نورتر به بزرگی حدود دو برابر زمین و گرانش سطحی صدها هزار برابر آن از خود به جا می‌گذارد.

برخلاف خورشید ما، بیشتر ستارگان از جمله کوتوله‌های سفید، تنها نیستند و همدمی دارند که با آن یک "سامانه‌ی دوتایی" ساخته‌اند. اگر این دو به اندازه‌ی کافی به هم نزدیک باشند، کوتوله‌ی سفید می‌تواند با گرانش هولناکش مواد را از همدمش به سوی خود بکشد.

دانشمندان در پژوهش تازه‌ای که بر پایه‌ی داده‌های رصدخانه‌ی پرتو ایکس چاندرای ناسا و رصدخانه‌ی سویفت انجام شده، تابش پرتو ایکس ویژه‌ای از یک سامانه‌ی دوتایی که یک کوتوله‌ی سفید به نام ASASSN-16oh در آنست دریافت کرده‌اند. این کشف شامل پرتو ایکس کم-انرژی (چیزی که اخترشناسان به آن پرتو ایکس "نرم" می‌گویند) که در دماهای چند صد هزار درجه پدید می‌آید هم می‌شود. بر خلاف آن، پرتو ایک پرانرژی یا "سخت" نشانگر پدیده‌هایست که در دماهای چند ده میلیون درجه رخ می‌دهد. تابش پرتو ایکسِ ASASSN-16oh بسیار درخشان‌تر از پرتو ایکس نرمیست که از جو یک ستاره‌ی معمولی می‌آید و از این رو باید آن را از رده‌ی ویژه‌ی چشمه‌های پرتو X ابَر-نرم (supersoft) دانست.

اخترشناسان تا مدت‌ها می‌پنداشته‌اند تابش پرتو ایکس ابر-نرم از کوتوله‌های سفید در اثر همجوشی هسته‌ای در یک لایه‌ی داغ و چگال از هسته‌های هلیوم و هیدروژن پدید می‌آید. این ماده ی گریزا (فرّار) از موادی که کوتوله‌ی سفید از همدمش کشیده و بر روی سطح خود انباشته درست شده، و به یک همجوشی انفجاری هسته‌ای، بسیار همانند یک بمب هیدروژنی می‌انجامد.

ولی ASASSN-16oh چیز بیشتری به این ماجرا می‌افزاید. این سامانه‌ی دوتایی به کمک پیمایش خودکار سراسر آسمان برای ابرنواخترها (ASASSN) یافته شد، مجموعه‌ای از حدود ۲۰ تلسکوپ نوری در سراسر جهان که هر شب سرتاسر آسمان را در جستجوی ابرنواخترها و دیگر پدیده‌های زودگذر می‌کاوند. پس از یافته شدن این سامانه، اخترشناسان با بهره از چاندرا و سویفت گسیل پرتو ایکس ابر-نرمِ آن را آشکار کردند.

گزارش این کشف روز ۳ دسامبر در نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر شده. نویسنده‌ی اصلی پژوهش، پرفسور تام ماکارونه می‌گوید : «در گذشته همه‌ی چشمه‌های ابرنرم مربوط به همجوشی هسته‌ای در سطح کوتوله‌های سفید بود.»

اگر دلیل تابش پرتو ایکس ابرنرم در ASASSN-16oh، همجوشی هسته‌ای باشد، این تابش باید با یک انفجار آغاز شده و نورش می‌بایست از سرتاسر طح کوتوله‌ی سفید می‌آمد. ولی افزایش پرتوی دیدنیِ (مرییِ) آن به آن اندازه‌ سریع نبود که بتواند ناشی از یک انفجار باشد، و داده‌های چاندرا هم نشان می‌داد که تابش آن از یک منطقه‌ی کوچکتر از سطح کوتوله‌ی سفید آمده. این تابش همچنین در طیف دیدنی صد برابر کم‌نورتر از چیزی بود که از همجوشی هسته‌ای روی سطح کوتوله‌ی سفید انتظار می‌رود. این مشاهدات، و همچنین دیده نشدن نشانه‌ای از برون‌ریزی گاز از کوتوله‌ی سفید، بحث‌های داغی بر ضد همجوشی روی سطح این کوتوله‌ی سفید به دنبال آورد.

از آنجایی که هیچ یک از نشانه‌های همجوشی هسته‌ای در این رویداد دیده نشد، پژوهشگران یک نظریه‌ی متفاوت ارایه کردند. در توضیح مربوط به همجوشی آمده که کوتوله‌ی سفید گازهای همدمش -یک غول سرخ- را در فرآیندی به نام برافزایش به سوی خود می‌کشد و یک قرص گازی بزرگ پیرامون خود درست می‌کند. این مواد در مسیری مارپیچی به سوی کوتوله فروکشیده شده و در این مسیر داغ و داغ تر می‌شوند. این به تولید پرتو ایکس در کمربندی که گازهای قرص در آن با ستاره تماس پیدا می‌کنند می‌انجامد. نرخ برون‌ریزی در این قرص به شدت متغیر است. با آغاز سریع‌تر شدنِ نرخ برون‌ریزی، درخشش پرتو ایکس سامانه هم بسیار افزایش می‌یابد.

ماکارونه می‌گوید: «نرخ این ورابری جرم (انتقال جرم) از همه‌ی سامانه‌هایی که در گذشته دیده بودیم بالاتر است.»

اگر کوتوله‌ی سفید به افزایش جرمش ادامه دهد و از یک حد جرم بالاتر رود، در یک ابرنواختر گونه‌ی یکم-ای (Type Ia) منفجر می‌شود، گونه‌ای رویداد که دانشمندان با بهره از آن به شتابدار بودن گسترش (انبساط) کیهان پی برده بودند. پژوهش‌ها نشان می‌داد که این کوتوله‌ی سفید همین اکنون هم به طور نامعمولی پرجرم است، پس ASASSN-16oh می‌تواند به انفجار ابرنواختری نزدیک باشد (نزدیک در استاندارد کیهانی).

یکی از نویسندگان این پژوهش، تام نلسون از دانشگاه پیتسبورگ می‌گوید: «یافته‌های ما در تضاد با یک نظریه‌ی چند-دهه‌ای درباره‌ی چگونگی تولید تابش پرتو ایکس فرانرم در کوتوله‌های سفید است. اکنون دیگر می‌دانیم که تابش پرتو ایکس می‌تواند از دو راه پدید بیاید: یا همجوشی هسته‌ای، یا برافزایش جرم از همدم.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
X-ray - star - Small Magellanic Cloud - galaxy - Earth - white dwarf - Sun - binary system - NASA - Chandra X-ray Observatory - Neil Gehrels Swift Observatory - ASASSN-16oh - soft X-rays - supersoft X-ray - nuclear fusion - hydrogen - helium - volatile - hydrogen bomb - All-Sky Automated Survey for Supernovae - ASASSN - supernova - Tom Maccarone - Texas Tech Department of Physics & Astronomy - Nature Astronomy - red giant - accretion - Type Ia supernova - expansion - Thomas Nelson - University of Pittsburgh

منبع: nasa

آسمان پر چنب و جوش

برخی از آسمان‌ها آرام و بی جنب و جوشند، ولی برخی دیگر ناآرامند و روشن و خاموش می‌شوند.
این تصویر در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۹ در جزیره‌ی کوالیا، نزدیک ترومسوی نروژ گرفته شده و آسمان را در تسخیر شفق‌های قطبی و شهاب‌ها نشان می‌دهد. تصویر دستاورد یگ نوردهی ۳۰ ثانیه‌ای است و تابش ملایم شفق‌های رقصان را در آسمان زمستانیِ این ساحل نشان می‌دهد.
اینجا رد درخشان یک آتشگوی را هم می‌بینیم. این آتشگوی یکی از شهاب‌های بارش شهابی دوپیکری (جوزایی) است، بارشی که در سال ۲۰۰۹ نمایشی عالی داشت.
رد این شهاب که دارد از میان ستارگان دسته‌ی ملاقه‌ی خرس بزرگ (دب اکبر) می‌گذرد به صورت فلکی دوپیکر، بیرون از چارچوب می‌رسد.
هم شهاب‌ها و هم شفق‌های قطبی در جو بالایی زمین، فرازای حدود ۱۰۰ کیلومتر پدید می‌آیند، ولی شفق‌های قطبی در اثر برخورد ذرات باردار پرانرژی که در مغناطکره‌ی زمین به دام افتاده‌اند پدید می‌آیند و شهاب‌ها هم رد سنگ و غباری‌اند که از فضا وارد جو زمین شده و دارند می‌سوزند.
نه سال از گرفتن این عکس گذشته و بارش شهابی دوپیکریِ سال ۲۰۱۸ دوباره در این هفته به اوج می‌رسد، هر چند که ماه که در گام چارک یا تربیع نخست خواهد بود، با بالا آمدنش در نیمه‌های شب از فروغ شهاب‌ها خواهد کاست.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
aurora - Kvaløy - Tromsø - Norway - fireball - meteor - Geminid meteor shower - Big Dipper - constellation Gemini - meteor - Earth - magnetosphere - cosmic dust - first-quarter - moon

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه