منظومه‌ای با چهار ستاره و یک قرص عمودی!

* قرص‌های پیش‌سیاره‌ای به طور معمول به گرد استوای ستاره‌ها می‌چرخند، ولی اکنون دانشمندان پی برده‌اند که این قرص‌ها می‌توانند به گونه‌ی چشمگیری کج بوده و به جای استوا، به گرد قطب‌های ستاره بچرخند.

پژوهش تازه نشان می‌دهد که سیاره‌ها در سامانه‌های دو-ستاره‌ای می‌توانند مدارهای قطبی پیرامون هر دو ستاره داشته باشند، چیزی که می‌تواند فصل‌هایی بی‌اندازه متفاوت با فصل‌های زمین پدید بیاورد.
اگر در سامانه‌ اچ‌دی ۹۸۸۰۰۰ سیاره‌ای باشد، از روی سطحش چنین
نمای خیره‌کننده‌ای دیده خواهد شد: یک قرص عمودی و دو ستاره

ستارگان در ابرهای گاز و غبار ساخته می‌شوند. کشش گرانشی هر ستاره این مواد را وارد مدارهایی مارپیچی به گرد آن می‌کند. اگرچه توده‌هایی از این ابر آغاز به حرکت در جهت‌های کتره‌ای، با سرعت‌های کتره‌ای می‌کنند، ولی با رُمبش ابر، این توده‌ها با هم برخورد کرده و به هم می‌پیوندند. این روند با گذشت زمان به شکل‌گیری یک قرص تخت می‌انجامد که به نام قرص پیش‌سیاره‌ای شناخته می‌شود و به طور معمول در همان جهت چرخش ستاره، به گرد استوای آن می‌چرخد. سیاره‌هایی که از این قرص پیدید می‌آیند هم به طور معمول به گرد استوای ستاره می‌چرخند، مانند سیاره‌های سامانه‌ی خورشیدی خودمان.

به گفته‌ی گرنت کندی از دانشگاه واریک بریتانیا، پژوهش گذشته نشان داده که تقریبا همه‌ی ستارگانِ جوان در آغاز با قرص‌های پیش‌سیاره‌ای در بر گرفته شده‌اند. در مورد قرص‌های پیش‌سیاره‌ای پیرامون ستارگانِ تکی، دستکم یک سوم آنها سیاره می‌سازند.

ولی شبیه‌سازی‌های رایانه‌ایِ پیشین نشان داده که پس از پیدایش قرص‌های پیش‌سیاره‌ای، هر گونه مواد اضافی که وارد آنها شود می‌تواند ترازشان را به هم بزند. شاید کجی و ناهماهنگی نسبی مدار برخی از فراسیاره‌ها به همین دلیل باشد.

کندی و همکارانش پژوهش خود را بر "سیاره‌های پیرادویی" متمرکز کردند، سیاره‌هایی در یک سامانه‌ی دوستاره‌ای که به گرد هر دو ستاره می‌چرخند. دانشمندان بر این گمان بودند که سیاره‌های پیرامون ستارگان دوتایی می‌توانند ناهماهنگ شوند: به جای این که مدار سیاره‌ها در همان صفحه‌ای که دو ستاره به گرد هم می‌چرخند باشد، به گرد قطب‌های آنها بچرخند.
تصویر رنگی آلما ازقرص پیش‌سیاره ای در اچ‌دی ۹۸۸۰۰. مدارهای ستارگان با خط نشان داده شده. Aa و Ab دو ستاره‌ی بیرونی‌اند
و Ba و Bb همدو ستاره‌ی درونی
اکنون این گروه نخستین نمونه از یک قرص‌ پیش‌سیاره‌ایِ ناهماهنگ پیرادویی را یافته‌اند. کندی به اسپیس دات کام می‌گوید این یکی از نمونه‌هاییست که طبیعت در آن نشان می‌دهد می‌تواند خلاق‌تر از چشمداشت ما باشد.

این سامانه که اچ‌دی ۹۸۸۰۰ نام دارد، یک سامانه‌ی چهارستاره‌ای در فاصله‌ی ۱۴۶ سال نوری زمینست. دنیل پرایس، یکی از نویسندگان پژوهش از دانشگاه مانش استرالیا می‌گوید: «اگر اینجا سیاره‌ای به دنیا بیاید چهار خورشید در آسمانش خواهد داشت.»

این اخترشناسان با بهره از آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) عکس‌هایی پروُضوح از قرص پیش‌سیاره‌ای پیرامون دو تا از این چهار ستاره گرفتند. قطر این حلقه تقریبا برابر با قطر کمربند یارک‌ها در سامانه‌ی خورشیدی است. (آن دو ستاره‌ی دیگر بیرون از این حلقه‌اند؛ در هر دو زوج، دو ستاره‌ها به گرد یکدیگر می‌چرخند.)

در پژوهش گذشته شیوه‌ی گردش این دو ستاره (دو تای درون حلقه) به گرد هم تایید شده بود. پژوهش تازه نشان داده که قرص پیش‌سیاره‌ای پیرامون این دو اساسا به گرد قطب‌های آنها می‌چرخد، مانند یک چرخ و فلک عمودی با یک کاروسل [چرخ و فلک افقی] در مرکزش.

کندی می‌گوید: «من در واقع انتظار نداشتم که این داده‌ها یک پیکریندی قطبی را نشان دهد. بر پایه‌ی یافته‌های گذشته، ساختارهایی پیچیده و تابدار را پیش‌بینی کرده بودم، ولی پیش‌بینی‌هایم به کلی اشتباه از آب در آمدند. نتیجه‌ی پایانی بسیار ساده‌تر و و قانع‌کننده‌تر است.»

به گفته‌ی کندی این یافته‌های تازه نشان می‌دهند که سیاره‌های پیرادویی در پیکربندی قطبی می‌توانند رایج‌تر از پنداشت‌ها باشند: «این قرص‌ها وجود دارند، پس چرا سیاره‌ها نباشند؟»
برداشت هنری از سامانه‌ی ستاره‌ای اچ‌دی ۹۸۸۰۰۰، که در آن دو ستاره به گرد یکدیگر می‌جرخند و یک قرص سیاره‌زایی عمودی
هم جفت آنها را در بر گرفته. دو ستاره‌ی بیرونی اینجا نشان داده نشده
به نوشته‌ی این دانشمندان، اگر سیاره‌ای در این قرص پیش‌سیاره‌ایِ نویافته ساخته شود، این قرص از روی سطحش مانند یک نوار غلیظ و انبوه که تقریبا راست از افق بالا می‌آید دیده خواهد شد. دو ستاره‌ای که این سیاره به گردشان در چرخش است هم به درون و بیرون صفحه‌ی قرص جابجا می‌شوند و در برخی مواقع برای چیزهای روی طحش دو سایه پدید می‌آورند.»

کندی می‌گوید این سیاره احتمالا فصل‌های نامعمولی هم خواهد داشت: «فصل‌های زمین به دلیل کجی محور آن پدید می‌آیند.» این باعث می‌شود میزان آفتابی که هر نیمکره در روز دریافت می‌کند، در یک بازه‌ی یک ساله کاهش و افزایش یابد، و این بر گرما و سرمای آنها تاثیر می‌گذارد.»

برای سیاره‌های احتمالی در سامانه‌ی اچ‌دی ۹۸۸۰۰، کجی محور تنها عامل تغییر فصل آنها نخواهد بود. کندی می‌گوید: «خود ستارگان هم با چرخش به گرد یکدیگر، بلندی‌شان در آسمان سیاره تغییر می‌کند.» بسته به فصل، «گاهی دو خورشید و گاهی هم یک خورشید در ساعت‌های روز در آسمان دیده می‌شود.»

این دانشمندان جزییات یافته‌های خود را روز ۱۴ ژانویه در نگارشِ برخطِ نشریه‌ی نیچر آسترونومی منتشر کردند. 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
equator - star - pole - polar orbit - Earth - protoplanetary disk - planet - solar system - Grant Kennedy - University of Warwick - England - exoplanet - circumbinary - binary star - quadruple-star system - HD 98800 - Earth - sun - Daniel Price - Monash University - Australia - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Ferris wheel - carousel - Nature Astronomy -

منبع: Space.com
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

کلبه کوهستانی زیر ستارگان

در این تصویر یک کلبه‌ی کوهستانی به نام گوکا و یک سورتمه‌ی چوبی که از نسل گذشته به یادگار مانده را در سکوت و آرامش زیر آسمان پرستاره می‌بینیم.
این تک عکس ۶ ژانویه در تاندالن سوئد گرفته شده و به سادگی حسِ بودن زیر آسمان‌های تاریک کوهستان را بازمی‌نماید.
نوار محوی از ستارگان کهکشان در آسمان کشیده شده. ستاره‌ی پرنور "پای شکارچی" (رجل جبار) درست بالای دسته‌ی سورتمه دیده می‌شود.
پرنورترین ستاره در بالای چارجوب ستاره‌ی بُزبان (سروش یا عیوق) است، ستاره‌ی آلفای صورت فلکی ارابه‌ران. ستارگان خوشه‌ی پروین و شش‌گوش زمستانی (شش‌ضلعی زمستانی) که ستارگان آشنای فصل زمستانند را هم می‌توانیم در این چشم‌انداز شب زمستانی نیمکره‌ی شمالی ببینید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Gocka - cabin - sled - star - Tanndalen - Sweden - Milky Way - Orion - Hunter - Rigel - Capella - Auriga - winter hexagon - Pleiades star cluster

منبع: apod.nasa

برخوردی در کمربند سیارک‌ها

در هفته‌ی گذشته، ستاره‌شناسان در برنامه‌ی "اتلس" در هاوایی تغییری شگفت‌انگیز را در سیارک "۶۴۷۸ گولت" (یا گالت) مشاهده کردند. این سنگ آسمانی دُم در آورده بود! این جرم که در کمربند سیارک‌هاست، همه‌ی ویژگی‌های ظاهری یک دنباله‌دار را پیدا کرده. عکسی که اینجا می‌بینید از پیوند رشته نماهای گرفته شده در ۶۰ دقیقه از روز ۹ ژانویه درست شده، زمانی که درازای دم ۶۴۷۸ گولت به ۴۰۰ هزار کیلومتر رسیده بود.
خوب، چه پیشامدی برای ۶۴۷۸ گولت رخ داده؟ یکی از سرنخ‌ها در "خانواده‌"ی آن است. سیارک گولت عضو خانواده‌ی فوسیه است، گروهی از سنگ‌ها در بخش درونی کمربند سیارک‌ها که حدود ۲.۲ میلیارد سال پیش در اثر برخوردهای درون این بخش کمربند پدید آمده. نام این خانواده از بزرگ‌ترین عضو آن گرفته شده، ۲۵ فوسیه با قطری نزدیک به ۷۵ کیلومتر.

دم گولت می‌تواند در پی برخوردی که به تازگی رخ داده پدید آمده باشد. پژوهشگران برنامه‌ی اتلس به عکس‌هایی که در دسامبر ۲۰۱۸ و ژانویه‌ی ۲۰۱۹ از گولت گرفته شده بود نگاه کردند و تغییر ظاهر آن را رو به گذشته دنبال کردند. با برون‌یابی این تغییرات نتیجه گرفتند که گولت در نوامبر ۲۰۱۸ با یکی از دیگر اجرام کمربند سیارک‌ها برخورد کرده بوده. اگر این نتیجه‌گیری درست باشد، پس این دُم می‌بایست پسماندهای به جا مانده از برخورد باشد.

سیارک گولت در سال ۱۹۸۸ توسط زوج اخترشناس پرآوازه، کارولین و یوجین شومیکر در رصدخانه‌ی پالومار کالیفرنیا یافته شد. این جرم ۴ کیلومتری در ۳۰ سالی که از یافته شدنش می‌گذرد چندان مورد توجه نبوده ولی اکنون اخترشناسان سراسر جهان مشتاقانه آن را زیر نظر گرفته و دگرگونی‌هایش را دنبال می‌کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ATLAS - Hawaii - asteroid - 6478 Gault - asteroid belt - Phocaea family - 25 Phocaea - Carolyn and Eugene Shoemaker - Palomar Observatory - California

منبع: spaceweather

همسایه بزرگ و پنهان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

آی‌سی ۳۴۲ که از نظر اندازه با کهکشان‌های مارپیچی بزرگ و درخشان نزدیکمان برابری می‌کند، با فاصله‌ی ۱۰ میلیون سال نوری از زمین، در صورت فلکی شمالیِ گردن‌درازِ زرافه جای گرفته است.
این جزیره‌ی گسترده و پهناور کیهانی می‌توانست یکی از درخشان‌ترین کهکشان‌ها در آسمان شب‌های ما باشد ولی در پشت پرده‌ی ستارگان و ابرهای گاز و غبارِ صفحه‌ی کهکشان راه شیری پنهان شده و به سختی دیده می‌شود.
حتی با این که به خاطر وجود ابرهای کیهانی میان ما و آی‌سی ۳۴۲، از نور آن کاسته شده است، ولی در این تصویر تلسکوپی پروضوح می‌توان غبار تیره‌ی درون خود آی‌سی ۳۴۲، خوشه‌های آبی‌فام ستاره‌ای و مناطق درخشان و صورتی‌رنگ ستاره‌زایی در بازوان مارپیچی‌اش که به دور هسته پیچیده‌اند را بازشناخت.
آی‌سی ۳۴۲ احتمالا به تازگی گامی انفجاری از زایش ستارگان (فرآیند ستاره‌فشانی) را پشت سر گذاشته و نزدیکی‌اش به گروه محلی کهکشان‌ها هم به اندازه‌ی کافی هست که با گرانش خود بر دگرگونی کهکشان‌های این گروه، از جمله راه شیری تاثیر بگذارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
IC 342 - spiral galaxy - constellation Camelopardalis - island universe - star - plane - Milky Way galaxy - star cluster - star forming region - spiral arm - core - local group

منبع: apod.nasa

آخرین کهکشان بیضیگون در فهرست شارل مسیه

این گوی غول‌پیکر پرستاره (با چیزی نزدیک به ۱۰۰ میلیارد ستاره) یک کهکشان بیضیگون در فاصله‌ی ۵۵ میلیون سال نوری زمینست. این کهکشان که به نام مسیه ۸۹ (ام۸۹) شناخته می‌شود کاملا کروی به نظر می‌رسد که برای یک کهکشان بیضیگون که به طور معمول پیکره‌هایی کشیده دارند چیز نامعمولیست. نمای کروی ام۸۹ می‌تواند خطای چشم‌انداز باشد و به دلیل جهت‌گیری‌اش نسبت به زمین این گونه دیده شود.

مسیه ۸۹ کمی کوچک‌تر از راه شیری است ولی چند ساختار ویژه دارد که از آن به فضای پیرامون کشیده شده‌اند. یکی از این ساختارها از گاز و غباریست که تا ۱۵۰ هزار سال نوری از مرکز کهکشان بیرون زده؛ خود این مرکز لانه‌ی یک ابرسیاهچاله (سیاهچاله‌ی کلان‌جرم) است. فواره‌هایی از ذرات داغ که تا ۱۰۰ هزار سال نوری از کهکشان بیرون زده‌اند نشان می‌دهند که احتمالا این کهکشان در گذشته بسیار فعال‌تر از امروز بوده- شاید یک اختروش یا کهکشان رادیویی فعال. مسیه ۸۹ همچنین با سامانه‌ی گسترده‌ای از پوسته‌ها و توده‌هایی در بر گرفته شده که می‌توانند به دلیل ادغام‌های پیشینِ این کهکشان با کهکشان‌های کوچک‌تر پدید آمده باشند- و این نشان می‌دهد که مسیه ۸۹ با پیکره‌ای که امروز می‌شناسیم احتمالا در گذشته‌ای به نسبت نزدیک شکل گرفته.

مسیه ۸۹ در سال ۱۸۷۱ توسط اخترشناس شارل مسیه یافته شد. مسیه در آن هنگام مدت ۲۳ سال بود که تلاش می‌کرد کاتالوگی از اجرام نجومی پدید آورد. وی در گذشته جرمی کم‌نور را در آسمان شناسایی کرده بود و فکر می‌کرد دنباله‌دار هالی است. ولی با دقت بیشتر پی برد که سحابی خرچنگ است. او برای این که دیگر ستاره‌شناسان مانند خود به اشتباه نیفتند بر آن شد تا فهرستی از همه‌ی اجرام ژرفای آسمان، که می‌توانستند با دنباله‌دار اشتباه گرفته شوند درست کند [سحابی خرچنگ هم نخستین عنوان این فهرست شد، با نام ام۱ یا مسیه ۱]. رصدهای رَوشمندِ مسیه به گردآوری نخستین کاتالوگ فراگیر برای اجرام کیهانی انجامید: فهرست مسیه! کهکشان ام۸۹ آخرین کهکشان بیضیگون غول‌پیکر، و گِردترین کهکشان در کل فهرست ۱۱۰ جرمی او بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - elliptical galaxy - Messier 89 - ellipsoid - Milky Way - supermassive black hole - quasar - radio galaxy - Charles Messier - Halley’s Comet - Crab Nebula - comet

منبع: spacetelescope

قلب و روح آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا قلب و روح کهکشان ما در صورت فلکی ذات‌الکرسی (خداوند اورنگ) جای دارد؟
شاید نه، ولی در جایی از همین صورت فلکی است که می‌توان دو سحابی گسیلشی درخشان به نام‌های "قلب و روح" را یافت. سحابی قلب که با نام رسمی آی‌سی ۱۸۰۵ شناخته می‌شود و پایین این تصویر جای دارد، شکلش یادآور نماد سنتی "قلب" است. سحابی روح یا آی‌سی ۱۸۷۱ هم در بخش بالای تصویر دیده می‌شود.
هر دو سحابی از نور سرخ هیدروژنِ برانگیخته و پرانرژی می‌درخشند. در این تصویرِ سه‌رنگ، تابش گوگرد به رنگ زرد و اکسیژن هم به رنگ آبی دیده می‌شود.
چندین خوشه‌ی باز از ستارگان جوان و آبی‌فام نزدیک مرکز دو سحابی دیده می‌شود. این دو سحابی با هم گستره‌ای نزدیک به ۳۰۰ سال نوری را می‌پوشانند و حدود ۶۰۰۰ سال زمان می‌برد تا نور از آن ها به چشم ما برسد.
ستارگان و خوشه‌هایی مانند آنهایی که در سحابی‌های قلب و روح وجود دارند در شناخت چگونگی شکل‌گیری ستارگان پرجرم و تاثیر آنان بر محیط پیرامون به دانشمندان کمک می‌کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Galaxy - Cassiopeia - emission nebula - Heart Nebula - IC 1805 - heart symbol - nebula - hydrogen - open cluster - Soul Nebula - star

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه