"اومواموا": مهمانی که از سوی ستارگان آمد

چند روز پیش درباره‌ی یک سنگ آسمانی شگفت‌انگیز و نویافته‌ مطلبی خوانده بودید با این عنوان: "سیاره زمین به تازگی مهمانی از فضای میان‌ستاره‌ای داشته!"
اکنون یافته‌های دیگری درباره‌اش منتشر شده که چکیده‌ای از آن را اینجا می‌خوانید:
این تصویر در اندازه‌های بزرگ‌تر: ۲.۳ مگ- ۷.۷ مگ

سنگ آسمانی شگفت‌انگیزی که اکنون "اومواموا" ('Oumuamua) نام گرفته به ویژه از این رو جالب و فریبنده است که نخستین سیارکی از بیرون از سامانه‌ی خورشیدیست که تاکنون دیده شده، هر چند که به احتمال بسیار در آینده با دیده‌بانی رایانه‌ای پیشرفته‌ی آسمان شمار بیشتری از آنها یافته خواهد شد.
به دلیل همین ویژگی اومواموا، تلسکوپ‌های بسیاری -از هر گونه و دسته- این جرم را در برنامه‌ی رصدی خود گنجانده‌اند تا در شناخت بیشتر این مهمان میان‌ستاره‌ای سهمی داشته باشند.
تصویری که اینجا می‌بینید یک برداشت هنری از نمای احتمالی اومواموا است. اومواموا همچنین به دلیل همانندی‌اش با راما توجه برانگیز است- فضاپیمای میان‌ستاره‌ای تخیلی در داستان‌های نویسنده‌ی درگذشته‌ی داستان‌های علمی-تخیلی، آرتور سی. کلارک.
اومواموا هم مانند راما، به گونه‌ی نامعمولی کشیده است و گویا از مواد سختی درست شده که جلوی فروپاشی آن را گرفته. این جرم تنها دارد از درون سامانه‌ی خورشیدی "می‌گذرد" و به راه خود می‌رود، و با توجه به این که در قید گرانش خورشید نیست، بیش از اندازه در مسیرش به آن نزدیک شد.
با این همه، بر خلاف یک فضاپیمای گذری، مسیر، رنگ، سرعت، و حتی احتمال دیده شدنِ اومواموا به گونه‌ایست که نشان می‌دهد به طور طبیعی پیرامون یک ستاره‌ی معمولی، در میلیون‌ها سال پیش پدید آمده، و سپس در پی رویارویی گرانشی با یک سیاره‌ی معمولی به فضای میان‌ستاره‌ای پرتاب، و آواره‌ی کهکشان شده است.
با توچه به خاستگاه احتمالا معمولی اومواموا، شاید روزی انسان‌ها بتوانند اومواموا -یا هر مهمان میان‌ستاره‌ای دیگری- را به یک فضاپیمای میان‌ستاره‌ای "راما" تبدیل کنند.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
'Oumuamua - asteroid - Solar System - Rama - science fiction - Arthur C. Clarke - Sun - star - Galaxy

منبع: apod.nasa.gov

هفت برادر بر فراز کوهستان

از کی با این گروه از ستارگان آشنا شدید؟
اگرچه این "اخترگان" (صورتواره) در سرتاسر زمین دیده می‌شود، ولی اقوام و فرهنگ‌های گوناگون آن را با نام‌های متفاوت و باورها و افسانه‌های ویژه‌ی خود می‌شناسند.
در آمریکا آن را با نام چمچه‌ی بزرگ (ملاقه‌ی بزرگ) می‌شناسند [در فرهنگ ایرانی، به آنها هفت برادران، هفت اورنگ، و یا بنات‌النعش می‌گویند -م]، ولی همه‌ی آنها خود بخشی از صورت فلکی خرس بزرگ (دب اکبر) هستند که انجمن بین‌المللی اخترشناسی در سال ۱۹۲۲ آن را به ثبت رساند.
هر یک از ستارگان این اخترگان نیز برای خود نامی دارند. از چپ به راست: قاید (اتا خرس بزرگ)، مئزر یا بُزک (زتا خرس بزرگ) که در واقع یک ستاره‌ی دوتاییست، جَون (اپسیلون خرس بزرگ)، مغرز (دلتا خرس بزرگ)، فخذ (گاما خرس بزرگ)، مراق (بتا خرس بزرگ)، و دُبه (آلفا خرس یزگ).
احتمال پیوند فیزیکی میان ستارگانِ هر صورت فلکی بسیار کم است، ولی شگفت این که به نظر می‌رسد بیشتر این هفت برادر دارند در یک راستا در فضا به پیش می‌روند و در این ویژگی با ستارگان دیگری که در گستره‌ی بیشتری از آسمان پراکنده‌اند سهیمند.
این حرکت مشترک نشان می‌دهد که همه‌ی آنها به یک خوشه‌ی باز و آزاد نزدیک با میانگین فاصله‌ی ۷۵ سال نوری و پهنای نزدیک به ۳۰ سال نوری تعلق دارند. این خوشه با عنوانی که برایش مناسب‌تر است نامیده شده: گروه رَوَنده‌ی (جنبنده‌ی) خرس بزرگ.
در این عکس پیکره‌ی آشنای ستارگان را بر فراز "کوه مخروط" در آلبرتای کانادا می‌بینیم.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - asterism - folklore - USA - Big Dipper - constellation - International Astronomical Union - Great Bear - Ursa Major - Alkaid - Mizar - Alcor - Alioth - Megrez - Phecda - Merak - Dubhe - star cluster - Ursa Major Moving Group - Pyramid Mountain - Alberta - Canada

منبع: apod.nasa.gov

شفق‌های شمال و جنوب مشتری مستقل از هم رفتار می‌کنند

* شفق‌های قطبی نیرومند شمال و جنوب سیاره‌ی مشتری رفتاری مستقل از یکدیگر دارند. این کشف تازه‌ایست که بر پایه‌ی داده‌های تلسکوپ پرتو X چاندرای ناسا و رصدخانه‌ی فضایی ایکس‌ام‌ام-نیوتون سارمان فضایی اروپا انجام گرفته.

گروهی از پژوهشگران با بهره از این داده‌ها که در ماه مارس ۲۰۰۷ و می و ژوئن ۲۰۱۶ گردآوری شده بود، نفشه‌هایی از تابش‌های پرتو ایکس مشتری به دست آورده و یک کانون پرتو ایکس در هر دو قطب را شناسایی کردند. هر یک از این کانون‌ها (لکه‌های داغ) ناحیه‌ای هم‌ارز نصف سطح زمین را می‌پوشانند.
دانشمندان پی بردند که این کانون‌ها ویژگی‌هایی بسیار متفاوت با هم دارند. تابش پرتو ایکس قطب جنوب مشتری به گونه‌ای منظم، هر ۱۱ دقیقه یک بار می‌تپد، ولی پرتوهای ایکس قطب شمال نظمی ندارند، و به شیوه‌ای که به نظر مستقل از پرتوهای جنوبی می‌آید کم و زیاد می‌شوند.

این از سیاره‌ی مشتری یک چیستان ویژه می‌سازد. شفق‌های پرتو ایکس از هیچ یک از غول‌های گازی سامانه‌ی خورشیدی، از جمله کیوان دیده نشده. مشتری همچنین با سیاره‌ی خودمان هم تفاوت دارد که در آن، شفق‌های شمال و جنوب آینه‌ی یکدیگرند زیرا میدان‌های مغناطیسی در دو سو یکسانند.

این پژهشگران برای شناخت چگونگی تولید شفق‌های پرتو ایکس مشتری بر آنند تا داده‌های تازه و آینده‌ی چاندرا و ایکس‌ام‌ام-نیوتن را با داده‌های فضاپیمای جونوی ناسا که اکنون در مدار مشتریست بیامیزند. اگر دانشمندان بتوانند ارتباطی میان فعالیت‌های پرتو ایکس که این دو رصدخانه می‌بینند، و دگرگونی‌های فیزیکی که همزمان توسط جونو دیده می‌شود بیابند شاید بتوانند فرآیندی که شفق‌های مشتری و همچنین شفق پرتو ایکس دیگر سیاره‌ها را پدید می‌آورد را بشناسند.

یک نظریه که داده‌های جونو و داده‌های پرتو ایکس می‌توانند آن را تایید یا رد کند اینست که شفق‌های "پرتو ایکس" مشتری در اثر برهم‌کنش‌هایی پدید می‌آید که در مرز میان میدان مغناطیسی مشتری و باد خورشیدی رخ می‌دهد- میدان مغناطیسی مشتری توسط جریان‌های الکتریکی در دل سیاره پدید می‌آید و باد خورشیدی هم جریانی از ذرات باردار پرسرعت است که از خورشید به فضا دمیده می‌شود. [بخشی از شفق‌های مشتری زیر سر "آیو" ماه آتشفشانی آنست ولی اینجا پرسش ما تنها درباره‌ی شفق‌های "پرتو ایکس" است- م]

برهم‌کنش‌های میان باد خورشیدی و میدان مغناطیسی مشتری می‌تواند باعث شود میدان مغناطیسی نوسان کرده و موج‌های مغناطیسی پدید بیاورد. ذرات باردار می‌توانند سوار این موج‌ها شده و انرژی [سرعت] بگیرند. برخورد این ذرات با جو مشتری درخشش‌های نیرومندی از پرتوی ایکس تولید می‌کند که چاندرا و ایکس‌ام‌ام-نیوتون می‌بینند. در این نظریه، بازه‌ی ۱۱ دقیقه‌ای نمایانگر زمانیست که یک موج در راستای یکی از خطوط میدان مغناطیسی مشتری جابجا می‌شود.

تفاوت رفتاری قطب‌های شمال و جنوب مشتری می‌توانند به دلیل تفاوت در دید ما از آنها باشد. میدان مغناطیسی مشتری کج است (انحراف دارد)، از همین رو ما بخش بزرگ‌تری از شفق‌های شمالی را می‌توانیم ببینیم تا شفق‌های جنوبی. بنابراین ما شاید در مورد قطب شمال، می‌توانیم مناطقی را ببینیم که در آنها این میدان با بیش از یک نقطه‌ی سیاره، که زمان‌های جابجایی متفاوتی دارند تماس دارد، ولی در قطب جنوب، تنها جاهایی را می‌بینیم که میدان مغناطیسی در آنها با یک نقطه تماس پیدا می‌کند. این باعث می‌شود رفتار قطب شمال از دید ما بی‌نظم‌تر از قطب جنوب به نظر بیاید.

پرسش بزرگ‌تر اینست که مشتری چگونه به ذرات درون مغناطکره‌اش (قلمروی نفوذ میدان مغناطیسی‌اش) انرژی‌ای به این شدت می‌دهد که می‌توانند پرتوی ایکس بگسیلند؟

برخی از تابش‌های ایکسی که چاندرا دیده تنها می‌توانند زمانی پدید آمده باشند که مشتری با دادن انرژی‌های سهمگین به یون‌های اکسیژن، آنها را شتابی می‌دهد که با برخورد شدید به جو، هر هشت الکترونشان از آنها جدا می‌شود. دانشمندان امیدوارند تاثیر این ذرات (که با سرعت چند هزار کیلومتر بر ثانیه به جو کوبیده می‌شوند) را بر خود سیاره بفهمند- این که "آیا برخورد این ذرات پرانرژی می‌تواند بر هوا و همنهش شیمیایی جو این سیاره اثری بگذارد؟ آیا می‌تواند دلیل دماهای بی‌اندازه بالایی که در بخش‌هایی از جو مشتری دیده شده را توضیح دهد؟" اینها پرسش‌هایی هستند که شاید چاندرا، ایکس‌ام‌ام-نیوتون و جونو بتواند در آینده با یافتن پاسخشان به ما کمک کنند.


-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - aurora - NASA - Chandra X-ray - ESA - XMM-Newton - X-ray - pole - Earth - Solar System - gas giant - Saturn - magnetic field - Juno - planet - Jovian - electrical current - Sun - solar wind - magnetosphere - oxygen - ion - electron - Nature Astronomy - William Dunn - University College London

منبع: nasa

سلفی در مریخ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تاکنون یک سلفی (خودنگااره) در سیاره‌ی سرخ گرفنه‌اید؟ خودروی کنجکاوی که این کار را کرده، آن هم چند بار!
این سلفی از پیوند چندین عکس کوچک‌تر درست شده و به همین دلیل هم بازوی مکانیکی خودرو که دوربین را نگهداشته در آن دیده نمی‌شود -گرچه سایه‌اش آن را لو داده! [این عکس را به طور گسترده‌تر و با توضیح بیشتر اینجا ببینید: * سلفی خودروی کنجکاوی در "گردنه ماریاس"]
این عکس که در نیمه‌‌های سال ۲۰۱۵ گرفته شده، نه تنها خود این خودروی ماجراجو را نشان می‌دهد، بلکه سنگ‌های لایه‌ای تیره، ستیغ روشن کوه شارپ، و شن‌های سرخ زنگاری که سرتاسر سطح بهرام (مریخ) را پوشانده‌اند نیز در آن دیده می‌شود.
اگر دقیق‌تر نگاه کنید، حتی می‌توانید تکه سنگی را هم ببینید که در میان آج‌های یکی از چرخ‌های فرسوده‌ی کنجکاوی گیر کرده (پیدایش کردید؟).
اکنون که به پایان سال ۲۰۱۷ نزدیک می‌شویم، کنجکاوی همچنان سرگرم بررسی لایه‌هایی از سنگ‌های ته‌نشستی (رسوبی) که در پشته‌ی "ورا روبین" یافته بود است تا بتواند به شناخت بهتری از "تاریخ زمین‌شناسی بهرام" به طور کلی، و "دلیل وجود این سنگ‌ها در آن منطقه" به طور خاص دست یابد.

این هم یکی از جالب‌ترین سلفی‌های کنجکاوی: 

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
selfie - Mars - Curiosity rover - Mount Sharp - rusting - sedimentary - Vera Rubin Ridge

منبع: apod.nasa.gov

آیا سال آینده زلزله‌های بیشتری رخ خواهد داد؟

* دانشمندان می‌گویند به احتمال بسیار، شمار زمین‌لرزه‌های بزرگ در سال آینده به شدت افزایش خواهد یافت که دلیلش کاهش دوره‌ایِ سرعت چرخش زمین خواهد بود.

دانشمندان هشدار داده‌اند که سال آینده، شمار زمین‌لرزه‌های ویرانگر در سرتاسر جهان به شدت افزایش خواهد یافت. به باور آنها، تغییرات چرخش زمین می‌تواند به فعاییت‌های لرزه‌ای نیرومند بیانجامد، به ویژه در مناطق گرمسیری که بسیار هم پرجمعیتند.
زمین‌لرزه‌ی ۷.۲ ریشتری که روز ۲۱ آبان در مرز ایران و عراق رخ داد

اگرچه تغییرات دوره‌ی چرخش زمین کوچکند (درازای روز را به اندازه‌ی یک میلی ثانیه تغییر می‌دهند)، ولی به گفته‌ی دانشمندان، باز هم می‌توانند باعث آزاد شدن مقدار هنگفتی از انرژی زیر سطح زمین شوند.

ارتباط میان چرخش زمین و زمین‌ارزه ماه گذشته با ارایه‌ی مقاله‌ای به نوشته‌ی راجر بیلام از دانشگاه کلرادو در بولدر و ربه‌کا بندیک از دانشگاه مونتانا در میزولا، در نشست سالانه‌ی انجمن زمین‌شناسی آمریکا به گفتگو گذاشته شد.

بیلام در گفتگویی که هفته‌ی پیش با نشریه‌ی آبزرور انجام داد گفت: «ارتباط دوسویه میان زمین‌لرزه و چرخش زمین ارتباطی نیرومند است و به ما می‌گوید که سال آینده بیننده‌ی افزایشی در زمین‌لرزه‌های شدید خواهیم بود.»

بیلام و بندیک در پژوهش خود زمین‌لرزه‌های ۷ ریشتر به بالایی که از سال ۱۹۰۰ تاکنون رخ داده‌اند را بررسی کردند. بیلام می‌گوید: «زمین لرزه‌های بزرگ در بیش از یک سده‌ی گذشته به خوبی مستند شده‌اند و این یک پیشینه‌ی خوب برای بررسی به ما می‌دهد.»

آنها پنج دوره را یافتند که شمار زمین‌لرزه‌های بزرگ در آنها به اندازه‌ی چشمگیری بیشتر از دیگر دوره‌ها بود. بیلام می‌گوید: «در این دوره‌ها چیزی میان ۲۵ تا ۳۰ زمین‌لرزه‌ی بزرگ در سال رخ داده بود. در زمان‌های دیگر، شمار میانگین زمین‌لرزه‌های بزرگ ۱۵ تا در سال بود.»

این دانشمندان تلاش کردند ارتباط میان این دوره‌های لرزه‌ای و دیگر عوامل را بیابند، و پی بردند که هر گاه چرخش زمین اندکی کاهش می‌یابد، شمار لرزه‌های بزرگ بالا می‌رود. بیلام می‌گوید: «دوره‌ی چرخش زمین به میزان اندکی -گاهی تا یک میلی‌ثانیه در روز- تغییر می‌کند و این می‌تواند به کمک ساعت‌های اتمی با دقت بسیار اندازه گرفته شود.»

بیلام و بندیک دریافتند که در یک سده و نیم گذشته، دوره‌هایی تقریبا پنج ساله بوده که در آنها سرعت چرخش زمین به این اندازه کم شده بوده. نکته‌ی مهم این که در پی این دوره‌ها، دوره‌هایی با افزایش شمار زمین‌لرزه‌های بزرگ می‌آمده.

به گفته‌ی بیلام، زمین ساده و بی‌پرده از راه رسیدن یک دوره‌ی پنج ساله‌ی زمین‌لرزه‌ای در آینده را به ما خبر می‌دهد.

اهمیت ویژه‌ی ارتباط این دو پدیده اینست که زمین از چهار سال پیش به این سو یکی از دوره‌های کاهش سرعتش را آغاز کرده. بیلهام می‌گوید نتیجه روشن است: «ما می‌بایست سال آینده افزایش چشمگیری را در شمار زمین‌لرزه‌های بزرگ ببینیم. امسال سال سختی نبود. تاکنون تنها شش زمین‌لرزه‌ی بزرگ داشته‌ایم. می‌توانیم به سادگی ۲۰ سال آینده را از سال ۲۰۱۸ آغاز کنیم.»

این که دقیقا چه ارتباطی میان "کاهش زمان روز" با "افزایش زمین‌لرزه‌ها" وجود دارد هنوز روشن نیست ولی دانشمندان احتمال می‌دهند تغییرات اندک در رفتار هسته‌ی زمین می‌تواند به باعث هر دو پدیده شود.

افزون بر آن، اگرچه پیش‌بینی جایی که این زمین‌لرزه‌های افزوده رخ خواهند داد دشوار است، ولی بیلام می‌گوید آنها پی برده‌اند که بیشتر زمین‌لرزه‌های شدیدی که با کند شدن زمین در ارتباطند، در جاهایی نزدیک استوا رخ می‌دهند، مناطق گرمسیری زمین که حدود یک میلیارد نفر در آنها زندگی می‌کند.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
quake - Earth - earthquake - seismic activity - Roger Bilham - University of Colorado - Boulder - Rebecca Bendick - University of Montana - Missoula - Geological Society of America - atomic clock - core - equator - tropical region

منبع: guardian
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

ستارگانی که پرورشگاه خود را جاروب می‌کنند

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ستارگان جوان سرگرم رُفت و روب پرورشگاهشان در ان‌جی‌سی ۷۸۲۲ هستند.
لبه‌های درخشان و ساختارهای پیچیده‌ و تراش خورده‌ی غبار درون این سحابی، در این تصویر فروسرخ پرجزییات که به کمک ماهواره‌ی پیمایشگر میدان‌گسترده‌ی فروسرخ ناسا (وایز، WISE) به دست آمده خودنمایی می‌کنند.
سحابی ان‌جی‌سی ۷۸۲۲ که در لبه‌ی یک ابر مولکولی غول‌آسا در صورت فلکی قیفاووس جای دارد، یک منطقه‌ی ستاره‌زایی برافروخته در فاصله‌ی حدود ۳۰۰۰ سال نوری زمین است.
نوری که از اتم‌های گازهای این سحابی گسیلیده می‌شود دستاورد پرتوهای پرانرژی ستارگان داغست؛ این ستارگان با بادهای نیرومند و نورشان نه تنها این اتم‌ها را برانگیخته‌اند، بلکه توده‌های ابری را نیز پس زده و با تراشیدن‌شان، پیکره‌های فشرده‌ی ستون‌مانندی پدید آورده‌اند.
درون همین ستون‌ها هم با ادامه‌ی رُمبش گرانشی و چگالش گاز و غبار، ستارگان تازه‌ای می‌توانند ساخته شوند ولی از آن سوريال با ادامه‌ی تراشیده شدن ستون‌ها و پس زده شدن گاز و غبارشان توسط ستارگان بیرونی، ستارگان تازه‌ی درونشان از مواد ستاره‌ساز خود جدا شده و از رشد بیشتر باز خواهند ماند.
پهنای میدان درون این چارچوب در راستای برآورد شده‌ی ان‌جی‌سی ۷۸۲۲ حدود ۴۰ سال نوریست.

-------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 7822 - star - infrared - NASA - Wide Field Infrared Survey Explorer - WISE - molecular cloud - constellation Cepheus - atom - nebula - gravitational collapse

منبع: apod.nasa.gov

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه