پنجره‌ای به آسمان رنگین خلیج هادسن

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این عکس در شب ۱۸ اوت، از پشت پنجره‌ی هواپیمای پرواز سان فرانسیسکو به زوریخ گرفته شده و نمایی فریبنده از پرده‌های رنگین و لرزان شفق قطبی را در آسمان خلیج هادسن نشان می‌دهد.
عکس از همگذاری دیجیتالی شش نوردهی کوتاه جداگانه و با یک دوربین دستی در زمانی نزدیک به طلوع آفتاب درست شده و این شفق‌های قطبی را در افق شمال خاوری که داشت کم کم روشن می‌شد نمایان کرده است.
رد درخشان یک شهاب هم زیر دسته‌ی ملاقه‌ی خرس بزرگ (هفت برادران) دیده می‌شود که راستایش به صورت فلکی برساووش می‌رسد. این یک شهاب برساووشی بود، با آن که چند شب از بیشینه‌ی این بارش می‌گذشت.
این شفق‌های زیبا و این شهاب درخشان همگی در جو بالایی زمین، فرازای حدود ۱۰۰ کیلومتری پدید می‌آیند، بسیار بالاتر از هواپیماهای مسافربری.
شفق‌های قطبی دستاورد برخورد ذرات باردار پرانرژی به مغناطکره‌ی زمینند ولی شهاب‌ها ردهایی هستند که از سوختن ذرات سنگ و غبار دنباله‌دارها در جو زمین به جا می‌ماند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
San Francisco - Zurich - Hudson Bay - aurora borealis - Perseid meteor - Big Dipper - Perseus - Eart - magnetosphere - comet

منبع: apod.nasa

موادی که دارند با ۳۰ درصد سرعت نور به درون یک سیاهچاله کشیده می‌شوند

یک گروه از اخترشناسان بریتانیایی توانسته‌اند سرعت موادی که به سوی ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشانی به نام پی‌جی۲۱۱+۱۴۳ در فاصله‌ی حدود یک میلیارد سال نوری زمین فرو کشیده می‌شود را اندازه بگیرند که برابر با ۳۰ درصد سرعت نور بود. این دانشمندان که رهبری آنها را پرفسور کن پاوندز از دانشگاه لستر بر عهده دارد، از داده‌های پرتو X رصدخانه‌ی ایکس‌ام‌ام-نیوتن برای بررسی این سیاهچاله بهره گرفتند.
ساختار ویژه‌ی قرص در شبیه‌سازی برای یک قرص ناهم‌تراز پیرامون یک سیاهچاله‌ی چرخان
تقریبا در مرکز همه‌ی کهکشان‌ها، از جمله راه شیری خودمان، ابرسیاهچاله‌ای به جرم میلیون‌ها تا میلیاردها برابر خورشید جای دارد. اگر مواد کافی برای بلعیدن در دسترس این ابرسیاهچاله‌ها باشد، مرکز کهکشانشان را بی‌اندازه درخشان کرده و یک هسته‌ی کهکشانی فعال (ای‌جی‌ان) یا اختروش پدید می‌‌آورند.

ولی سیاهچاله‌ها به اندازه‌ای چگال و فشرده‌اند که چرخش گاز و مواد به گرد آنها تقریبا همیشه بیش از آنست که بتوانند به طور مستقیم به سوی آن فرو کشیده شوند. به جای آن، در مسیری مارپیچی درون یک قرص برافزایشی، و به آهستگی به آن نزدیک و نزدیک‌تر می‌شوند. سرعت مواد در این مسیر بیشتر و بیشتر می‌شود و داغ و درخشان شده، و انرژی گرانشی را به تابشی که اخترشناسان می‌بینند تبدیل می‌کنند.

مدار گازها پیرامون یک سیاهچاله اغلب هم‌تراز با چرخش خود سیاهچاله در نظر گرفته می‌شود، ولی دلیل قانع‌کننده‌ای برای درست بودن این پنداشت وجود ندارد. در حقیقت تغییر فصل‌ها روی زمین هم به این دلیلست که چرخش روزانه‌ی زمین هم‌تراز با مدار سالانه‌اش به گرد خورشید نیست.

دانشمندان تاکنون شناخت درستی درباره‌ی تاثیر این چرخش ناهم‌تراز بر فروکشیده شدن مواد به درون سیاهچاله پیدا نکرده‌اند. این به ویژه درباره‌ی تغذیه‌ی ابرسیاهچاله‌ها اهمیت دارد که مواد (گازها و ابرهای میان‌ستاره‌ای و حتی ستارگانِ تنها) می‌توانند از هر سو به درونشان کشیده شوند.

دانشمندان به کمک تلسکوپ ایکس‌ام‌ام-نیوتن کل دامنه‌ی طیف پرتو ایکسی که از کهکشان پی‌جی۲۱۱+۱۴۳ می‌آمد را بررسی کردند. این کهکشان با فاصله‌ی بیش از یک میلیارد سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی گیسو جای دارد و یک کهکشان سیفرت است، با یک هسته‌ی کهکشانی بسیار درخشان که دستاورد حضور یک ابرسیاهچاله در آنست.

پژوهشگران پی بردند که این طیف به شدت دچار سرخگرایی شده، که نشان می‌داد مواد از چشم ما دارند با سرعت سرسام‌آور ۳۰ درصد سرعت نور، چیزی حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه، به درون سیاهچاله می‌ریزند. این مواد تقریبا چرخشی به گرد سیاهچاله نداشتند و بی‌اندازه به آن نزدیک بودند (نزدیک در استاندارد اخترشناسی)، با فاصله‌ی تنها ۲۰ برابر افق رویداد سیاهچاله.

این مشاهدات سازگاری نزدیکی با پژوهش نظری تازه‌ای دارد که آن هم در دانشگاه لستر انجام شده و در آن، یک شبیه‌سازی ابررایانه‌ای برای "از هم گسیختن" قرص‌های برافزایشی ناهم‌تراز انجام گرفته بود. این شبیه‌سازی نشان می‌داد که حلقه‌های گاز می‌توانند از هم گسیخته شوند، چرخش یکدیگر را خنثا کنند و باعث شوند گاز به جای مسیر چرخشی، یکراست به درون سیاهچاله کشیده شود.

پرفسور پاوندز می‌گوید: «کهکشانی که ما با ایکس‌ام‌ام-نیوتن رصد کردیم سیاهچاله‌ای به جرم ۴۰ میلیون برابر خورشید دارد که بسیار درخشان است و ظاهرا خوب تغذیه می‌شود. در حقیقت ما حدود ۱۵ سال پیش باد نیرومندی در آن دیدیم که نشان می‌داد این سیاهچاله مقدار هنگفتی گاز و ماده را بلعیده بوده. با این که چنین بادهایی اکنون در بسیاری از کهکشان‌های فعال دیده می‌شود، ولی با دیدن ریزش مستقیم مواد به درون ابرسیاهچاله‌ی پی‌جی۲۱۱+۱۴۳، یک "نخستین" دیگر نیز به نام این کهکشان ثبت می‌شود.»

وی می‌افزاید: «ما توانستیم به مدت نزدیک به یک روز توده‌ای از مواد به جرم زمین را که داشت به سوی سیاهچاله کشیده می‌شد دنبال کنیم و دیدیم که تا پیش از بلعیده شدن توسط سیاهچاله، به سرعت یک سوم سرعت نور رسید.»

نتیجه‌ی دیگری که از این پژوهش می‌گیریم اینست که به احتمال بسیار، "برافزایش آشفته" برای قرص‌های ناهم تراز پدیده‌ای رایج در ابرسیاهچاله‌هاست. چنین سیاهچاله‌هایی پس از آن بسیار آهسته می‌چرخند و می‌توانند نسبت به آنچه به طور معمول پنداشته می‌شود، مواد بسیار بیشتری را ببلعند و سریع‌تر رشد کنند؛ که این می‌تواند توضیحی برای این پرسش باشد که چرا سیاهچاله‌های آغاز کیهان به سرعت به چنان جرمی رسیده بودند.

گزارش این دانشمندان در ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
UK - black hole - speed of light - galaxy - PG211+143 - Professor Ken Pounds - University of Leicester - European Space Agency - X-ray - XMM-Newton - Milky Way - supermassive black hole - Sun - quasar - active galactic nucleus - AGN - accretion disc - Earth - spectra - wavelength - constellation Coma Berenices - Seyfert galaxy - nucleus - event horizon - Dirac supercomputer - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

منبع: sciencedaily

همسان با ماهواره خودمان

کهکشان نامنظم ان‌جی‌سی ۵۵ گمان می‌رود کهکشانی همسان با ابر ماژلانی بزرگ (ال‌ام‌سی) باشد.
ال‌ام‌سی حدود ۱۸۰ هزار سال نوری با ما فاصله دارد و ماهواره‌ی کهکشان خودمانست، ولی ان‌جی‌سی ۵۵ با فاصله‌ی بیش از ۶ میلیون سال نوری از زمین، یکی از اعضای گروه کهکشانی سنگتراش است.
ان‌جی‌سی ۵۵ به عنوان یک کهکشان نامنظم رده‌بندی شده ولی در عکس‌هایی که با نوردهی بلند از آن گرفته می‌شود، چیزی مانند یک کهکشان قرصگون میله‌ای از آن دیده می‌شود.
ان‌جی‌سی ۵۵ با پهنای ۵۰ هزار سال نوری، از چشم ما تقریبا از لبه دیده می‌شود و ما نمایی باریک و تخت را از آن می‌بینیم، بر خلاف ال‌ام‌سی که از دیدگاه زمین، از رو به رو دیده می‌شود.
درست همان گونه که مناطق بزرگ ستاره‌زایی در ال‌ام‌سی، سحابی‌های گسیلشی را پدید آورده‌اند، ان‌جی‌سی ۵۵ هم چنین فعالیت‌هایی را نشان می‌هد.
در این تصویر بسیار پرجزییات یک هسته‌ی درخشان هم دیده می‌شود که غبارهای تیره، مناطق صورتی رنگ ستاره‌زایی، و خوشه‌های ستاره‌ای جوان و آبی بر آن نقش انداخته‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Irregular galaxy - NGC 55 - Large Magellanic Cloud - LMC - Milky Way Galaxy - Sculptor Galaxy Group - barred disk galaxy - edge-on - emission nebula - star - star forming region - star cluster

منبع: apod.nasa

غبارهای روشن در تاج جنوبی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
ابرهای غبار کیهانی و ستارگان پرانرژی جوانی که در این نمای تلسکوپی دیده می‌شوند با فاصله‌ی ۵۰۰ سال نوری از زمین، نزدیک مرز شمالی صورت فلکی تاج جنوبی جای دارند.
ابرهای غبار جلوی نور ستارگان پس‌زمینه‌ی کهکشان را گرفته‌اند ولی مجموعه سحابی‌های بازتابی خیره‌کننده‌ای که دیده می‌شود، به نام‌های ان‌جی‌سی ۶۷۲۶، ان‌جی‌سی ۶۷۲۷ و آی‌سی ۴۸۱۲ در اثر بازتاب نور ستارگان داغ و جوان از روی همین ابرهای غبار، به رنگ آبی ویژه‌ی این گونه سحابی‌ها می‌درخشند.
این غبارها همچنین در برخی نقاط ستارگانی نوزاد و رو به رشد را نیز در دل خود پنهان کرده‌اند.
بالا، سمت راست چارچوب سحابی زردفام ان‌جی‌سی ۶۷۲۹ را می‌بینیم که به گرد ستاره‌ی متغیر جوان "آر تاج جنوبی" کمانه زده.
نزدیک آن، کمان‌های درخشان و حلقه‌هایی را می‌بینیم که برخورد جریان‌های برون‌ریزِ ستارگان نوزادِ درونشان آنها را برانگیخته کرده. این اجرام به نام اجرام هربیگ-هارو شناخته می‌شوند.
گستردگی این چشم‌انداز در آسمان سیاره‌ی زمین حدود ۱ درجه است که بر پایه‌ی فاصله‌ی برآوردی این منطقه‌ی ستاره‌زایی، تقریبا هم‌ارز ۹ سال نوری می‌شود.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Corona Australis - Southern Crown - Milky Way - reflection nebula - NGC 6726 - NGC 6727 - IC 4812 - reflect - NGC 6729 - R Coronae Australis - Herbig-Haro objects

منبع: apod.nasa

ابرهای ماژلانی در گذشته سه تا بوده‌اند

* به باور اخترشناسان، دو تا از نزدیک‌ترین همسایه‌های کهکشان راه شیری راه شیری (ابرهای کوچک و بزرگ ماژلانی) احتمالا زمانی یک همدم سومی هم داشته‌اند.

بر پایه‌ی پژوهشی تازه، ابر ماژلانی بزرگ ۳ تا ۵ میلیارد سال پیش یک کهکشان "درخشان" را بلعیده بوده.
ابر ماژلانی بزرگ- تصویر بزرگ‌تر
بنجامین آرمسترانگ از مرکز بین المللی پژوهش‌های رادیواخترشناسی (ICRAR) و دانشگاه استرالیای باختری می‌گوید بیشتر ستارگان در ابر ماژلانی بزرگ چرخشی ساعتگرد دور مرکز کهکشان دارند. ولی برخی از ستارگانش به گونه‌ای نامعمول در جهت پادساعتگرد می‌چرخند.

آرمسترانگ که نویسنده‌ی اصلی این پژوهش است می‌گوید: «در آغاز گمان می‌رفت این ستارگان از همدمش، ابر ماژلانی کوچک آمده‌اند [۱].»«[ولی] پنداشت ما این بود که احتمالا این ستارگان دستاورد ادغام با کهکشانی دیگر در گذشته‌اند.»

آرمسترانگ برای بررسی این موضوع یک شبیه‌سازی رایانه‌ای برای ادغام کهکشان‌ها انجام داد. وی می‌گوید: «چیزی که پی بردیم اینست که در چنین رویداد ادغامی، چرخش‌های وارونه پس از ادغام بسیار رخ می‌دهد.»«این با چیزی که در ادغام‌های کهکشانی واقعی می‌بینیم سازگاری دارد.»

ابرهای ماژلانی با چشم نامسلح در آسمان نیمکره‌ی جنوبی دیده می‌شوند. ابر ماژلانی بزرگ حدود ۱۶۰ هزار سال نوری و ابر ماژلانی کوچک حدود ۲۰۰ هزار سال نوری از ما فاصله دارند.

به گفته‌ی آرمسترانگ، این کشف می‌تواند به یافتن پاسخ یک پرسش دیگر که سال‌هاست ذهن اخترشناسان را درگیر کرده هم کمک کند- این که چرا ستارگان ابر ماژلانی بزرگ به طور کلی یا بسیار جوانند یا بسیار پیر؟

وی می‌گوید: «در کهکشان‌ها اجرام بزرگی به نام خوشه‌های ستاره‌ای هست. این خوشه‌ها دربردارنده‌ی شمار بسیار بسیار زیادی ستاره‌اند که همگی همسن‌اند در محیطی یکسان به دنیا آمده‌اند.»«... در ابر ماژلانی بزرگ هم خوشه‌های بسیار پیر دیده می‌شود و هم خوشه‌های بسیار جوان- حد میانگین نمی‌بینیم.»

به گفته‌ی آرمسترانگ این چیزیست که به نام مساله‌ی "شکاف سنی" شناخته می‌شود: «چنانچه می‌بینیم در ابر ماژلانی بزرگ، ستاره‌زایی دوباره آغاز شده بوده، که می‌تواند نشانگر یک ادغام کهکشانی بوده باشد.» 

آرمسترانگ می‌گوید این یافته می‌تواند به توضیح این هم کمک کند که چرا به نظر می‌رسد ابر ماژلانی بزرگ قرص ضخیمی دارد. او می‌گوید: «پژوهش ما هنوز بسیار مقدماتی است ولی نشان می‌دهد که این گونه فرآیندها می‌توانند دلیل کلفت‌تر شدن قرص کهکشان در گذشته باشند.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در شماره‌ی ۱۸ سپتامبر ماهنامه‌ی انجمن سلطنتی اخترشناسی انتشار یافته است.

--------------------------------------------
یادداشت:
۱] درباره‌ی این نظریه خوانده بودید: * ابر بزرگ ماژلان یک دزد ستاره است! 

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
galaxy - Large Magellanic Cloud - ICRAR - Masters student - Benjamin Armstrong - clockwise - star - anti-clockwise - Small Magellanic Cloud - University of Western Australia - computer modelling - Small Magellanic Cloud - Milky Way - star cluster - age-gap - star formation -

منبع: sciencedaily

ویژگی ناشناخته پیرامون یک ستاره نوترونی

تصویر فروسرخ تلسکوپ هابل از ستاره‌ی نوترونی RX J0806.4-4123 با تابش گسترده‌ی فروسرخ. ستاره‌ی نوترونی همان لکه‌ی سیاه در چارچوب کوچک سمت راست است که در چارچوب پیوست بزرگ‌تر نمایانده شده. دایره‌ی آبی جایگاه تپ‌اختر در طیف پرتو X از چشم تلسکوپ چاندرا را نشان می‌دهد، و بعلاوه‌ی سفید هم جای آن را در طیف دیدنی-فرابنفش باز هم از چشم هابل
تلسکوپ فضایی هابل ناسا پرتوی فروسرخ نامعمولی پیرامون یک ستاره‌ی نوترونی به نام RX J0806.4-4123 دیده که می‌تواند نشانگر ویژگی‌هایی ناشناخته باشد. یک احتمال اینست که قرصی از غبار این ستاره را در بر گرفته؛ بر پایه‌ی احتمال دیگر، از برخورد بادهایی پرانرژی که از این جرم می‌وزند به گازهای میان‌ستاره‌ایِ پیرامون ستاره که دارد در آن حرکت می‌کند چنین تابشی پدید آمده.

ستارگان نوترونی بیشتر در طیف‌ رادیویی و طیف‌های پرانرژی، مانند پرتوهای X بررسی می‌شوند، ولی این پژوهش نشان می‌دهد که اگر آنها را در طیف فروسرخ هم بررسی کنیم به آگاهی‌های تازه و شگفت‌انگیزی درباره‌ی آنها دست پیدا می‌کنیم.

بتینا پاسلت از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و نویسنده‌ی این پژوهش می‌گوید: «این ستاره‌ی نوترونی عضو یک گروه هفت‌تایی از تپ‌اخترهای پرتو ایکس به نام "هفت باشکوه" (Magnificent Seven)** است که داغ‌تر از چیزی‌اند که با توجه به سنشان و ذخیره‌ی انرژیِ در دسترسی که از دسترفت انرژی چرخشی فراهم می‌شود باید باشند. ما یک منطقه‌ی گسترده ازگسیلش‌های فروسرخ را پیرامون این ستاره‌ی نوترونی یدیم که در فاصله‌ی برآورد شده‌ی آن، بزرگی‌اش به حدود ۲۰۰ یکای کیهانی (تقریبا ۳۰ میلیارد کیلومتر) می‌رسد.»
پویانمایی هنری از قرص غبار گرم و چرخان پیرامون تپ‌اختر- این یک تصویر پویا به بزرگی ۵ مگ است، برای کامل شدنش شکیبا باشید
این نخستین ستاره‌ی نوترونی است که سیگنالی گسترده تنها در طیف فروسرخ از آن دیده می‌شود. پژوهشگران دو احتمال را برای توضیح این سیگنال گسترده پیشنهاد داده‌اند. احتمال نخست، وجود قرصی از مواد -احتمالا به طور عمده غبار- است که این تپ‌اختر را در میان گرفته. ستاترگان نوترونی به دلیل چرخش سریعشان که باعث می‌شود پرتویشان در بازه‌های زمانی کوتاه به چشم ما برسد، تپ‌اختر نیز خوانده می‌شوند.

پاسلت می‌گوید: «بر پایه‌ی یک نظریه، این قرص چیزی به نام یک "قرص اندوخته" (fallback disk) از مواد است که انفجار ابرنواختر آن را به گرد ستاره‌ی نوترونی فشرده کرده. چنین قرصی می‌تواند از مواد خود ستاره‌ی منفجر شده، و "پیش از" انفجار پدید آمده باشد. برهم‌کنش آن با ستاره‌ی نوترونی می‌توانسته به آن گرما داده و چرخشش را کُند کرده باشد. اگر تایید شود که این یک قرص اندوخته است، شناخت کلی ما درباره‌ی فرگشت و روند دگرگونی ستارگان نوترونی تغییر خواهد کرد.»

وی می افزاید: «توضیح احتمالی دوم برای این تابش فروسرخ گسترده از ستاره‌ی نوترونی یک "سحابی باد تپ‌اختر" است.»
فبرداشت هنری از سحابی باد یک تپ‌اختر- تصویر بزرگ‌تر
پاسلت می‌گوید: «یک سحابی باد تپ‌اختر مستلزم اینست که ستاره‌ی نوترونی یک "باد تپ‌اختر" داشته باشد. باد تپ‌اختر می‌تواند هنگامی پدید بیاید که ذرات در میدان الکتریکی‌ای که در اثر چرخش سریع ستاره‌ی نوترونی با میدان مغناطیسی نیرومند ایجاد شده، شتاب بگیرند. با حرکت ستاره‌ی نوترونی در محیط میان‌ستاره‌ای با سرعت سریع‌تر از صوت، در اثر برخورد باد تپ‌اختر با مواد ستاره‌ای یک شوک می‌تواند پدید بیاید. ذرات برخوردی در این شوک می‌توانند پرتوهای سنکروترون بگسیلند و سیگنال فروسرخ گسترده‌ای که می‌بینیم را پدید بیاورند. سحابی‌های باد تپ‌اختر به طور معمول در طیف پرتو X دیده می‌شوند و سحابی باد تپ‌اختری که تنها در طیف فروسرخ دیده می‌شود یک مورد بسیار نامعمول و هیجان‌انگیز است.»

در آینده اخترشناسان به کمک تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا می‌توانند این زمینه‌ی نویافته را در طیف فروسرخ بررسی بیشتری کرده و شناخت بهتری درباره‌ی فرگشت ستارگان نوترونی پیدا کنند.

پژوهشنامه‌ی دانشمندان درباره‌ی این کشف شگفت‌آور و دو احتمالِ پیشنهادشده در شماره‌ی ۱۷ سپتامبر نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال منتشر شده است.

--------------------------------------------
** پیش از این درباره‌ی یکی دیگر از تپ‌اخترهای این گروه هم مطلبی خوانده بودید: 
* تایید احتمالی یک نظریه کوانتومی پس از ۸۰ سال

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
infrared - neutron star - NASA - Hubble Space Telescope - radio - X-rays - Astrophysical Journal - Magnificent Seven - Bettina Posselt - Pennsylvania State - RX J0806.4-4123 - pulsar - fallback disk - progenitor - supernova - pulsar wind nebula - pulsar wind - electrical field - magnetic field - speed of sound - shock - synchrotron radiation - James Webb Space Telescope

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه