پرده‌ای که از آغاز کیهان به یادگار مانده

ین تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
جهان ما از چه ساخته شده؟
برای یافتن پاسخ این پرسش، سازمان فضایی اروپا (اِسا) در سال ۲۰۰۹ ماهواره‌ای به نام پلانک را به فضا فرستاد که تا سال ۲۰۱۳ به نقشه‌برداری از آسمان می‌پرداخت. پلانک در این ماموریت، تفاوت‌های جزیی دما در کهن‌ترین سطح نوریِ شناخته شده‌ی کیهان -زمینه‌ی آسمان- را با دقتی بی‌سابقه نقشه‌برداری کرد. نوری که از این زمینه می‌تابد کهن‌ترین نور کیهانست و از زمانی می‌آید که جهان هستی برای نخستین بار نورگذر (شفاف) شده و نور را آزاد کرده بود [روزگار بازمیازش، این مطلب را بخوانید: * ساخته شدن جهان کمی بیش از ۶ روز طول کشید -م].
این نور که به نام زمینه‌ی ریزموج کیهانی شناخته می‌شود و از سرتاسر آسمان می‌آید، پرده‌‌ی نقش‌دار پیچیده‌ایست که تنها می‌تواند الگوهای گرم و سرد را در زمانی از تاریخ نشان دهد، زمانی که جهان هستی از گونه‌های ویژه‌ای از انرژی تشکیل شده بود که به روش‌هایی ویژه تکامل پیدا کردند.
نتیجه‌ی پایانی پیمایش‌های پلانک که هفته‌ی پیش منتشر شد، یک بار دیگر تایید می‌کند که بیشتر جهان هستی به طور عمده از یک انرژی رازگونه و ناآشنا به نام انرژی تاریک تشکیل شده. بخش دیگر کیهان را هم ماده و انرژی ساخته که آن هم بیشترش به گونه‌ی غریبی تاریک است.
افزون بر آن، این داده‌های "پایانی" ۲۰۱۸ پلانک سن کیهان را حدود ۱۳.۸ میلیارد سال، و نرخ منطقه‌ایِ گسترش کیهان یا "ثابت هابل" را هم ۶۷.۴ (با خطای ۰.۵) کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک نشان می‌دهند.
شگفت این که این ثابت هابل اندکی کمتر از ثابت هابلی‌ست که به روش‌های دیگر و در کیهانِ نزدیک‌تر و تازه‌تر به دست آمده. این ناسازی می‌تواند  بحث‌های داغ و گمانه‌زنی‌های بسیاری را در میان دانشمندان به راه بیندازد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
ESA - Planck satellite - cosmic microwave background - dark energy - matter dark - Hubble constant -

منبع: apod.nasa

عکس‌های خیره‌کننده و بی‌سابقه از سطح تیتان، ماه سیاره کیوان

* در عکس‌های تازه منتشر شده‌ی فضاپیمای کاسینی ناسا، سطح پرراز و رمز تیتان، بزرگ‌ترین ماه سیاره‌ی کیوان به روشنی دیده می‌شود.
تصویر تیتان در طیف فروسرخ. این عکس‌ها از پیوند داده‌های فروسرخ فضاپیمای کاسینی و پردازش رنگی تصاویر به دست آمده درست شده‌اند
دانشمندان گروه کاسینی این شش مجموعه عکس از تیتان را با بهره از داده‌هایی که فضاپیمای کاسینی در درازنای ۱۳ سال ماموریت این فضاپیما، به کمک طیف‌سنج نقشه‌برداری نوری و فروسرخ خود (VIMS، ویمس) گرد آورده بود پدید آورده‌اند. چنانچه از نامش بر می‌آید، طیف‌سنج ویمس در طول موج‌های بلند فروسرخ کار می‌کند که به آن اجازه می‌دهد به درون ریزگردها و جو چگال تیتان نفوذ کرده و سطح یخ‌زده‌ی آن که در طیف دیدنی (مریی) پنهان است را ببیند.

پیش از این هم تصویرهایی به کمک عکس‌های طیف‌سنج ویمس درست شده بود، ولی در آنها، شکاف میان نماهای جداگانه‌ای که به هم چسبانده شده بودند کاملا آشکار بود. دلیل این آشکار بودن شکاف‌ها این بود که هر یک از تک‌نماها در زمان‌های مختلف و به هنگام دیدارهای گوناگون کاسینی با تیتان گرفته شده بودند. این باعث شده بود شرایط نورپردازی و زاویه‌ی دید برای هر عکس با دیگری تفاوت داشته باشد.

ولی این تصویرهای تازه بسیار پاکیزه و بدون شکاف و بریدگی‌اند- شاهکاری که با بررسی دوباره‌ی داده‌های ویمس و پردازش‌ دستی تصاویر موزاییکیِ به دست آمده در آزمایشگاه انجام‌پذیر شده.

مقام‌های ناسا می‌گویند: «با ناپدید شدن شکاف‌ها، این مجموعه عکس تازه بهترین نمایش از چیزیست که اگر تیتان جو چگالش را نداشت، یک بیننده می‌توانست از آن ببیند، و به احتمال بسیار این مجموعه تا مدت‌ها دیگر جایگزینی نخواهد داشت.»

در حقیقت این تصویرها درک تازه‌ای از سطح گونه‌گون و پیچیده‌ی تیتان به بیننده می‌دهد، سطحی با تلماسه‌هایی از ترکیبات آلی کربن‌دار، ته‌نشست‌های یخی و دریاهای گسترده‌ی انباشته از هیدروکربن مایع. یادآوری می‌کنیم که تیتان تنها جرم فرازمینی شناخته شده‌ایست که پهنه‌های پایداری از مایع روی سطحش دارد.
تصویر میانی، چهره‌ی تیتان را در طیف نور دیدنی، یعنی چیزی که چشم انسان می‌بیند نشان می‌دهد. عکس‌های پیرامون آن چهره‌ی تیتان در طیف فروسرخند. تصویر بزرگ‌تر
با جو انبوه پر از نیتروژنی که تیتان دارد هیچ یک از این ساختارها را نمی‌توان در نور دیدنی (مریی) مشاهده کرد، و بنابراین چشم انسان از بیرون، تنها می‌تواند این ماهِ ۵۱۵۰ کیلومتری را به شکل یک گوی نارنجی مات ببیند.

ولی شاید در آینده‌ای نه چندان دور بتوانیم نماهای نزدیکِ روشن از چشم‌اندازهای سطح تیتان ببینیم: در ماموریتی به نام دراگون فلای (Dragonfly) که در آن، یک بالگرد روباتیک مینیاتوری به کاوش سطح این ماه غول‌پیکر و ارزیابی توان زیست‌پذیری خواهد پرداخت. دراگون‌فلای یکی از دو برنده‌ی پایانی در ماموریت بعدی برنامه‌ی مرزهای نوی ناساست (New Frontiers). برنده‌ی دوم، ماموریتی برای نمونه‌برداری از یک دنباله‌دار و برگرداندن نمونه‌ها به زمین بود. برنده‌ی پایانی در سال ۲۰۱۹ اعلام شده و تا سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Saturn - moon - Titan - NASA - Cassini spacecraft - Visual and Infrared Mapping Spectrometer - VIMS - wavelength - infrared - visible - dune - carbon - organic compound - hydrocarbon - Dragonfly - minihelicopter - comet - New Frontiers

منبع: Spave.com

ابرهایی در بلندای جو مشتری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این عکس یک سازند ابریِ فراز بالا (ارتفاع بالا) را در میان ساختارهای پرپیچ و تاب جو مشتری، در منطقه‌ی کمربند معتدل شمالی شمال (NNTB) می‌بینیم [مشتری در هر دو نیمکره‌اش دو کمربند معتدل دارد که در نیمکره‌ی شمالی، "کمربند بالایی به نام کمربند معتدل شمالی" شناخته می‌شود و در نیمکره‌ی جنوبی، کمربند پایینی را به نام به نام "کمربند معتدل جنوبی جنوب" می‌شناسیم].

کمربند معتدل شمالی شمال یکی از چندین نوار چرخه‌ای رنگارنگ مشتریست. دانشمندان چندین دهه در فکر این بودند که این نوارها تا چه ژرفایی در سیاره ادامه دارند. داده‌های گرانشی که فضاپیمای جونو در گذرهایش از کنار مشتری گرد آورده پاسخی به این پرسش می‌دهد. بر پایه‌ی این داده‌ها، این نوارهای چرخان جو مشتری در حقیقت تا ژرفایی نزدیک به ۳۰۰۰ کیلومتر در دل آن کشیده شده‌اند [لکه‌ی سرخ بزرگ نیز همین ژرفا را دارد. اینجا خواندید].

فضاپیمای جونوی ناسا این عکس را در روز ۱۵ ژوییه‌ی ۲۰۱۸، به هنگام ۱۴مین گذرش از کنار مشتری گرفت. در آن هنگام فاصله‌ی فضاپیما از قله‌ی ابرهای مشتری در عرض جغرافیایی ۳۶ درجه‌ی آن، حدود ۶۲۰۰ کیلومتر بود.

این تصویر از پردازش داده‌های تصویرگر جونوکم به دست آمده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - North North Temperate Belt - Juno - planet - NASA - latitude - JunoCam

منبع: nasa

نخستین عکسی که از روی دنیایی دیگر گرفته شد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
آیا تازگی تصویر پانورامایی از دنیایی دیگر دیده‌اید؟
تصویر پانوراما یا سراسرنمایی که این جا می‌بینید، جایگاه گسترده و باشکوه فرود آپولو ۱۱ در دریای آسایش کره‌ی ماه را نشان می‌دهد که از پیوند و کنار هم گذاری نماهای وضوح بالای فیلم‌های اولیه ساخته شده.
این عکس‌ها را نیل آرمسترانگ اندکی پس از فرود بر سطح ماه در ۲۰ ژوییه‌ی ۱۹۶۹، از پشت پنجره‌ی گردونه‌ی ماه‌نشین عقاب گرفته بود.
نمایی که انتهای سمت چپ را نشان می‌دهد (تصویر AS11-37-5449) نخستین عکسی‌ست که یک انسان از روی دنیایی دیگر گرفته.
رو به جنوب عکس، دماغه‌ی موتور در پیش زمینه‌ی چپ دیده می‌شود و سمت راست هم سایه‌ی خود عقاب که رو به باختر است را می‌توان دید.
برای سنجش اندازه‌‌ها، دهانه‌ی بزرگ و کم‌ژرفای سمت راست را ببینید که قطری در حدود ۱۲ متر دارد.
این نماها از پشت پنجره‌ی گردونه‌ی ماه‌نشین و حدود یک ساعت و نیم پس از فرود، و پیش از گام نهادن بر سطح ماه ثبت شده‌اند، و نخست برای این در نظر گرفته شده بودند که اگر نیاز به ترک زودهنگام ماه پیدا شود، مدرکی از جایگاه فرود ثبت شده باشد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Apollo 11 - Panorama - Moon - Sea of Tranquility - Neil Armstrong - Eagle Lunar Module - AS11-37-5449 - thruster nozzle - crater

منبع: apod.nasa

یک قوری در آسمان و جند قوری روی زمین!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این عکس ستارگان آشکاری که با هم یک اخترگان (صورتواره) به نام قوری در صورت فلکی کمان ساخته‌اند را به همراه نوار کهکشان راه شیری در آسمان "دره‌ی مرگ" در کشور آمریکا می‌بینیم. [تصویر روبرو]
این چشم‌انداز سوررئال (فراواقعی) در شبی تاریک و آرام از جایی با نام و شکل مناسبِ "سه‌راهی کتری چای" (سه‌راهی تی‌کتل) گرفته شده، جایی با یک تابلوی چوبی که چندین قوری و کتری زمینی به آن آویخته شده، روی جاده‌ی ناهمواری که به سوی دریاچه‌ی خشک ریسترک پلایا می‌رود.
سیاره‌ی کیوان (زحل) بر زمینه‌ای از ستارگان درون نوار مرکزی کهکشان، درست بالای ستاره‌ای که نوک درِ قوری آسمان را ساخته می‌درخشد.
ولی پرنورترین شبچراغ آسمانی که بالای افق جنوبی، سمت چپ چارچوب با پرتویی نارنجی می‌درخشد همسایه‌ی سرخمان، بهرام (مریخ) است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Teapot asterism - constellation Sagittarius - Milky Way - Death Valley - planet - Earth - Teakettle Junction - Racetrack Playa - Saturn - Mars

منبع: apod.nasa


شناسایی یک آتشفشان احتمالی دیگر روی آیو، ماه مشتری

عکسی که از داده‌های ۱۶ دسامبر ۲۰۱۷ به دست آمده و تفتگاه یا نقطه‌ی داغ تازه‌ای که روی آن شناسایی شده با دایره نشان داده شده. این عکس در طیف فروسرخ گرفته شده و بنابراین نقاط داغ تر، روشن‌تر دیده می‌شوند
داده‌هایی که فضاپیمای جونوی ناسا به کمک نقشه‌بردار فروسرخ شفقی مشتری خود (جیرام، JIRAM) گرد آورده یک چشمه‌ی گرمایی تازه را نزدیک به قطب جنوب آیو، ماه کوچک مشتری نشان می‌دهد که می‌تواند نشانگر یک آتشفشان که پیش از این شناسایی نشده بود باشد. این داده‌های فروسرخ در روز ۱۶ دسامبر ۲۰۱۷ و از فاصله‌ی ۴۷۰ هزار کیلومتری آیو گردآوری شده بود. [گفتنی‌ست در این عکس، نقاط روشن‌تر دمای بیشتری دارند]

الساندرو مورا، یکی از دانشمندان برنامه‌ی جونو از بنیاد ملی اخترفیزیک رم می‌گوید: «این تفتگاهِ (نقطه‌ی داغِ) تازه‌ی آیو که جیرام ثبت کرده حدود ۳۰۰ کیلومتر با نزدیک‌ترین تفتگاه بررسی شده‌ی پیشین فاصله دارد.» مورا می‌افزاید که آنها این احتمال را هم در نظر می‌گیرند که شاید این تفتگاه تازه، در حقیقت از جابجایی یا دگرگونی تفتگاه پیشین پدید آمده باشد، ولی به سختی می‌توان تصور کرد که یک تفتگار بتواند چنین فاصله‌ای را بپیماید و باز هم مانند پیش دیده شود.

گروه جونو به ارزیابی داده‌های ۱۶ دسامبر ۲۰۱۷، و همچنین داده‌های آینده‌ی جیرام (که شاید از فاصله‌ی نزدیک‌تر هم به دست بیابند) ادامه خواهند داد. کاوشگرهای گذشته‌ی ناسا (وویجر ۱ و ۲، گالیله، کاسینی، و نیوهورایزنز) به همراه تلسکوپ‌های زمینی، تاکنون بیش از ۱۵۰ آتشفشان فعال را روی آیو شناسایی کرده‌اند. دانشمندان برآورد می‌کنند حدود ۲۵۰ آتشفشان فعال دیگر وجود دارد که هنوز شناسایی نشده‌اند.

جونو از زمان ورود به مدار مشتری در ۴ ژوییه‌ی ۲۰۱۶ تاکنون نزدیک به ۲۳۵ میلیون کیلومتر را پیموده. سیزدهمین گذر آن از کنار مشتری در ۱۶ ژوییه انجام شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Juno - Jovian InfraRed Auroral Mapper - JIRAM - Io - Jupiter - infrared - moon - hotspot - Alessandro Mura - National Institute for Astrophysics - Rome - Voyagers 1 and 2 - Galileo - Cassini - New Horizons - volcano

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه