آیا این ستاره به راستی پیرتر از کیهان است؟

در سال‌های دبیرستان یک چیز را یاد گرفتیم: "همه چیز در مهبانگ (انفجار بزرگ) آفریده شد"... ولی آیا به راستی همه چیز؟ در حقیقت یک جرم آسمانی هست (ستاره‌ی متوشالح یا اچ‌دی ۱۴۰۲۸۳)* که اخترشناسان را درین باره دچار گیجی کرده، زیرا به نظر می‌رسد ۱۴.۵ میلیارد سال از عمرش می‌گذرد، ولی مهبانگ که ۱۳.۸ میلیارد سال پیش رخ داده؟ یعنی ۷۰۰ میلیون سال پیش از مهبانگ پدید آمده؟!
ستاره‌ی اچ‌دی ۱۴۰۲۸۳ یا ستاره‌ی متوشالح- این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۱.۶ مگ)
اخترشناسان سن یک ستاره را بر پایه‌ی ویژگی‌های فیزیکی‌اش می‌سنجند- دما، تابندگی، و تابش‌مندی. ولی سن یک ستاره به میزان فلز، و جرم آن نیز بستگی دارد. ستارگان پیرتر جرم کمتر و فلزیگی پایین‌تری دارند.

فلز در اخترشناسی به معنای هر عنصری سنگین‌تر از هیدروژن و هلیم است، عنصرهایی که از فرآیند همجوشی در کوره‌ی مرکزی ستارگان ساخته می‌شوند. برخی از کهن‌ترین ستارگان هیچ فلزی در خود نداشتند. ولی پس از مرگ ستارگان، از پسماندهای به جا مانده از آنها ستارگان تازه ساخته می‌شود و "فلزهایی" که ساخته بودند بخشی از پیکره‌ی ستارگان تازه می‌شود.

پس آیا این ستاره می‌خواهد الگوواره‌ی (پارادایم) ما در بررسی کیهان را تغییر دهد؟ شاید نه. بعید است که سن جهان هستی به ۱۴.۵ میلیارد سال برسد. اصلا دانشمندان سن کیهان را چگونه اندازه می‌گیرند؟

یک راه برای این کار، اندازه‌گیری دما و فشار تابش زمینه‌ی ریزموج کیهان است، پس‌تابی که از مهبانگ به جا مانده و از سرتاسر فضا دریافت می‌شود. ثابت هابل یا نرخ گسترش کیهان هم می‌تواند سن یک ستاره را به دانشمندان بدهد.

یک راه دیگر بررسی ستارگان و خوشه‌های ستاره‌ایست. ما می‌دانیم یک ستاره چگونه ساخته می‌شود، همجوشی در هسته‌اش چگونه آغاز می‌شود، سطح بازده یا کارآیی‌اش چقدر است، و سرانجام چگونه می‌میرد. ولی اگر ستاره‌ای در میانسالی باشد، تعیین سن واقعی‌اش دشوار است. شناخت همنهش (ترکیب) آن می‌تواند در این زمینه کمک کند.

برای تعیین سن یک ستاره، سنجش مقدار کربن، اکسیژن، و آهن درونش سودمند است. طیف نور ستارگان خط‌های تیره‌ای دارد که به نام خطوط فرانهوفر شناخته می‌شوند. این خطوط در اثر برهم‌کنش نور ستاره با عنصرهای گوناگون درونش پدید می‌آیند. اخترشناسان با بررسی همین خطوط می‌توانند همنهش بک ستاره را تعیین کنند.

روش‌های دیگری هم هست، از جمله نگاه کردن و بررسی فرآیندهای ستاره‌زایی، پدید آمدن خوشه‌های ستاره‌ای، و پیدایش و فرگشت کهکشان‌ها. بیشتر دانشمندان با در نظر گرفتن همه‌ی این جنبه‌ها با هم، سن کیهان را با دقت + و - ۱۰۰ میلیون سال اندازه گرفتند.

به همین دلیل است که اندازه‌گیری سن ۱۴.۵ میلیارد سال برای ستاره‌ی متوشالح بسیار تکان‌دهنده بود. چندی پیش یک گروه از پژوهشگران این ستاره را یک ارزیابی دوباره کردند، و به سنی رسیدند که می‌گویند با مدل کیهان‌شناختی کنونی سازگاری دارد. در این پژوهش، هاوارد باند از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا به همراه همکارانش با بررسی درخشندگی، فاصله، ساختار، و همنهش آن، سنی تازه برایش به دست آوردند.

متوشالح یک زیرغول با فلزیگی پایین است که دارد به یک غول سرخ تبدیل می‌شود- زمانی که سوخت هیدروژن هسته‌ی یک ستاره به پایان می‌رسد، پف می‌کند و لایه‌های بیرونی‌اش را به فضا پس می‌زند و در پایان آنچه از آن ماند فشرده می‌شود و به یک کوتوله‌ی سفید، و یا در شرایط دیگر، به یک ابرنواختر تبدیل می‌شود.

باند و همکارانش به کمک تلسکوپ هابل و بهره جستن از اصل دیدگشت (اختلاف منظر)، فاصله‌ی این ستاره را با دقت بیشتری اندازه گرفتند. آنها تلاش کردند با سنجش اختلاف میان جایگاه مدار زمین و تلسکوپ هابل، به برآورد دقیق‌تری برای فاصله‌ی متوشالح برسند که رسیدند: ۱۹۰.۱ سال نوری. متوشالح دارد با سرعت خیره‌کننده‌ی ۱.۳ میلیون کیلومتر بر ساعت در فضا جابجا می‌شود و مدار شگفت‌انگیزش در کهکشان به اندازه‌ی کشیده است که در بخشی از آن، وارد هاله‌ی کهکشان می‌شود.

با داشتن فاصله‌ی دقیق‌تر، دانشمندان توانستند درخشندگی آن را اندازه بگیرند، و از این راه به سن آن برسند. باند می‌گوید در سنجش‌هایشان سطحی از بی‌قطعیتی (عدم قطعیت) دارند که می‌تواند این سن را ۸۰۰ میلیون سال بیشتر یا کمتر کند. اگر ۸۰۰ میلیون را از سنش کم کنیم، آن را کمی جوان‌تر از کیهان خواهیم یافت. باند و گروهش تلاش کردند آهنگ سوختن آن را هم اندازه بگیرند که این هم می‌تواند به تعیین سنش کمک کند.

باند و همکارانش برین باورند که نسبت اکسیژن به آهن این ستاره بالاست؛ این هم می‌تواند سن آن را جوان‌تر از برآوردهای آغازین کند. پژوهشگران اطمینان بسیار دارند که سنجش‌های بیشتر سن این ستاره را کمتر خواهد کرد. یافته‌های این پژوهشگران در نشریه‌ی سولار اند استلار آستروفیزیکز منتشر شده است.

--------------------------------------------
* متوشالح نام یکی از شخصیت‌های عهد عتیق است که با عمر ۹۶۹ سال، بیشترین عمر را در میان دیگران داشته است

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Big Bang - Methuselah star - HD 140283 - luminosity - radiance - metal - metallicity - fusion - core - Hubble Constant - carbon - oxygen - iron - spectrum - Fraunhofer lines - star formation - star cluster - galaxy - Howard Bond - University of Pennsylvania - subgiant - red giant - hydrogen - white dwarf - supernova - parallax - Earth - Solar and Stellar Astrophysics

منبع: bigthink

باستانی‌های زمین و آسمان

چیزهایی که اینجا روی زمین می‌بینید شاید مانند سنگ‌هایی گرد به نظر برسند ولی در حقیقت زنده‌اند. نه تنها زنده‌اند، بلکه نمونه هایی امروزی از یکی از کهن‌ترین گونه‌های زیستی روی زمینند: استروماتولیت‌ها.
سنگواره‌ها نشان می‌دهند که استروماتولیت‌ها حدود ۳.۷ میلیارد سال پیش بر روی زمین پدید آمدند- حتی پیش از پیدایش بسیاری از ستارگان آشنا در آسمان شب. 
در عکسی که اینجا می‌بینید و از جایی در استرالیای باختری گرفته شده، تنها پدیده‌ی کهن‌تر در آن، ساختار نوار مرکزی کهکشان راه شیری است. حتی ابرهای ماژلانی، ماهواره‌های کهکشان راه شیری که اینجا زیر کهکشان دیده می‌شوند هم در زمان پیدایش نخستین استروماتولیت‌ها روی زمین، هنوز شکل امروزشان را نداشتند.
استروماتولیت‌ها زیست‌لایه‌هایی گسترنده‌ هستند و از میلیاردها ریزاندامگان (میکروارگانیسم) تشکیل شده‌اند که می‌توانند به آرامی به سوی نور حرکت کنند.
استروماتولیت‌های آغازین با بهره از از این نور، اکسیژن آزاد کردند و به زیست‌پذیری زمین و آمادگی آن برای رویش دیگر گونه‌های زیستی -و سرانجام، انسان‌ها- کمک کردند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Fossil - stromatolite - Earth - star - Western Australia - Milky Way Galaxy - Magellanic Clouds - biofilm - microorganism - oxygen

منبع: apod.nasa

فیلم رفت و برگشت یک زبانه زیبا روی سطح خورشید

اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان ببینید
گاهی سطح خورشید بسیار پرآشوب می‌شود.
این فیلم زمان‌گریز (دور تند)، کُتش‌های خورشید در یک بازه‌ی دو ساعته از یکی از روزهای اوایل ماه می را نشان می‌دهد، و اینجا دو دوبار اجرا می‌شود، یک بار رو به جلو و سپس رو به عقب. قرص خورشید با دایره‌ی سیاه پوشانده شده تا جزییات روی لبه‌ی آن را به خوبی بتوانیم ببینیم.
میدان‌های مغناطیسی که پی در پی تغییر می‌کنند از یک سو، و نیروی پایدار گرانش از سوی دیگر، پلاسمای داغ را در چرخه‌ای آشوبناک روی لبه‌ی خورشید گرفتار کرده‌اند. زبانه‌ای که در این ویدیو دیده می‌شود تا ارتفاعی تقریبا برابر با قطر زمین از سطح خورشید بالا می‌رود.
با نزدیک شدن خورشید به کمینه‌ی فعالیت در چرخه‌ی ۱۱ ساله‌اش، رخ دادن این گونه رویدادهای پرانرژی‌ هم روز بروز کمتر خواهد شد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Sun - time-lapse - plasma - magnetic field - gravity - prominence - Earth - activity cycle

منبع: apod.nasa

ردی که از بهمن خاک روی مریخ به جا مانده

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این عکس را فضاپیمای مدارگرد شناسایی بهرام ناسا (ام‌آراو) به کمک دوربین هایراز خود گرفته و یک دهانه‌ی برخوردی تازه‌ی تقریبا ده ساله را روی سطح بهرام (مریخ) نشان می‌دهد. این برخورد به پدید آمدن یک رگه‌ی تیره‌ی بلند روی یک سراشیبی انجامیده است.

آن شهاب‌واره‌ی برخوردگر با برخورد و انفجارش نه تنها این دهانه را به جا گذاشت، بلکه سطح این بلندی را هم ناپایدار کرد و بهمنی از خاک روی آن به راه انداخت. خود دهانه تنها ۵ متر قطر دارد، ولی درازای رگه‌ای که درست کرده ۱ کیلومتر است! (تصویر دوم را ببینید)

رگه‌های سراشیبی زمانی پدید می‌آیند که خاک خشک مانند بهمنی سرازیر می‌شود و نوارهای تیره‌ای بر روی سطح خاکی تپه‌های بهرام به جا می‌گذارد. در سمت چپ تصویر هم یک رگه‌ی رنگ‌باخته که از یک بهمن کهن‌تر به جا مانده دیده می‌شود.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
HiRISE - NASA - Mars Reconnaissance Orbiter - MRO - impact crater - meteoroid - avalanche -

منبع: nasa

تاثیر یک توفان سهمگین بر چهره مریخ

در سال ۲۰۰۱، در سیاره‌ی بهرام (مریخ) توفان گرد و غبار سهمگین و هولناکی به راه افتاد که سرتاسر آن را در بر گرفت- این یکی از بزرگ‌ترین توفان‌هایی بود که از روی زمین به تصویر کشیده شده.
دو عکسی که اینجا می‌بینید توسط تلسکوپ فضایی هابل در اواخر ماه ژوئن و اوایل ماه سپتامبر ۲۰۰۱ گرفته شدند و تغییر چشمگیری که در این بازه‌ی زمانی در نمای سیاره پدید آمده بود را به خوبی نشان می‌دهند.
در سمت چپ توفان‌های کوچکی را می‌بینیم که تازه نزدیک حوضه‌ی برخوردی هلاس (پایین، سمت راست لبه‌ی سیاره) و کلاهک قطب شمال آن آغاز شده.
سمت راست عکسی را می‌بینیم که هابل دو ماه بعد از همان بخش از سطح سیاره گرفته و در آن می‌بینیم که توفان بسیار گسترده شده و سرتاسر سیاره را پوشانده و چهره‌ی آن را مات و کدر ساخته است.
این توفان سرانجام فرونشست، ولی اکنون چند روزیست که یک توفان بزرگ گرد و غبار دیگر در سیاره‌ی بهرام به پا شده و دارد این سیاره‌ی سرخ را در بر می‌گیرد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mars - planet - dust storm - Earth - Hubble Space Telescope - Hellas basin - polar cap - red planet

منبع: apod.nasa

اجرام اسرارآمیز نزدیک ابرسیاهچاله مرکز کهکشان

* اخترشناسان در نزدیکی ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری اجرامی ناشناخته و پف‌آلود یافته‌اند که نمایی مانند ابرهای گازی دارند ولی مانند یک ستاره رفتار می‌کنند.

این گروه به رهبری آنا سیورلو از دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس (یوسی‌ال‌ای) این کشف را با بهره از داده‌های ۱۲ ساله‌ی رصدخانه‌ی دبلیو.ام. کک در موناکیای هاوایی انجام دادند. آنها این اجرام را با سنجیدن طول موج‌های گسیلیده از ساختارهای گاز و غبار در مرکز کهکشان یافتند. این دانشمندان یافته‌های خود را در نشست روز ۷ ژوئنِ انجمن اخترشناسی آمریکا در دنور ارایه کردند.
تصویر رصدخانه‌ی پرتو X چاندرای ناسا از ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری و منطقه‌ی پیرامونش
پژوهشگران بر پایه‌ی ویژگی‌هایی مانند حرکتِ این اجرام، آنها را از اجرام ستاره‌ای غباری به نام "اجرام جی" (G-objects) می‌پندارند.

این کشف می‌تواند آگاهی‌هایی درباره‌ی چیستی احتمالی اجرام جی به ما بدهد. بیش از یک دهه پیش که دانشمندان نخستین اجرام جی را نزدیک ابرسیاهچاله‌ی مرکزی کهکشان راه شیری یافتند (جی۱ در سال ۲۰۰۴، و جی۲ در ۲۰۱۲) برای شناختشان کمی با چالش روبرو شدند. در آغاز آنها را ابرهای گازی دانستند، ولی زمانی که هر دوی آنها از چنگ گرانش ابرسیاهچاله نجات یافتند، دانشمندان فهمیدند که با چیز دیگری سر و کار دارند.

اکنون به گمان دانشمندان، این رصدهای تازه و اجرامِ جیِ نویافته (جی۳، جی۴، و جی۵) ستارگانِ به اصطلاح پف‌آلود هستند. اینها ستارگانی‌اند که به اندازه‌ای بزرگ شده‌اند که به گفته‌ی مارک موریس از یوسی‌ال‌ای، هر گاه به اندازه‌ی کافی به ابرسیاهچاله‌‌ی مرکزی نزدیک می‌شوند، نیروهای کشندیِ ابرسیاهچاله می‌تواند مواد جو آنها را بکشد ولی یک هسته‌ی ستاره‌ای با جرم کافی دارند که می‌تواند جان به در ببرد.

موریس می‌گوید پرسش اینجاست که آنها چرا این اندازه بزرگند؟
مکعب سه‌بعدی داده‌ها با تصویربرداری طیفی به پژوهشگران امکان داد تا اجرام جی۳، جی۴، و جی۵ را از تابش‌های پس‌زمینه جدا کنند. این روش همچنین به آنها اجازه می‌دهد تا حرکت و رفتار این اجرام جی پیرامون ابرسیاهچاله را نیز دنبال کنند.
به گمان دانشمندان یوسی‌ال‌ای، کشش گرانشی سیاهچاله ‌می‌تواند باعث شود دو ستاره‌ی همدم که به گرد یکدیگر در چرخشند به هم نزدیک‌تر شده و برخورد کنند؛ این برخورد می‌تواند به ادغام آنها انجامیده و با ساختن یک جرم جی، آنها را بسیار بزرگ کند.

موریس می‌گوید: «یک چنین برخوردی می‌تواند ظاهر این اجرام را توضیح دهد، زیرا در پی این گونه ادغام‌ها یک جرمِ تنها پدید می‌اید که "پف‌آلود" و ورم کرده است و تا مدت درازی، چه بسا تا چند میلیون سال به همین وضع بماند تا سرانجام دوباره آرام بگیرد و ستاره‌ای با اندازه‌ی معمولی بسازد.»

پرسش‌های پژوهشگران درباره‌ی این اجرام کیهانی "پف‌آلود" بیش از اینست. رصد و بررسی حرکت آنها نزدیک ابرسیاهچاله و برهم‌کنش‌شان با آن می‌تواند در شناخت رفتار و سرشتشان به پژوهشگران کمک کند.

به گفته‌ی سیورلو، دانشمندان تا اینجا می‌دانند که این اجرام نزدیک به ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان راه شیری هستند، و با سرعتی بسیار حرکت می‌کنند. ولی این که چگونه سر از آنجا در آورده‌اند و سرانجامشان چه خواهد بود هنوز جای بررسی دارد. سیورلو می‌گوید: «اینها حتما داستان جالبی برای گفتن دارند.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supermassive black hole - Milky Way - Anna Ciurlo - Division of Astronomy and Astrophysics - University of California - Los Angeles - UCLA - W. M. Keck Observatory - Mauna Kea - Hawaii - wavelength - galaxy - OH-Suppressing Infrared Imaging Spectrograph - American Astronomical Society - Denver - G-objects - G1 - G2 - G3 - G4 - G5 - star - tidal force - Mark Morris - Galactic Center Orbits Initiative - GCOI - NASA - Chandra X-ray Observatory - 3D - spectro-imaging

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه