رگه تیره چندشاخه روی مریخ

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
رگه‌ی تصویربالا در نمایی بسیار گسترده‌تر
تصویر بزرگ‌تر
هیچ کس به طور دقیق نمی‌داند چه چیزی این رگه‌ها را روی سطح بهرام (مریخ) پدید آورده. نظریه‌های گوناگونی برای آن پیشنهاد شده، مانند بهمن خاک، تکه‌های یخ خشک که همزمان با لغزیدن به پایین، والایش (تصعید) پیدا می‌کنند، و جریان آب مایع.
چیزی که پیداست اینست که این رگه‌ها در خاک روشن سطح پدید می‌آیند و یک لایه‌ی زیرین که تیره‌تر است را نمایان می‌کنند.
نمونه‌های دیگری از این رگه‌ها در این سال‌ها روی بهرام دیده و به تصویر کشیده شده. این رگه‌ها یکی از کم‌شمار ویژگی‌های سطح سیاره‌ی سرخند که ظاهرشان به طور فصلی تغییر می‌کند.
نکته‌ی جالب اینست که رگه‌های بزرگ‌تر هر چه در سراشیبی پایین‌تر می‌روند به رگه‌هایی کوچک‌تر بخش می‌شوند.
این عکس را فضاپیمای مدارگرد شناسایی بهرام ناسا (ام‌آراو) که در مدار این سیاره است چند ماه پیش به کمک دوربین هایرایز خود (HiRISE) گرفته بود. این روزها یک توفان گرد و خاک سراسری دارد بیشتر سطح بهرام را در می‌نوردد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Mars - avalanche - dry ice - HiRISE - Mars Reconnaissance Orbiter - MRO - dust storm

منبع: apod.nasa

رویداد نادری که می‌تواند به دانشمندان درتعیین سن دقیق کیهان کمک کند

* گونه‌ای برخورد کیهانی وجود دارد که تاکنون نمونه‌اش دیده نشده، ولی اگر دیده شود می‌تواند بهترین شانس اخترشناسان برای سنجش نرخ گسترش کیهان باشد.

اخترشناسان دو راه برای اندازه‌گیری نرخ گسترش کیهان دارند، و هر دو روش هم بسیار دقیقند- ولی پاسخشان با هم یکی نیست. این ناامیدکننده است زیرا این عدد، که به نام "ثابت هابل" خوانده می‌شود، در معادله‌هایی به کار می‌رود که دانشمندان برای تعیین سن کیهان از آنها بهره می‌گیرند.
برداشت هنری از برخورد یک سیاهچاله و یک ستاره‌ی نوترونی
از همین روست که دانشمندان در پی یافتن یک راه سوم هستند. دو فیزیکدان در ماساجوست فکر می‌کنند این راه سوم می‌تواند با بررسی یک رویداد خشن -برخورد یک ستاره‌ی نوترونی و یک سیاهچاله- به دست آید.

سالواتوره ویتاله، فیزیکدان بنیاد فناوری ماساچوست (ام‌آی‌تی) می‌گوید: «دوتایی‌های ستاره‌ی نوترونی-سیاهچاله سامانه‌هایی بسیار پیچیده‌اند که بسیار کم از آنها می‌دانیم. اگر یکی از آنها دیده شود می‌تواند سهمی چشمگیر در شناختمان از کیهان داشته باشد.»

تاکنون دانشمندان برخورد چنین سامانه‌ای را ندیده‌اند، تنها دوتایی‌های "سیاهچاله-سیاهچاله" و دوتایی‌های "ستاره‌ی نوترونی-ستاره‌ی نوترونی" را داشته‌ایم. از این میان هم بیشترشان جفت‌های سیاهچاله‌ای بوده‌اند و این رویدادیست که تنها به کمک امواج گرانشی شناسایی می‌شود [تنها موج گرانشی می‌گسیلد]. اخترشناسان برای اندازه‌گیری ثابت هابل نیاز به یک سیگنال نوری هم دارند، از همین رو باید یا به دنبال جفت‌ ستاره‌ی نوترونی باشند و یا جفت ستاره‌ی نوترونی-سیاهچاله.

خوب، در ماه اوت پارسال -برای نخستین بار- یک رویداد ادغام ستاره‌ی نوترونی-ستاره‌ی نوترونی دیده شد [رویداد جی‌دبلیو ۱۷۰۸۱۷- خبرش را اینجا خواندید]. ولی هنگامی که دانشمندان خواستند با بهره از داده‌های این رویداد، ثابت هابل را محاسبه کنند چندان به نتایجشان مطمئن نبودند. دلیلش این بود که برخورد دو ستاره‌ی نوترونی رویدادی آشوبناک است و مواد و آوارها در آن به گونه‌ای نامتقارن به فضا پرتاب می‌شود. از همین رو فاصله‌ی دقیق جایی که نور از آن دریافت شده را نمی‌توان سنجید.

اگر یکی از این ستاره‌های نوترونی را کنار بگذاریم، آشفتگی کمتر می‌شود و فیزیکدانان می‌توانند فاصله‌ای که برای محاسبه‌ی ثابت هابل نیازست را اندازه بگیرند. ولی دانشمندان بر این باورند که چنین برخوردهایی بسیار کمیاب‌تر است، از همین رو ویتاله و همکارش ولی دانشمندان بر این باورند که چنین برخوردهایی بسیار کمیاب‌تر است، از همین رو ویتاله و همکارش بر آن شدند تا بررسی کنند که آیا دقیق‌تر بودن جایگاه رویداد ارزش این را دارد که به دنبال چنین رویداد کمیابی بگردیم یا نه.

آنها نتیجه گرفتند که برای اندازه‌گیری ثابت هابل، تنها یکی از این ادغام‌ها می‌تواند به اندازه‌ی مجموع داده‌های ۵۰ برخورد گوناگونِ جفت ستاره‌ی نوترونی کارایی داشته باشد.

اکنون تنها کاری که باید بکنیم اینست که امید داشته باشیم شانس به ما روی آورد و چنین برخوردی را ببینیم.

مقاله‌ی این دانشمندان در شماره‌ی ۱۲ ژوییه‌ی نشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شده و نگارش برخط آن هم در دسترس است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
expansion rate - Hubble constant - Massachusetts - black hole - neutron star - Salvatore Vitale - Massachusetts Institute of Technology - binary black holes - binary neutron star - gravitational wave - Physical Review Letter

منبع: Space.com

سیارک دوقلوی عجیبی که از کنار زمین گذشت

اگر تصویر را اینجا ندیدید روی خود آن بکلیکید. برداشت هنری از دو تکه‌ی  سیارک ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ که هم‌اندازه، ولی بسیار ناهمرنگند  
در ماه ژوئن بود که دانشمندان پی بردند گویا سیارک ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ نمایی دو-لوبی دارد و از همین رو بررسی آن را آغاز کردند. چند روز پیش (۱۲ ژوییه) ناسا اعلام کرد که این سیارک دو لوبی نیست، بلکه در حقیقت دو سیارک جدا از همست که به گرد یکدیگر در چرخشند.

این دو سیارک توسط ۳ تلسکوپ‌ راداری یافته شد؛ آنها باریکه‌هایی از امواج رادیویی را به سیارک‌های نزدیک زمین شلیک می‌کنند و منتظر بازتاب آنها به زمین می‌مانند. اخترشناسان می‌توانند با بهره از همین بازتاب‌های دریافت شده تصویری از پیکره‌ی سیارک بسازند. در مورد سیارک ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ ، این سیگنال‌ها نشان دادند که آنچه به نظر لوب‌های یک سنگ می‌آید در حقیقت دو سنگ جداگانه است که هر ۲۰ تا ۲۴ ساعت یک بار به گرد یکدیگر می‌چرخند.
نمای راداری تازه‌تر، که دو تکه‌ی جدا از هم ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ را به روشنی نشان می‌دهد.
از این هم شگفت‌انگیزتر این که دو تکه‌ی ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ با پهناهای ۹۰۰ متر، تقریبا هم‌اندازه‌اند. تا پیش از این تنها سه جفت سیارک هم‌اندازه یافته شده بود. بیشتر سیارک‌های دوتایی پیکره‌هایی ناهمسان دارند و یکی از دیگری بسیار کوچک‌تر است.

رصدهای بیشتر برای ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ نشانگر یک ویژگی خیره‌کننده بوده: این دو سیارک، دوقلوی همسان نیستند. یکی از آنها بسیار تیره‌تر از دیگریست، که نشان می‌دهد یا همنهش رویه‌ی سطح آنها بی‌اندازه متفاوت است یا این که سطح یکی از آنها ناهموارتر و زبرتر از دیگریست [که باعث می‌شود بازتابندگی کمتری داشته باشد-م].

ولی شاید تا مدت زمانی دراز دیگر نتوانیم رازهای بیشتری را از این دو آشکار کنیم. این رصدهای تازه هنگامی انجام شد که ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به زمین رسیده بود و داشت از فاصله‌ی ۶ میلیون کیلومتری زمین می‌گذشت. برای این که این دوقلوها را یک بار دیگر در چنین فاصله‌ای از زمین ببینیم باید بیش از ۱۷۰ سال انتظار بکشیم.
نمای رادداری از سیارک ۲۰۱۷ وای‌ئی۵ که در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۸ گرفته شده بود و آن را دو-لوبی نشان می‌داد
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
near-Earth - asteroid - 2017 YE5 - NASA - radar - radio wave - reflection - Earth - binary asteroid -

منبع: Space.com

ناهید و ماه و چند سوزن‌!

اگر تصویر اینجا دیده نشد روی خود آن بکلیکید
نقطه‌ای که در این تصویر کنار ماه دیده می‌شود ناهید است، روشن‌ترین شبچراغ آسمان زمین پس از ماه.
دو شب پیش، هلال ماه در مسیرش در آسمان زمین، با فاصله‌ی دیداری تنها ۱ درجه از کنار ناهید گذشت.
ولی این همیستانی (مقارنه) تنها یکی از چند رویداد تماشایی بود که این ماهواره‌ی سیاره‌ی زمین در این ماه پدید آورده. یکی از آنها خورشیدگرفتگی پاره‌ای (جزیی) بود که همین چند روز پیش، در ۱۲ ژوییه رخ داد.
ماه اکنون در روند فزاینده است، یعنی از دیدگاه روی زمین، بخش روشن آن شب به شب پهن‌تر می‌شود تا به گام چارک (تربیع) برسد، یعنی نصف قرصش روشن شود، و پس از آن، وارد گام گوژ (محدب) خواهد شد.
هفته‌ی آینده، چهره‌ای که ما زمینیان همیشه از ماه می‌بینیم کاملا غرق در نور خورشید خواهد شد (گام پُر یا کامل). خود این گام کامل هم یک رویداد تماشایی پدید خواهد آورد: یک ماه‌گرفتگی کامل در شب ۵ امرداد (۲۷ ژوییه).
ولی ایزدبانوی ماه از نمایش دادن خسته نمی‌شود، زیرا چند هفته‌ی دیگر، دقیق بگوییم ۲۰ امرداد (۱۱ اوت) یک خورشیدگرفتگی پاره‌ایِ دیگر پدید خواهد آورد.
این عکس از کنن بیچ در ایالت اورگن آمریکا، و از روی یک سازند سنگی به نام سوزن‌ها (نیدلز) گرفته شده. حدود یک ساعت پس از گرفته شدن این عکس، چرخش زمین باعث شد ماه و ناهید با هم پشت افق پنهان شوند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Moon - Venus - crescent - conjunction - partial solar eclipse - Earth - Sun - gibbous phase - total eclipse - Thunder Moon - Luna - Cannon Beach - rock formation - Oregon - USA - Needles

منبع: apod.nasa

رنگین‌کمان شبانه در آسمان صاف

اگر تصویر را اینجا ندیدید، روی خود آن بکلیکید
خلبان و عکاس، برایان ویتاکر، تاکنون چشم‌اندازهای شگفت‌انگیز بسیاری را در سفرهایش میان اروپا و آمریکا به تصویر کشیده. یکی از تازه‌ترین این چشم‌اندازها "رنگین‌کمانی" بوده که در شب ۳ ژوییه در پسدَمه‌ی پشت یک هواپیما پدید آمده بود. وی می‌گوید: «اگرچه سرتاسر شب در مسیرم در فراز ۳۸ هزار پایی، ابرهای شب‌تاب را در آسمان می‌دیدم، ولی تماشایی‌ترین چیزی که دیدم پسدمه‌های رنگین‌کمانی یک هواپیمای ای۳۸۰ بود.»

ویتاکر می‌افزاید: «ما بر فراز خاور نیوفاندلند کانادا بودیم. ماه که داشت بالا می‌آمد این پسدمه (ابر-خطی) را روشن کرد و یک رد رنگین‌کمانی زیر پای ستارگان پدید آورد.» [پس در حقیقت باید آن را "ماه‌کمان" بنامیم.]

اگرچه این پسدمه رنگ‌های رنگین‌کمان را داشت، ولی از نظر فنی یک رنگین‌کمان، یعنی چیزی که برای ساخته شدن نیاز به قطره‌های باران (قطره‌های آب) دارد نبود. این پسدمه پر از یخ بود.

تاوه‌هایی (پیچابه‌هایی) که پشت نوک بال‌ها درست می‌شوند یک منطقه‌ی کم‌فشار پدید می‌آورند که ریزقطره‌های آب‌ درون هوای نمناک (مرطوب) می‌توانند در آن چگالیده شوند. دماهای زیر نقطه‌ی یخ زدن بلورهایی از یخ می‌سازند که -در این مورد- نور مهتاب را شکسته و تجزیه کرده و یک چنین رنگین‌کمانی از آن پدید آورده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Brian Whittaker - USA - Europe - rainbow - contrail - noctilucent cloud - iridescent - Newfoundland - Canada - Air France - A380 - Vortice

منبع: spaceweather

تفنگی که پرتوهای کیهانی را به سرتاسر کهکشان شلیک می‌کند

اگر تصویر اینجا دیده نشد بر روی خود آن بکلیکید.
سحابی آدمک که از بادهای دو ستاره‌ی بزرگ در سامانه‌ی اتا شاه‌تخته درست شده. دو ستاره در مرکز آن هستند و این سحابی در اثر فوران ناگهانی و اسرارآمیز آنها در ۱۷۰ سال پیش پدید آمده.
اتا شاه‌تخته (اتا کارینا) یکی از درخشان‌ترین سامانه‌های بزرگ ستاره‌ایست که تاکنون شناخته شده: دو ستاره به جرم‌های ۹۰ و ۳۰ برابر خورشید که هر ۵.۵ سال یک بار به گرد هم می‌چرخند. زمانی که این دو در مدار بیضی‌شان به نزدیک‌ترین فاصله‌ی هم می‌رسند -۲۲۵ میلیون کیلومتر، تقریبا به اندازه‌ی فاصله‌ی میانگین خورشید و بهرام- بادهای نیرومندشان به یکدیگر برخورد می‌کند. به گزارش کنجی هاماگوچی، اخترفیزیکدان مرکز پروازهای فضایی گادرد ناساد و همکارانش در شماره‌ی ۲ ژوئن ۲۰۱۸ نشریه‌ی نیچر آسترونومی، این بادها در برخورد با یکدیگر رفتاری مانند یک تفنگ پرتوهای کیهانی پیدا کرده و ذراتی پرانرژی را به سرتاسر کهکشان شلیک می‌کنند.

رصدها و سنجش‌های رصدخانه‌ی پرتو X چاندرا نشان داده که در برخورد این دو باد، امواج X کم‌انرژی تولید می‌شود، ولی این که چنین پرتوهایی از کجا می‌آیند ۱۰۰ درصد روشن نبود. رصدخانه‌ی پرتو گامای فرمی نیز نشانه‌هایی از پرتو گامای پرانرژی را که از این سامانه سرچشمه می‌گیرد یافت، که این نشان می‌دهد این پرتوها باید زیر سر ذراتی پرانرژی باشند، ولی تصاویر بسیار مات‌تر از آن بودند که بشود از این بابت مطمئن بود.

اکنون، ماهواره‌ی نوستار نیز وارد بازی شده و با عکس‌هایی که در طیف پرتو X پرانرژی گرفته جای خالی میان داده‌های واضح کم‌انرژی و داده‌های مات‌ترِ پرانرژی را پر کرده است. همه‌ی این سنجش‌ها به طور قطعی نشان می‌دهد که بادهای این دو ستاره در برخورد با هم رفتاری مانند یک شتاب‌دهنده‌ی ذرات کیهانی داشته، و ذراتی نسبیتی تولید می‌کنند که به سرتاسر کهکشان، از جمله زمین ما گسیلیده می‌شوند.
اتا شاه تخته در این تصویر رصدخانه‌ی چاندرا در طیف پرتو X می‌درخشد. رنگ‌ها نشانگر انرژی های گوناگونند. رنگ سرخ، بازه‌ی انرژی ۳۰۰ تا ۱۰۰ الکترون‌ولت (eV)، رنگ سبز از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ eV، و رنگ آبی هم از ۳۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ eV. برای همسنجی (مقایسه)، در نظر بگیرید که انرژی نور دیدنی (مریی) تنها حدود ۲ تا ۳ eV است. داده های‌نوستار (خط‌های سبز) یک چشمه‌ی پرتو X با انرژی تقریبا سه برابر داده‌های چاندرا را نشان می‌دهند.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Eta Carinae - stellar system - star - Sun - Mars - stellar wind - Nature Astronomy - Kenji Hamaguchi - University of Maryland - cosmic ray - galaxy - Chandra X-ray Observatory - X-ray - Fermi observatory - gamma-rays - NuSTAR - relativistic particle - Earth - NASA - electron volt - eV

منبع: skyandtelescope (پایین صفحه)

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه