چرا نپتون‌های داغ کمیابند؟

* "نپتون‌های داغ کجا رفته‌اند؟". کمیاب بودن فراسیاره‌های (سیاره‌های فراخورشیدی) هم‌اندازه‌ی نپتون در فاصله‌ی بسیار نزدیک به ستاره‌هایشان رازیست که اخترشناسان مدت‌هاست در پی یافتن پاسخ آنند.

گروهی از پژوهشگران به رهبری اخترشناسان دانشگاه ژنو سوییس یکی از چنین فراسیاره‌هایی را یافته‌اند که دارد جو خود را با نرخی رسام‌آور از دست می‌دهد. این کشف نظریه‌ای را نیرو می‌بخشد که بر پایه‌ی آن، نپتون‌های داغ بیشتر جو خود را از دست داده‌اند و به سیاره‌هایی کوچک‌تر به نام ابر-زمین که بسیار فراوان‌ترند تبدیل شده‌اند. گزارش این یافته‌ها در نشریه‌ی آسترونومی اند آستروفیزیکز منتشر شده.
برداشت هنری از گلیزه ۳۴۷۰بی در فاصله‌ی ۹۷ سال نوری زمین، یک سیاره‌ی گرم در اندازه‌ی نپتون که هیدروژن دارد به شدت از آن می گریزد. این فراسیاره نسبت به ستاره‌اش که یک کوتوله‌ی سرخ به نام گلیزه ۳۴۷۰بی است بسیار کوچک است. تابش شدید این ستاره هیدروژنِ درون جو بالایی سیاره را تا جایی گرم کرده که دارد از آن می‌گریزد. نرخ دسترفت این سیاره‌ی بیگانه ۱۰۰ برابر سریع‌تر از نپتون گرمیست که پیش از آن یافته شده بود و آن هم دارد جو خود را از دست می‌دهد. تصویر بررگ‌تر
ماهیگیران اگر تنها ماهی‌های بزرگ و کوچک در تورشان بیفتد ولی ماهی اندازه میانگینی در میانشان نبینند، برایشان پرسش پیش می‌آید. این مانند چیزیست که اخترشناسانی که در پی شکار فراسیاره‌ها هستند با آن روبرو شده‌اند. تاکنون شمار فراوانی از سیاره‌های داغ [سیاره‌های بسیار نزدیک به ستاره] در اندازه‌های مشتری، و انبوهی از سیاره‌های ابرزمین یافته شده (ابرزمین‌ها سیاره‌های اندکی بزرگ‌تر از زمین با بیشینه‌ی قطر ۱.۵ برابر زمینند)، ولی هیچ فراسیاره‌ی داغی در اندازه‌های نپتون یافته نشده. برای این راز "کویرِ" نپتون‌های داغ دو توضیح پیشنهاد شده: یا چنین سسیاره‌هایی واقعا کمیابند، یا این که زمانی فراوان بوده‌اند ولی تاکنون ناپدید شده‌اند.

چند سال پیش اخترشناسان دانشگاه ژنو به کمک تلسکوپ فضایی هابل ناسا پی بردند که یک نپتون گرم در لبه‌ی این "کویر"، با نام گلیزه۴۳۶بی دارد هیدروژن جوَش را از دست می‌دهد.

[درباره‌ی این سیاره اینجا خواندید: * کشف یک سیاره بیگانه که جو خود را مانند دُم یک دنباله‌دار پشت سرش کشیده و* سیاره‌ای که ویژگی‌هایش یکی از دیگری ناهنجارتر است]

این دسترفت آنقدر نبود که جو این سیاره را تهدید کند، ولی نشان می‌داد که نپتون‌هایی که به ستاره‌شان نزدیکند و انرژ‌ی بیشتری از آنها می‌گیرند می‌توانند با شدت بیشتری دگرگون شوند. این نظریه چندی بعد توسط همین دانشمنمدان تایید شد. آنها نپتون گرم دیگری به نام گلیزه ۳۴۷۰بی در لبه‌ی کویر یافتند که دارد هیدروژن خود را با نرخی ۱۰۰ برابرِ گلیزه ۴۳۶بی از دست می‌دهد.

فاصله‌ی این دو سیاره از ستاره‌شان حدود ۳.۷ میلیون کیلومتر، یعنی یک دهم فاصله‌ی تیر تا خورشید است، ولی ستاره‌ی میزبان گلیزه ۳۴۷۰بی بسیار جوان‌تر و پرانرژی‌تر است. ونسان بوریه، نویسنده‌ی اصلی این پژوهش و پژوهشگر دانشگاه ژنو می‌گوید: «این نخستین سیاره‌ی یافته شده تا به امروز است که دارد جو خود را با چنان سرعتی از دست می‌دهد که می‌تواند بر فرگشتش اثر بگذارد [آن را به سیاره‌ای دیگر تبدیل کند-م].» این دانشمندان برآورد کرده‌اند که گلیزه ۳۴۷۰بی تا همین جا هم بیش از یک سوم جرمش را از دست داده.

بوریه می‌گوید: «ما تاکنون نتوانسته‌ایم بابت نقشی که دسترفت جو در شکل‌گیری کویر نپتون‌های گرم دارد مطئن شویم.» یافتن چند مورد از نپتون‌های گرم که دارند در لبه‌ی کویر جو خود را از دست می‌دهند از این نظریه پشتیبانی می‌کند که نپتون‌های گرم‌تر زندگی کوتاهی دارند. نپتون‌های گرم می‌توانند در این روند کوچک شده و به ریز-نپتون تبدیل شوند، یا این که کل جوِشان را از دست بدهند و تنها هسته‌ی سنگی‌شان بماند [ابرزمین]. دیوید اِرنرایک استادیار بخش اخترشناسی دانشگاه ژنو و یکی از نویسندگان این پژوهش می‌گوید: «این می‌تواند دلیل فراوانیِ ابرزمین‌های داغ که تا به امروز دیده‌ایم را توضیح دهد.»

شکار نپتون‌های داغ
کشف دو نپتون گرم که دارند جرم از دست می‌دهند دلگرم‌کننده است ولی این نپژوهشگران می‌دانند که برای تایید پیش‌بینی‌هایشان نیاز به بررسی شمار بیشتری از آنها دارند. شوربختانه اگر فاصله‌ی آنها از زمین بیش از ۱۵۰ ال نوری باشد هیدروژنی که از آنها می‌گریزد را نمی‌توان ردیابی کرد (گلیزه ۳۴۷۰بی در فاصله‌ی ۹۷ سال نوری ماست)، زیرا هیدروژن توسط گازهای میان‌ستاره‌ای پنهان می‌شود. از همین رو دانشمندان می‌خواهند با تلسکوپ هابل به دنبال نشانه‌های دیگری برای دسترفت جو بگردند، چرا که هیدروژن می‌تواند عنصرهای سنگین‌تری مانند کربن را با خود بالا ببرد. هلیوم، که ماده‌ی میان‌ستاره‌ای جلوی تابش فروسرخش را نمی‌گیرد هم می‌تواند راه حل باشد. ونسان بوریه می‌گوید: «هلیوم می‌تواند دامنه‌ی جستجوهایمان را گسترش دهد. توان بالای تلسکوپ جیمز وب به ما امکان خواهد داد تا سیاره‌های کوچکی که هلیومشان دارد از آنها می‌گریزد، مانند ریزنپتون‌ها را شناسایی کرده و مشاهداتمان از لبه‌ی کویر را افزایش دهیم.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
hot Neptune - planet - star - University of Geneva - UNIGE - Switzerland - super-Earth - Astronomy & Astrophysics - exoplanet - Jupiter - Earth - desert - NASA - Hubble Space Telescope - warm Neptune - GJ 436b - hydrogen - GJ 3470b - Mercury - Sun - Vincent Bourrier - Astronomy Department of the Faculty of Science - core - David Ehrenreich - element - carbon - helium - infrared - James Webb space telescope - exoplanet - red dwarf

آسمانی پر از شهاب و ستاره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این هفته شهاب‌های بارش شهابی دوپیکری (جوزایی) که همگی از یک نقطه‌ی کانونی در صورت فلکی دوپیکر سرچشمه می‌گرفتند بر سر یاره‌ی باریدند.
این تصویر از پیوند دیجیتالی چندین نما با نوردهی‌های جداگانه درست شده و حدود ۷۰ تیر شهاب دوپیکری را در خود ثبت کرده است. این نوردهی‌ها با هم بیش از ۶ ساعت را نزدیک زمانِ رسیدن بارش به بیشینه‌ی خود در بر می‌گرفتند.
دوربینی که این شهاب‌ها را ثبت می‌کرد آسمان سحرگاهی ۱۴ دسامبر را در پارک ملی تیده در جزیره‌ی تنه‌ریف اسپانیا دنبال می‌کرد.
خود صورت فلکی دوپیکر در سمت چپ، بیرون از چارچوب جای دارد. کهکشان راه شیری هم بر پس‌زمینه‌ی آسمان پرستاره کشیده شده است. ستارگان و سحابی‌های آشنای صورت فلکی شکارچی در بخش پایین و سمت چپ چشم‌انداز خودنمایی می‌کنند.
در سمت راست، ستاره‌ی زردفام دبران (پس‌رونده) و ستارگان خوشه‌ی شتران ماده (قلائص) به همراه ستارگان خوشه‌ی پروین دیده می‌شوند. زیر پای خوشه‌ی پروین، مهمان این شب‌های آسمان را می‌بینیم، دنباله‌دار سبزگیسوی ۴۶پی/ویرتنن که این هفته به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به زمین می‌رسد.
شهاب‌های دوپیکری که ذرات سنگ و خاک به جا مانده از سیارک فعال ۳۲۰۰ فیتون هستند، با سرعت حدود ۳۵ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین شده و می‌سوزند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
constellation of the Twins - Geminid meteor shower - planet - Teide National Park - Canary Island Tenerife - Gemini - Milky Way - Orion - Aldebaran - Hyades - Pleiades star cluster - coma - Comet 46P Wirtanen - Earth - Pleiades - asteroid - 3200 Phaethon - Earth

منبع: apod.nasa

ساختار کیهانی که روند تغییراتش به چشم دیده می‌شود

سامانه‌ی ستاره‌ای "آر دلو" یک ستاره‌ی دوتایی همزی است که با یک سحابی بزرگ و پویا در بر گرفته شده. دوتایی‌های همزی از دو ستاره با رابطه‌ای نابرابر و پیچیده تشکیل شده‌اند- یک کوتوله‌ی سفید و یک غول سرخ. کوتوله‌ی سفید به گونه‌ای ناخوشایند، رفتار همنوع‌خواری از خود بروز می‌دهد و مواد را از همدم غول‌پیکرش می‌کشد. این غول سرخ نگون‌بخت و کوتوله‌ی سفید ناپایدار هر از گاهی موادی را به شکل دنباله‌ها و رشته‌ها و برون‌پاشی‌هایی شگفت‌انگیز به بیرون می‌افشانند- که همین به پیدایش پیکره‌های کمیاب و نامعمولِ درون این تصویر انجامیده.
تصویر تلسکوپ نوری نوردیک از سامانه‌ی آر دلو که سال ۱۹۹۷ گرفته شده. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
تصویر تلسکوپ وی‌ال‌تی از سامانه‌ی آر دلو که سال ۲۰۱۲ گرفته شده. این تصویر در اندازه‌ی بزر‌گتر
این دو تصویر با تلسکوپ‌های زمینی و با اختلاف ۱۵ سال، از یک جرم گرفته شده‌اند و نمونه‌ای کمیاب از دگرگونی‌های پویا (دینامیک) در فضا را نشان می‌دهند. ۱۵ سال شاید چشم بر هم زدنی در استاندارد کیهانی باشد، ولی اینجا شانسی کم‌مانند و شگفت‌انگیز برای ما فراهم آورده تا دگرگونی‌های یک سامانه‌ی پویای کیهانی را عملا به چشم خود ببینیم.

این عکس‌ها نه تنها روند دگرگونی آر دلو، بلکه توانایی‌های رصدی ما را هم نشان می‌دهند. نمای نخست در سال ۱۹۹۷ با تلسکوپ ۲.۵ متری نوریِ نوردیک در جزیره‌ی لاپالمای اسپانیا گرفته شده، ولی عکس دوم را تلسکوپ ۸ متری بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اسو)، در سال ۲۰۱۲ گرفته و جزییات پیچیده‌ی بسیار بیشتری را در این ستاره‌ی همزی شگرف نشان می‌دهد.

آر دلو با فاصله‌ی ۷۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی دلو جای دارد.

این همسنجی (مقایسه) نخستین بخش از "هفته‌ی آر دلو" در رصدخانه‌ی جنوبی اروپاست. اسو در این هفته‌ی ویژه به کاوش این جرم فریبنده و دگرگونی و فرگشت چندساله‌ی آن می‌پردازد.

این تصویر پویای زمان‌گریز زیبا هم با بهره از همین دو تصویر درست شده:
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در تلگرام، فیسبوک، و یا توییتر یک تاره در هفت آسمان ببینید

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
R Aquarii - symbiotic binary star - nebula - white dwarf - red giant - stellar cannibalism - Nordic Optical Telescope - La Palma - Spain - ESO - Very Large Telescope - VLT - ESO - time-lapse

منبع: eso

کاوشگر اینسایت از چشم فضاپیمایی در مدار بهرام

تصویر بزرگ‌تر از راست به چپ: سپر گرمایی، خود اینسایت، و چتر نجات آن
مدارگرد شناسایی بهرام (ام‌آراو) در روزهای ۶ و ۱۱ دسامبر به کمک دوربین هایرایز خود (HiRISE) عکس‌هایی از بخش‌های گوناگون کاوشگر اینسایت روی خاک سرخ بهرام گرفت- از راست به چپ: سپر گرمایی، خود اینسایت، و چتر نجات آن.

در عکس‌هایی که منتشر شده، هر سه را به رنگ سبز دودی می‌بینیم. این رنگ واقعی آنها نیست: بازتاب نور از روی سطح آنها چنین رنگ سیری پدید آورده. سطح پیرامون سطح‌نشین در اثر موشک‌های ترمزی آن به هنگام فرود پخشش و تیره شده است. اگر در تصوبر بزرگ خود اینسایت دقت کنید شکلی پروانه-مانند می‌بینید، اینها همان پنل‌های خورشیدی کاوشگرند که در دو سمت آن دیده می‌شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - InSight - heat shield - parachute - HiRISE - Mars Reconnaissance Orbiter - solar panel

منبع: nasa

تصویر سه‌بعدی سیارک بن‌نو


عینک سرخ/آبی خود را بزنید و در فضای پیرامون سیارک ۱۰۱۹۵۵ بن‌نو شناور شوید.
این عضو کوچک خانواده‌ی خورشید با پیکره‌ی فرفره-مانندش (یا الماس-مانند) و تخته‌سنگ‌هایی که روی سطح ناهموارش پراکنده‌اند، پهنایی به اندازه‌ی بلندی آسمانخراش امپایر استیت (حدود ۵۰۰ متر) دارد.
این تصویر برجسته‌نما (سه‌بعدی) از پیوند عکس‌هایی درست شده که فضاپیمای اوسیریس-رکس در روز ۳ دسامبر و از فاصله‌ی ۸۰ کیلومتری، با دوربین پولی‌کمِ خود گرفته بود.
اوسیریس-رکس اکنون در مدار بن‌نو است و برنامه‌اش اینست که در سال ۲۰۲۳ با نمونه‌هایی از سنگ و خاک این سیارک به زمین برگردد.
ولی نمونه‌هایی از سنگ و خاک یک سیارک دیگر بسیار زودتر از آن وارد جو زمین خواهد شد- در ۱۴ دسامبر (۲۳ دیماه) بارش شهابی دوپیکری (جوزایی) به بیشینه‌ی خود می‌رسد و تیر شهاب‌هایش آسمان سحرگاهی را خواهد شکافت.
جرم مادری بارش شهابی دوپیکری نه یک دنباله‌دار، بلکه سیارکی به نام ۳۲۰۰ فیتون است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
asteroid - 101955 Bennu - Solar System - Empire State Building - anaglyph - PolyCam - OSIRIS_REx - Earth - Geminid meteor shower - 3200Phaethon.

منبع: apod.nasa

ام۴۳: آبشاری در شکارچی

آیا آبشاری در صورت فلکی شکارچی هست؟ نه! ولی بخشی از غبار درون سحابی ام۴۳ از روی زمین مانند آبشار دیده می‌شود.
ام۴۳ بخشی از مجموعه ابر مولکولی بزرگ شکارچی است که اغلب از آن عکس گرفته می‌شود ولی در سایه‌ی سحابی پرآوازه‌ی همسایه‌اش -ام۴۲- کمتر سخنی از آن به میان می‌آید.
ام۴۲ به همراه شماری از ستارگان درخشان خوشه‌ی درونش -خوشه‌ی ذوزنقه- در بالای چشم‌انداز جای دارد. خود ام۴۳ هم یک منطقه‌ی ستاره‌زایی است که اگرچه رگه‌هایی از غبار تیره دارد، ولی به طور عمده از گاز برافروخته‌ی هیدروژن تشکیل شده.
کل میدان شکارچی در فاصله‌ی حدود ۱۶۰۰ سال نوری زمین، انباشته از رشته‌های پیچیده و تماشاییِ غبار است. غبارهای تیره و مات در جو بیرونی تارگان بزرگ و سرد پدید می‌آیند و با بادهای نیرومندِ پروتونی و الکترونی آنها در فضای میان‌ستاره‌ای پخش می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies
twitter.com/1star_7sky

واژه‌نامه:
M43 - waterfall - Earth - Orion Molecular Cloud Complex - M42 - star - Trapezium cluster - hydrogen - proton - electron

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه