بزرگ‌ترین سیاهچاله‌ها سریع‌تر از کهکشان میزبانشان رشد می‌کنند

* سرعت رشد بزرگ‌ترین سیاهچاله‌های کیهان بیش از نرخ ستاره‌زایی کهکشان‌های میزبانشان است؛ این یافته‌ی پژوهشی‌ست که بر پایه‌ی داده‌های رصدخانه‌ی پرتو X چاندرای ناسا و چند تلسکوپ دیگر انجام شده.

داده‌هایی که اخترشناسان در درازنای چندین سال درباره‌ی روند پیدایش ستارگان در کهکشان‌ها و رشد سیاهچاله‌های ابرپرجرم (ابرسیاهچاله‌ها) در مرکزشان گرد آورده بودند نشان می‌داد که ابرسیاچاله‌ها و ستارگان کهکشان میزبانشان پا به پای هم رشد می‌کنند. (ابرسیاهچاله‌ها چند میلیون تا چند میلیارد برابر خورشید جرم دارند.)
این تصویر از پیوند داده‌های پرتو ایکس چاندرا (آبی) و داده‌های نوری و فروسرخ هابل (سرخ، سبز و آبی) درست شده. تصویر چاندرا ژرف‌ترین تصویریست که تاکنون در طیف X گرفته شده. هر چشمه در تصویر چاندرا دستاورد قرص‌های برافزایشی ابر سیاهچاله‌های مرکز کهکشان‌هاست (چیزی مانند نقاشی درون چارچوب پیوست). تصویر بزرگ‌تر
ولی اکنون دو پژوهش جداگانه نشان می‌دهد که سیاهچاله‌های کهکشان‌های بزرگ بسیار سریع‌تر از سیاهچاله‌های کهکشانهای کوچک‌تر رشد کرده‌اند.

گوانگ یانگ از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و رهبر یکی از دو پژوهش می‌گوید: «ما در تلاشیم مسابقه‌ای که میلیاردها سال پیش آغاز شده بود را بازسازی کنیم. می‌خواهیم با بهره از داده‌هایی باورنکردنی که از تلسکوپ‌های گوناگون به دست آمده بفهمیم این رقابت کیهانی چگونه به راه افتاد.»

یانگ و همکارانش به کمک تلسکوپ‌های فضایی هابل و چاندرا و چند تلسکوپ دیگر نرخ رشد سیاهچاله‌ها در کهکشان‌هایی در فاصله‌ی ۴.۳ تا ۱۲.۲ میلیارد سال نوری زمین را بررسی کردند.

آنها نسبت میان نرخ رشد یک ابرسیاهچاله و نرخ ستاره‌زایی کهکشان میزبانش را اندازه گرفتند. باور همگانی تاکنون این بوده که این نسبت می‌بایست برای همه‌ی کهکشان‌ها تقریبا یکسان باشد.

ولی آنها دریافتند که این نسبت برای کهکشان‌های پرجرم‌تر بسیار بیشتر است. این نسبت در کهکشان‌هایی به جرم حدود ۱۰۰ میلیارد خورشید حدود ۱۰ برابر کهکشان‌هایی به جرم ۱۰ میلیارد خورشید بود.

نیل برنت، نویسنده‌ی دیگرِ پژوهش از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا می‌گوید: «پرسش آشکار اینست: چرا؟ شاید کهکشان‌های بزرگ بهتر از کهکشان‌های کم‌جرم می‌توانند ابرسیاهچاله‌های مرکزشان را با گازهای سرد تغذیه کنند.»

گروه دیگری از دانشمندان نیز در پژوهشی جداگانه نشانه‌هایی از این یافتند که پرجرم‌ترین سیاهچاله‌ها در روند رشد، از ستارگان کهکشان‌هایشان پیشی گرفته‌اند. مار مزکوا از بنیاد علوم فضایی اسپانیا به همراه همکارانش سیاهچاله‌های درون برخی از درخشان‌ترین و پرجرم‌ترین کهکشان‌های کیهان را بررسی کردند. آنها به بررسی ۷۲ کهکشان پرداختند که در مرکز خوشه‌هایی کهکشانی تا فاصله‌ی ۳.۵ میلیارد سال نوری زمین بودند. در این پژوهش، از داده‌های پرتو ایکس چاندرا و داده‌های رادیویی چند تلسکوپ رادیویی بزرگ بهره جستند.

جرم سیاهچاله‌ها پیوندی شناخته شده با تابش پرتو ایکس و رادیویی آنها دارد؛ مزکوا و همکارانش به کمک همین پیوند، جرم سیاهچاله‌های این خوشه‌های کهکشانی را برآورد کردند. سپس همین کار را با فرض هماهنگ بودن رشد سیاهچاله‌ها و کهکشان‌هایشان تکرار کردند و جرم سیاهچاله‌ها را یک دهم چیزی که در روش نخست اندازه گرفته بودند به دست آوردند.

مزکوا می‌گوید: «ما سیاهچاله‌هایی را یافتیم که بسیار بزرگ‌تر از چشمداشت‌ها بودند. شاید آنها مسابقه‌ی رشد را بسیار زودتر آغاز کرده بوده‌اند یا شاید هم نرخ رشدشان در درازنای میلیاردها سال بیشتر بوده.»

این پژوهشگران دریافتند که تقریبا نیمی از سیاهچاله‌هایی که بررسی کردند، جرم برآوردیشان دستکم ۱۰ میلیارد برابر خورشید بود. از این نظر آنها در رده‌ای از سیاهچاله‌های بی‌اندازه پرجرم به نام سیاهچاله‌های "فراپرجرم" (یا فراسیاهچاله‌ها) جای می‌گیرند.

جی. هالاواچک-لرندو، یکی از این پژوهشگران از دانشگاه مونترآل می‌گوید: «ما می‌دانیم که سیاهچاله‌ها اجرامی افراطی هستند، بنابراین جای شگفتی نیست اگر افراطی‌ترین‌ نمونه‌های آنها قوانینی که فکر می‌کردیم بر آنها حاکم است را بشکنند.»

گزارش گروه مزکوا در شماره‌ی فوریه‌ی ۲۰۱۸ ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی انتشار یافته و گزارش گروه یانگ هم برای انتشار در شماره‌ی آوریل ۲۰۱۸ همین نشریه پذیرفته شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
black hole - star - NASA - Chandra X-ray Observatory - supermassive black hole - Sun - Guang Yang - Penn State - Hubble Space Telescope - Earth - X-ray - Chandra Deep Field-South & North - COSMOS-Legacy surveys - galaxy - Niel Brandt - Mar Mezcua - Institute of Space Sciences - Spain - Australia Telescope Compact Array - Karl G. Jansky Very Large Array - Very Long Baseline Array - galaxy cluster - radio - ultramassive - J. Hlavacek-Larrondo - University of Montreal - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society - MNRAS - optical - infrared - HST

منبع: nasa

روشنایی‌های شبانه نیویورک

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در این چشم‌انداز زیبای شبانه نورافشانی‌های سمت خاوری منهتن نیویورک را در شب ۱۳ فوریه می‌بینیم.
این تصویر تک‌رنگ ما را به یاد زمانی می‌اندازد که فیلم‌های عکاسی سیاه و سفید گزینه‌ی رایج برای عکس گرفتن در روشنایی اندکِ شبانه و همچنین عکاسی نجومی بودند. این عکس از پیوند ۲۲ نوردهی که با هم ۲ دقیقه و ۴۰ ثانیه را در بر می‌گرفتند درست شده و دریاچه‌ی پارک مرکزی نیویورک را هم نشان می‌دهد.
نور ستارگان در مدت این نوردهی‌ها ردهایی ساخته و ابرها هم با جابجایی خود نقش‌هایی بر آسمان انداخته‌اند.
خط‌چین بلندی که از بالا به پایینِ این نمای فراواقعی (سوررئال) کشیده شده رد استگاه فضایی بین‌المللی است که از نور آفتاب روشن شده و دارد به سوی افق جنوبی می‌رود. فاصله‌های زمانی کوتاه میان نوردهی‌ها باعث شده رد درخشان ایستگاه به شکل خط‌چین در آید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Manhattan - monochrome - New York City - Central Park - time-lapse - International Space Station

منبع: apod.nasa

از کالیفرنیا تا خوشه پروین

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دنباله‌دار پان‌استارز (سی/۲۰۱۶ آر۲) که به نام "دنباله‌دار آبی" نیز شناخته می‌شود نزدیک گوشه‌ی پایین، سمت چپ این چشم‌انداز خیره‌کننده‌ی کیهانی دیده می‌شود. میدان گسترده‌ی این تصویر که در شب ۱۳ ژانویه، با نوردهی بلند و به کمک یک دوربین دیجیتالی حسمند گرفته و پرداخته شده حدود ۲۰ درجه از آسمان را می‌پوشاند.
در این چارچوب ابرهای رنگین و سحابی‌های تاریک غبارآلودی را می‌بینیم که در واقع کم‌نورتر از آنند که با چشم نامسلح دیده شوند.
در بالا، سمت راست، سحابی کالیفرنیا (ان‌جی‌سی ۱۴۹۹) با پیکره‌ی آشنایش که تا اندازه‌ای مانند نقشه‌ی ایالت کالیفرنیاست دیده می‌شود. "خط ساحلی" این سحابی بیش از ۶۰ سال نوریست و خودش حدود ۱۵۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد.
تابش سرخ‌فام آن از اتم‌های یونیده‌ی هیدروژنی می‌تابد که از پرتوهای پرانرژی ستاره‌ی درخشان "کیسی برساووش" (ξ Persei=Xi Persei) زیر پایش برانگیخته شده‌اند.
پایینِ مرکز چارچوب، خوشه‌ی ستاره‌ای نامدار پروین دیده می‌شود که حدود ۴۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و پهنایش به ۱۵ سال نوری می‌رسد. رنگ آبی زیبای آن بارتاب نور ستارگانش توسط غبارهای کیهانیست.
در میان خوشه‌ی پروین و سحابی کالیفرنیا هم ستارگان داغ انجمن ستاره‌ای اوبی۲ی برساووش (OB2) و سحابی‌های گرد و خاکی و تاریکی را می‌بینیم که بخشی از لبه‌ی ابرهای مولکولی بزرگ برساووش و گاو را تشکیل داده اند.
رنگ آبی چشمگیر دم دنباله‌دار پان‌استارز دستاورد انبوه مولکول‌های مونوکسید کربن (CO) در آنست که از نور خورشید برانگیخته و یونیده شده و چنین تابشی را پدید آورده‌اند. این دنباله‌دار در آن شب ۱۷ دقیقه‌ی نوری از زمین دور بود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
comet - PanSTARRS - blue comet - C/2016 R2 - California Nebula - NGC 1499 - hydrogen - atom - ionized - star - Xi Persei - Pleiades star cluster - reflection - Perseus OB2 association - dark nebula - Taurus - Perseus molecular cloud - carbon monoxide - CO - molecule - tail - Earth

منبع: apod.nasa

عکس تازه فضاپیمای اوسیریس-رکس از زمین و ماه

این تصویر در دو اندازه‌ی بزرگ و بزرگ‌تر (هر دو PNG)
فضاپیمای اوسیریس-رکس ناسا در روز ۱۷ ژانویه به کمک دوربین ناوکم۱ خود و به عنوان بخشی از یک آزمایش مهندسی، این عکس را از زمین و ماه گرفت. در زمان گرفتن عکس، فاصله‌ی اوسیریس-رکس از زمین ۶۳.۶ میلیون کیلومتر بود و داشت با سرعت ۸.۵ کیلومتر بر ثانیه از آن دور می‌شد.

دو نقطه‌ی درخشان مرکز چارچوب زمین و ماهند- زمین نقطه‌ی بزرگ و ماه نقطه‌ی کوچک. ستارگان صورت‌های فلکی گوناگون هم پیرامونشان دیده می‌شوند. خوشه‌ی ستاره‌ای پرنور در گوشه‌ی بالا، سمت چپ، خوشه‌ی پروین در صورت فلکی گاو است. حمل یا آلفا-بره که درخشان‌ترین ستاره‌ی صورت فلکی بره است هم در گوشه‌ی بالا، سمت راست دیده می‌شود. سامانه‌ی زمین و ماه در این تصویر در میان پنج ستاره‌ای جای گرفته‌ که با هم سرِ در صورت فلکی نهنگ (قیطس) را ساخته‌اند.

ناوکم۱ یک تصویرگر سیاه و سفید و بخشی از سامانه‌ی ناوبری تگ‌کمز (TAGCAMS) فضاپیما است.

عکس پیشین که اوسیریس-رکس از ماه و زمین گرفته بود را اینجا دیدید: * زمین و ماه از فاصله ۵ میلیون کیلومتری 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - OSIRIS-REx - Earth - Moon - NavCam1 - constellation - star - Pleiades - Taurus - Hamal - Aries - Cetus - Whale - grayscale - TAGCAMS - Touch-And-Go Camera System - navigation

منبع: nasa

ترانه نور و یخ!

در این عکس که فضاپیمای کاسینی ناسا در ۱ نوامبر ۲۰۰۹ گرفته بود، یکی از فریبنده‌ترین و وسوسه‌انگیزترین اجرام سامانه‌ی خورشیدی -انسلادوس، ماه سیاره‌ی کیوان- را می‌بینیم که از پشت با نور خورشید روشن شده. این نورپردازی شگفت‌انگیز فواره‌های پیوسته افشانِ جنوب این ماهِ ۵۰۵ کیلومتری را به خوبی آشکار کرده است.
این فواره‌های یخ که خود کاسینی در سال ۲۰۰۵ آنها را یافته بود، به نظر می‌رسد از اقیانوسی از آب مایع در زیر پوسته‌ی یخ‌زده‌ی انسلادوس سرچشمه می‌گیرند. موادی که آنها به فضا می‌افشانند یکی از حلقه‌های بیرونی و تنُک کیوان (حلقه‌ی E) را پر کرده و همچنین سطح خود انسلادوس را به سپیدی و بازتابندگی برف نموده است.
حلقه‌های یخی کیوان هم نوری که از خورشید بر پشتشان تابیده را رو دوربین‌های کاسینی پراکنده کرده‌اند. در آن سوی حلقه‌ها یکی دیگر از ماه‌های کیوان را می‌بینیم، پاندورا با پهنای ۸۴ کیلومتر که سمت شبش از نور طلایی‌رنگ کم‌جانی که از خود کیوان بازتابیده روشن شده است.
این عکس در طیف دیدنی (مریی) گرفته شده و رنگ طبیعی این اجرام را نشان می‌دهد. در زمان گرفتن عکس، فاصله‌ی کاسینی از انسلادوس حدود ۲۴۰,۸۰۰ کیلومتر و از پاندورا حدود ۵۶۶,۸۰۰ کیلومتر بود.

* عنوانِ "ترانه‌ی یخ و آتش" برگردانِ عنوان این مطلب در تارنمای اصلی ناسا است: A Song of Ice and Light

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Enceladus - Silhouette - Solar System - Sun - Cassini spacecraft - moon - E ring - reflective - ring - Pandora

منبع: apod.nasa

"قلب سرخ" فضا

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این چیست که در دل "سحابی قلب" می درخشد؟
نخست بگوییم که سحابی بزرگ گسیلشی (نشری) آی‌سی ۱۸۰۵ در نمای کلی، همانند قلب انسان دیده می‌شود. این سحابی به شدت با پرتوی سرخ‌فامی که از بیشترین عنصر درونش، یعنی هیدروژن می‌تابد روشن شده و آن را مناسب روز والنتاین کرده. این رنگ سرخ و آن پیکره‌ی قلب-مانند، هر دو دستاورد گروه کوچکی از ستارگان در نزدیکی مرکز سحابی‌اند.
این گروه ستارگان در مرکز سحابی قلب، اعضای یک خوشه‌ی باز به نام میلوت ۱۵ هستند و دارند با بادها و پرتوهای پرانرژی خود توده‌های غبار را پس می‌زنند و می‌تراشند و از آنها ستون‌های غباری تماشایی می‌سازند [غبارهای تنُک‌تر کنار می‌روند و توده‌های چگال‌تر بر جا می‌مانند؛ درست همانگونه که یک پیکرتراش با تراشیدن تکه سنگی زمخت، پیکره‌ای ظریف می‌آفریند-م].
این خوشه چند ستاره‌ی درخشان با جرمی نزدیک به ۵۰ برابر جرم خورشید دارد و شمار بسیاری هم ستاره‌ی کم‌نور با جرم تنها درصدی از جرم خورشید. روزگاری یک ریز-اختروش هم عضو این خوشه بوده که میلیون‌ها سال پیش از آن به بیرون پرتاب شده و اکنون حدود ۱۳۰ سال نوری از خانه‌ی مادری‌اش دور شده.
سحابی قلب با فاصله‌ای نزدیک به ۷۵۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی ملکه‌ی افسانه‌ای اتیوپی (کاسیوپیا، خداوند اورنگ، ذات‌الکرسی) دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Heart Nebula - emission nebula - IC 1805 - human heart - element - hydrogen - star - open star cluster - Melotte 15 - Sun - microquasar - constellation of Cassiopeia - Queen of Aethiopia

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه