همسایه بزرگ و پنهان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

آی‌سی ۳۴۲ که از نظر اندازه با کهکشان‌های مارپیچی بزرگ و درخشان نزدیکمان برابری می‌کند، با فاصله‌ی ۱۰ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی شمالیِ گردن‌درازِ زرافه جای گرفته است.
این جزیره‌ی گسترده و پهناور کیهانی می‌توانست یکی از درخشان‌ترین کهکشان‌ها در آسمان شب‌های ما باشد ولی در پشت پرده‌ی ستارگان و ابرهای گاز و غبارِ صفحه‌ی کهکشان راه شیری پنهان شده و به سختی دیده می‌شود.
حتی با این که به خاطر وجود ابرهای کیهانی میان ما و آی‌سی ۳۴۲، از نور آن کاسته شده است، ولی در این تصویر تلسکوپی پروضوح می‌توان غبار تیره‌ی درون خود آی‌سی ۳۴۲، خوشه‌های آبی‌فام ستاره‌ای و مناطق درخشان و صورتی‌رنگ ستاره‌زایی در بازوان مارپیچی‌اش که به دور هسته پیچیده‌اند را بازشناخت.
آی‌سی ۳۴۲ احتمالا به تازگی گامی انفجاری از زایش ستارگان (فرآیند ستاره‌فشانی) را پشت سر گذاشته و نزدیکی‌اش به گروه محلی کهکشان‌ها هم به اندازه‌ی کافی هست که با گرانش خود بر دگرگونی کهکشان‌های این گروه، از جمله راه شیری تاثیر بگذارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
IC 342 - spiral galaxy - constellation Camelopardalis - island universe - star - plane - Milky Way galaxy - star cluster - star forming region - spiral arm - core - local group

منبع: apod.nasa

آخرین کهکشان بیضیگون در فهرست شارل مسیه

این گوی غول‌پیکر پرستاره (با چیزی نزدیک به ۱۰۰ میلیارد ستاره) یک کهکشان بیضیگون در فاصله‌ی ۵۵ میلیون سال نوری زمینست. این کهکشان که به نام مسیه ۸۹ (ام۸۹) شناخته می‌شود کاملا کروی به نظر می‌رسد که برای یک کهکشان بیضیگون که به طور معمول پیکره‌هایی کشیده دارند چیز نامعمولیست. نمای کروی ام۸۹ می‌تواند خطای چشم‌انداز باشد و به دلیل جهت‌گیری‌اش نسبت به زمین این گونه دیده شود.

مسیه ۸۹ کمی کوچک‌تر از راه شیری است ولی چند ساختار ویژه دارد که از آن به فضای پیرامون کشیده شده‌اند. یکی از این ساختارها از گاز و غباریست که تا ۱۵۰ هزار سال نوری از مرکز کهکشان بیرون زده؛ خود این مرکز لانه‌ی یک ابرسیاهچاله (سیاهچاله‌ی کلان‌جرم) است. فواره‌هایی از ذرات داغ که تا ۱۰۰ هزار سال نوری از کهکشان بیرون زده‌اند نشان می‌دهند که احتمالا این کهکشان در گذشته بسیار فعال‌تر از امروز بوده- شاید یک اختروش یا کهکشان رادیویی فعال. مسیه ۸۹ همچنین با سامانه‌ی گسترده‌ای از پوسته‌ها و توده‌هایی در بر گرفته شده که می‌توانند به دلیل ادغام‌های پیشینِ این کهکشان با کهکشان‌های کوچک‌تر پدید آمده باشند- و این نشان می‌دهد که مسیه ۸۹ با پیکره‌ای که امروز می‌شناسیم احتمالا در گذشته‌ای به نسبت نزدیک شکل گرفته.

مسیه ۸۹ در سال ۱۸۷۱ توسط اخترشناس شارل مسیه یافته شد. مسیه در آن هنگام مدت ۲۳ سال بود که تلاش می‌کرد کاتالوگی از اجرام نجومی پدید آورد. وی در گذشته جرمی کم‌نور را در آسمان شناسایی کرده بود و فکر می‌کرد دنباله‌دار هالی است. ولی با دقت بیشتر پی برد که سحابی خرچنگ است. او برای این که دیگر ستاره‌شناسان مانند خود به اشتباه نیفتند بر آن شد تا فهرستی از همه‌ی اجرام ژرفای آسمان، که می‌توانستند با دنباله‌دار اشتباه گرفته شوند درست کند [سحابی خرچنگ هم نخستین عنوان این فهرست شد، با نام ام۱ یا مسیه ۱]. رصدهای رَوشمندِ مسیه به گردآوری نخستین کاتالوگ فراگیر برای اجرام کیهانی انجامید: فهرست مسیه! کهکشان ام۸۹ آخرین کهکشان بیضیگون غول‌پیکر، و گِردترین کهکشان در کل فهرست ۱۱۰ جرمی او بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - elliptical galaxy - Messier 89 - ellipsoid - Milky Way - supermassive black hole - quasar - radio galaxy - Charles Messier - Halley’s Comet - Crab Nebula - comet

منبع: spacetelescope

قلب و روح آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا قلب و روح کهکشان ما در صورت فلکی ذات‌الکرسی (خداوند اورنگ) جای دارد؟
شاید نه، ولی در جایی از همین صورت فلکی است که می‌توان دو سحابی گسیلشی درخشان به نام‌های "قلب و روح" را یافت. سحابی قلب که با نام رسمی آی‌سی ۱۸۰۵ شناخته می‌شود و پایین این تصویر جای دارد، شکلش یادآور نماد سنتی "قلب" است. سحابی روح یا آی‌سی ۱۸۷۱ هم در بخش بالای تصویر دیده می‌شود.
هر دو سحابی از نور سرخ هیدروژنِ برانگیخته و پرانرژی می‌درخشند. در این تصویرِ سه‌رنگ، تابش گوگرد به رنگ زرد و اکسیژن هم به رنگ آبی دیده می‌شود.
چندین خوشه‌ی باز از ستارگان جوان و آبی‌فام نزدیک مرکز دو سحابی دیده می‌شود. این دو سحابی با هم گستره‌ای نزدیک به ۳۰۰ سال نوری را می‌پوشانند و حدود ۶۰۰۰ سال زمان می‌برد تا نور از آن ها به چشم ما برسد.
ستارگان و خوشه‌هایی مانند آنهایی که در سحابی‌های قلب و روح وجود دارند در شناخت چگونگی شکل‌گیری ستارگان پرجرم و تاثیر آنان بر محیط پیرامون به دانشمندان کمک می‌کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Galaxy - Cassiopeia - emission nebula - Heart Nebula - IC 1805 - heart symbol - nebula - hydrogen - open cluster - Soul Nebula - star

منبع: apod.nasa

شهاب درخشان و رنگین بر فراز آلپ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چشم‌اندازی هیجان‌انگیز از روی کوه شیرگنت (Tschirgant) در رشته کوه آلپ که در آن نه تنها شهرهای پیرامون و ستیغ کوه‌های منطقه‌ی تیرول، بلکه ستارگان، سحابی‌ها، و نوار کهکشان راه شیری هم در آن به خوبی دیده می‌شوند. ولی بالا رفتن از این کوه در آن شب به دردسرش می‌ارزید: شب بیشینه‌ی بارش شهابی برساوشی سال ۲۰۱۸.
کنار رفتن ابرها و صاف شدن آسمان به عکاسان نجومی امکان داد تا بسیاری از شهاب‌های کم‌نور را هم ببینند و رشته نماهایی از آنها ثبت کنند.
ولی ناگهان یک تیر شهاب درخشان و رنگین درست کنار نوارِ تقریبا عمودیِ کهکشان راه شیری پدیدار شد. خوشبختانه دوربینی که این نماها را ثبت می‌کرد این شهاب را هم به تصویر کشید.
پس از آن، تصویری که این شهاب در آن بود با تصویر دیگری که سپس گرفته شد و یکی دیگر از کوهنوردان را روی ستیغ کناری نشان می‌داد به روش دیجیتالی ترکیب شد و چنین تصویر زیبایی پدید آمد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mount Tschirgant - Alps - Tyrol - star - nebula - Milky Way Galaxy - Perseids Meteor Shower - meteor -

منبع: apod.nasa

قارچ پفی غول‌پیکری که از مرگ یک ستاره به جا مانده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
کدام ستاره این قارچ پفی غول‌پیکر را درست کرده؟
آنچه در این تصویر می‌بینید ابرِ رو به گسترشی از پسماندهای ابرنواختر تیکو (اس‌ان ۱۵۷۲) است، مرگ انفجاری یک ستاره‌ که بیش از ۴۰۰ سال پیش نورش به زمین رسید و ستاره‌شناس پرآوازه، تیکو براهه آن را ثبت کرد. این عکس از پیوند دو تصویرِ پرتو X که تلسکوپ فضایی پرتو X چاندرا گرفته بود درست شده.
گازهای درون این سحابی بی‌اندازه داغند و از آنجایی که سرعت گسترش بخش‌های گوناگونش با هم تفاوت دارد، نمایی پف‌آلود پیدا کرده است.
اگرچه ستاره‌ای که ابرنواختر اس‌ان ۱۵۷۲ را پدید آورد به احتمال بسیار کاملا نابود شده، ولی گمان می‌رود ستاره‌ی دیگری به نام تیکو-جی (Tycho G) که به دلیل کم‌نوری در این عکس‌ها دیده نمی‌شود همدم آن بوده و از انفجار جان به در برده است.
یافتن پسماندهای ستاره‌ی آفریننده‌ی ابرنواختر تیکو به ویژه از آن رو مهم است که این ابرنواختر از رده‌ی یکم ای (Ia) بوده، یک پله‌ی مهم از نردبان فاصله‌های کیهانی. این نردبان فرضی برای واسنجی اندازه‌ی کیهانِ دیدارپذیر به کار می‌رود. بیشینه‌ی درخشش ابرنواخترهای رده‌‎ی یکم ای به خوبی شناخته شده زیرا همه‌ی آنها در زمان اوج درخشش به یک اندازه نور می‌افشانند، و از همین به عنوان شمع‌های استاندارد، برای سنجش رابطه میان دوری (فاصله) و درخشش اجرام در کیهان دوردست بی‌اندازه سودمندند.
پسماند ابرنواختر تیکو حدود ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و در راستای صورت فلکی خداوند اورنگ (ذات‌الکرسی) دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
nebula - Tycho - supernova remnant - Tycho Brahe - X-ray - Chandra X-ray Observatory - SN 1572 - star - Tycho G - Type Ia

منبع: apod.nasa

سیاهچاله‌ای غول‌پیکر با سرعت چرخش نصف سرعت نور

* پسمانده‌های به جا مانده از ستاره‌ای که به تازگی توسط یک سیاهچاله بلعیده شده بود به دانشمندان در اندازه‌گیری سرعت چرخش این هیولا کمک کرد، و نتیجه مبهوت‌کننده بود.

این ابرسیاهچاله که با نام ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی (ASASSN-14li) شناخته می‌شود دارد با سرعت دستکم ۵۰ درصد سرعت نور می‌چرخد.
این برداشت هنری منطقه‌ای پیرامون سیاهچاله را پس از آن که ستاره‌ای سرگردان را از هم گسیخت نشان می‌دهد. بخشی از پسماندهای ستاره وارد یک قرص درخشانِ پرتو ایکس، که مواد پیش از گذشتن از افق رویداد در آن می‌چرخند شده. لکه‌ی کشیده‌ در تصویر نشانگر یک منطقه‌ی درخشان در قرص است که با چرخش خود باعث تغییرات منظم در تابش پرتو ایکس شده و به دانشمندان امکان می‌دهد نرخ چرخش سیاهچاله را اندازه بگیرند
یکی از نویسندگان این پژوهش، رون رمیلارد از ام‌آی‌تی می‌گوید: «افق رویداد این سیاهچاله ۳۰۰ برابر بزرگ‌تر از زمین است.» (افق رویداد یک سیاهچاله محدوده‌ای پیرامون آنست که هیچ چیز، حتی نور هم اگر از آن بگذرد دیگر توان بازگشت نخواهد داشت.)

رمیلارد می‌افزاید: «با وجود چنین چرخش سریعی، یک دور چرخش این سیاهچاله حدود دو دقیقه زمان می‌برد- مقایسه کنید با سرعت چرخش ۲۴ ساعته‌ی زمین.»

ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی در قلب کهکشانی در فاصله‌ی ۲۹۰ میلیون سال نوری زمین لانه کرده و چیزی میان ۱ میلیون تا ۱۰ میلیون برابر خورشید جرم دارد. پس تقریبا هم‌جرم سیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری است، سیاهچاله‌ی کمان ای* که حدود ۴ میلبیون بار پرجرم‌تر از خورشید است (ابرسیاهچاله‌ها می‌توانند بسیار پرجرم‌تر بوده و گاهی تا ده‌ها میلیارد برابر خورشید هم برسند.)

ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی در نوامبر ۲۰۱۴، زمانی یافته شد که ستاره‌ای که بیش از اندازه به آن نزدیک شده بود را پاره پاره کرد. این رویداد چشمگیر [رویداد گسیخت کشندی-م] درخششی پدید آورد که توسط سامانه‌ی ASASSN روی زمین دریافت شد [درباره‌ی این رویداد اینجا هم خوانده بودید: * داستان مرگ دلخراش یک ستاره در چنگ یک سیاهچاله].

در این پژوهش تازه گروهی از دانشمندان به رهبری دیراج پاشام از ام‌آی‌تی پرتوی ایکسی که از ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی می‌آمد را زیر نظر گرفتند. آنها اده‌هایی که به کمک چندین دستگاه، از جمله رصدخانه‌ی پرتو ایکس چاندرا و تلسکوپ فضایی سویفت ناسا، و همچنین فضاپیمای اروپایی ایکس‌ام‌ام-نیوتن گرد آمده بود بررسی کردند.

این داده‌ها یک سوسو زدن پایدار را نشان می‌دادند: پرتوی ایکسی که از ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی دریافت می‌شد هر ۱۳۱ ثانیه کاهش و افزایش می‌یافت. به گفته‌ی اعضای گروه، این سیگنال منظم به احتمال بسیار از یک توده‌ی به جا مانده از ستاره‌ی مرده می‌آید که دارد در جایی بسیار نزدیک به افق رویداد سیاهچاله به گرد آن می‌چرخد.
دانشمندان با بهره از چند دستگاه و تلسکوپ توانستند سامانه‌ی ابرسیاهچاله‌ی ای‌اس‌ای‌اس‌اس‌ان- ۱۴ال‌آی را بررسی کرده و نرخ چرخش آن را اندازه بگیرند، یک ویژگی بنیادین که اندازه‌گیری‌اش برای اخترشناسان دشوار بوده
پاشام می‌گوید: «این واقعیت که می‌توانیم گردشِ چشمه‌ی پرتو ایکس پیرامون سیاهچاله را ببینیم به ما امکان می‌دهد تا سرعت چرخش مواد در قرص را اندازه بگیریم. از این راه می‌توانیم از چرخش خود ابرسیاهچاله آگاه شویم.» سرعت این چرخش شگفت‌انگیزست ولی بی‌سابقه نیست. چند ابرسیاهچاله‌ی دیگری که تاکنون چرخششان اندازه گرفته شده نیز سرعتی در همین حدود داشته‌اند، به طور کلی میان ۳۳ درصد تا ۸۴ درصد سرعت نور.

یافته‌های این پژوهش می‌تواند در بهتر شناختن چگونگی فرگشت ابرسیاهچاله‌ها به اخترشناسان کمک کند.

پاشام می‌گوید این هیولاها از دو راه عمده می‌توانند رشد کنند: با ادغام‌هایی در مقیاس کهکشانی، و یا با برافزایش پیوسته‌ی توده‌های کوچک‌ترِ مواد پیرامونشان. چرخش آهسته‌تر نشانگر راه نخست -ادغام‌های کهکشانی- است، زیرا این برخوردهای کتره‌ای احتمالا نمی‌توانند چرخشِ سیاهچاله‌ی رو به رشد را در یک جهت نگه دارند.

پاشام می‌افزاید ولی «اگر سیاهچاله‌ای، ابرسیاهچاله‌ای، با چرخش سریع داشته باشیم این به ما می‌گوید که احتمالا برافزایش پیوسته دلیل اصلی رشد آن بوده.»

گزارش این پژوهشگران در شماره‌ی برخطِ نشریه‌ی ساینس منتشر شده و پیش‌چاپ‌ آن در تارنمای arXiv در دسترس است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supermassive black hole - ASASSN-14li - black hole - event horizon - Earth - Ron Remillard - Massachusetts Institute of Technology - MIT - planet - Sagittarius A* - All-Sky Automated Survey for Supernovae - Dheeraj Pasham - X-ray - NASA - Chandra X-ray Observatory - Neil Gehrels Swift - European Space Agency - XMM-Newton - galaxy-scale merger - accreting - Science - arXiv

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه