راز اجرامی به نام "ریزنپتون"

* بیشتر فراسیاره‌هایی با اندازه‌ی میان زمین و نپتون که تاکنون یافته شده احتمالا همگی دنیاهای آبند، سیاره‌هایی که هر یک هزاران برابر زمین آب دارند و شاید در کهکشان راه شیری فراوان‌تر از سیاره‌های سنگی زمین‌سان باشند.
برداشت هنری از سامانه‌ی کی۲-۱۳۸، که دستکم پنج سیاره‌ی "زیر-نپتون" نزدیک به ستاره‌ی مرکزی دارد. این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در حدود ۲۰ سال گذشته، وجود هزاران فراسیاره به تایید رسیده. تنها فضاپیمای کپلر ناسا که به تازگی بازنشسته شد ۲۷۰۲ فراسیاره‌ی تاییدشده، و چندین هزار "نامزد فراسیاره‌"ی دیگر که هنوز در انتظار تاییدند یافته بود. [فراسیاره: سیاره‌ی فراخورشیدی، سیاره‌ای که به گرد ستاره‌ای به جز خورشید می‌چرخد.]

بسیاری از فراسیاره‌ها کاملا متفاوت با سیاره‌های سامانه‌ی خورشیدی‌اند. برای نمونه، اَبَرزمین‌ها تا دو برابر زمین قطر دارند، و زیر-نپتون‌ها (یا ریزنپتون‌ها) دو تا چهار برابر آن. (قطر نپتون حدود چهار برابر زمین است.)

ریزنپتون‌ها اجرامی کم-شناخته شده‌اند و بحث و گفتگوهای بسیاری درباره‌ی آنها جریان دارد، از جمله درباره‌ی چگونگیِ پیدایششان. همنهش (ترکیب) آنها هنوز ناشناخته است، و آگاهی از آن می‌تواند به ما در شناخت ریشه‌شان کمک کند. يژوهشی در گذشته نشان می‌داد که ریزنپتون‌ها یا "کوتوله‌ی گازی" با هسته‌های سنگی‌اند که توسط پوششی سرشار از هیدروژن و هلیوم در بر گرفته شده، یا "دنیاهای آب"ند که بخش بزرگی از آنها آب مایع و یخزده به همراه سنگ و گازست.

دانشمندان برای بررسی ساختار ریزنپتون‌ها، شبیه‌سازی‌هایی از چگونگی رشد سیاره‌ها انجام دادند تا بهترین سناریوهای کاربردی برای توضیح جرم‌ و قطر فراسیاره‌های شناخته شده را پیدا کنند. اخترشناسان به کمک جرم و قطر یک سیاره می‌توانند چگالی میانگین آن را برآورد کنند. سپس با دانستن چگالی، به کمک شبیه‌یازی‌های رایانه‌ای می‌توانند همنهش‌هایی از گاز، سنگ، یخ یا آب که با این چگالی‌ها همخوانی بهتری داشته باشد را بیابند.

پژوهشگران دریافتند احتمال این که ریزنپتون‌ها دنیاهای آب باشند بیشتر است تا کوتوله‌های گازی. آنها می‌گویند هر ریزنپتون دستکم ۲۵ درصد، و چه بسا بیش از ۵۰ درصد جرمش از آب مایع یا یخزده است. (زمین ما تنها ۰.۰۲ درصد جرمش از آبست.)

لی زِنگ، دانشمند سیاره‌ای از دانشگاه هاروارد در کمبریج ماساچوست و نویسنده‌ی اصلی پژوهش می‌گوید: «پژوهش ما نشان می‌دهد که تنها در فهرست کپلر -چه تایید شده و چه نامزد- حدود ۱۰۰۰ دنیای آب وجود دارد. از دید آماری بخواهیم بگوییم، این دنیاهای آب می‌توانند از سیاره‌های سنگی زمین‌سان هم فراوان‌تر باشند. شاید هر ستاره‌ی خورشیدسان معمولی (ستاره‌ای تقریبا هم‌جرم خورشید) یک یا دو دنیای آب داشته باشد.»

پژوهشگران فراسیاره‌های پیرامون ستارگان خورشیدسان را به چهار دسته‌ی عمده بخش کردند:

- دنیاهای سنگی با قطری تا دو برابر زمین.
- دنیاهای آب با قطر دو تا چهار برابر زمین که بیش از ۲۵ درصدِ هر یک را آب مایع یا یخزده تشکیل داده.
- سیاره‌های گذرشی (Transitional) با قطر ۴ تا ۱۰ برابر زمین که سرشار از یخند و پوشش‌های گازی چشمگیری دارند.
- غول‌های گازی با قطر بیش از ۱۰ بابر زمین که به طور عمده از گاز هیدروژن و هلیوم تشکیل شده‌اند.

این هنوز یک رازست که چرا سامانه‌ی خورشیدی ما سیاره‌ای با بزرگیِ میان زمین و نپتون ندارد، و چرا سامانه‌های سیاره‌ایی که کپلر دیده اغلب سیاره‌های نزدیک به ستاره‌شان بیش از سامانه‌ی خورشیدی است. گشودن این رازها می‌تواند به شناخت ما از چگونگی پیدایش سامانه‌های سیاره‌ای در کل کمک کند.

زنگ می‌گوید: «شاید سامانه‌ی خورشیدی ما کمتر رایج باشد. سامانه‌هایی که در آنها، ابرزمین‌های سنگی و ریزنپتون‌های پرآب نزدیک به ستاره دارند شاید در کهکشان راه شیری رایج‌تر از سامانه‌ی خورشیدی ما باشند.»

این دانشمندان جزییات یافته‌های خود را در شماره‌ی ۲۹ آوریل نشریه‌ی "یافته‌های آکادمی ملی علوم" منتشر کرده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
exoplanet - Earth - Neptune - planet - Milky Way galaxy - star - NASA - Kepler spacecraft - super-Earth - sub-Neptune - Neptune - gas dwarf - hydrogen - helium - water world - Li Zeng - Harvard University - Cambridge - Massachusetts - sunlike - Gas giant - planetary system - Proceedings of the National Academy of Sciences

منبع: Space.com

سیاره تاخیناسته‌ها

این چیزهای شگفت‌آور و بیگانه مال کدام سیاره‌اند؟
گفتن ندارد که مال زمین خودمانند. در این تصویر سراسرنما که با عدسی چشم ماهی گرفته شده، کهکشانمان، راه شیری را در راستای قطر آسمان می‌بینیم. ولی پیکره‌های عجیبی که رو به آسمانند شاید برای بسیاری از مردم زمین ناآشنا و بیگانه باشند.
اینجا پارک ملی تیده در جزیره‌ی تنه‌ریف از جزایر قناری است و اینها هم تاخیناسته یا گاوزبان سرخند، گیاهی گلدار که تا بلندی ۳ متر رشد می‌کند.
گاوزبان سرخ که در میان سنگ‌های این جزیره‌ی آتشفشانی می‌روید یک گونه‌ای زیستی زمینی با نام علمی Echium wildpretii است که در بهار و اوایل تابستان گل می‌دهد و پس از یک هفته، با رسیدن تخم‌هایش می‌میرد.
در این نمای زاویه‌گسترده شماری از این گل‌ها را در جلوی چشم‌انداز می‌بینیم که با نور فلاش دوربین روشن شده‌اند و شماری دیگر که دورترند و نور فلاش بر آنها نیفتاده، در برابر زمینه‌ی آسمان به حالت ضدنور (سایه‌نما) در آمده‌اند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
planet - Earth - galaxy - Milky Way - fisheye - Canary Island - Tenerife - Teide National Park - red tajinastes - volcanic - Echium wildpretii

منبع: apod.nasa

بر کجای این سطح می‌توان نشست؟

این تصویرِ نمای نزدیک از فضاپیمای اوسیریس-رکس دریافت شده و انبوهی از تخته‌سنگ‌ها را نشان می‌دهد که سطح سیارک ۱۰۱۹۵۵ بن‌نو را پوشانده.
این تصویر در روز ۲۸ مارس، از فاصله‌ی تنها ۳.۴ کیلومتری گرفته شده و میدانی به پهنای حدود ۵۰ متر را در بر دارد. تخته‌سنگِ رنگ روشنی که بالا، سمت راست دیده می‌شود بلندی‌اش به ۴.۸ متر می‌رسد.
خود این سیارک که توده‌ای به نسبت سست از سنگ و خاک به نام "توده خرده‌سنگ" است پهنایی کمتر از ۵۰۰ متر دارد، تقریبا به اندازه‌ی بلندیِ آسمانخراش امپایر استیت.
فضاپیمای اوسیریس-رکس در دسامبر ۲۰۱۸ به این سیارکِ نزدیک-زمین رسید و بر پایه‌ی برنامه، در ژوییه‌ی ۲۰۲۰ برای نمونه‌برداری از سطح سنگلاخ آن یک مانور "لمس کن و برو" (TAG) رویش انجام خواهد داد. اگر همه چیز روی برنامه پیش برود، اوسیریس-رکس نمونه‌هایی که گرد آورده را در سپتامبر ۲۰۲۳ به سیاره‌ی زمین برخواهد گرداند.
ناسا شهروند-دانشمندان را برای کمک در گزینش نقطه‌ای از سطح بن‌نو که نمونه‌برداری از آن انجام خواهد شد فراخوانده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
asteroid - 101955 Bennu - OSIRIS-REx - rubble pile - Empire State - near Earth - TAG - Touch-and-Go - plane

منبع: apod.nasa

ماه‌هایی در کنار مشتری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این تصویر تله‌فوتو در روز ۲۰ می گرفته شده و ماه را که تقریبا در گام کامل بود به همراه سیاره‌ی مشتری نشان می‌دهد.
در آن هنگام یک توده ابر که از میدان دید دوربین می‌گذشت از نور ماه کاسته بود و به همین دلیل تنها با یک بار نوردهی، هم چهره‌ی آشنای این ماهواره‌ی طبیعی و برزگ سیاره‌مان در تصویر ثبت شد و هم مشتری درخشان (پایین، راست) و شماری از ماه‌های گالیله‌ایش.
این سیاره به همراه ماه‌هایش که مانند نقطه‌هایی کوچک و کم‌نور دیده می‌شوند ردیفی کج را ساخته‌اند؛ از چپ به راست: گانیمد، اروپا، [خود مشتری]، و کالیستو.
گانیمد و کالیستو از نظر فیزیکی بزرگ‌تر از ماه زمینند، و اروپا که یک دنیای آبست هم تنها کمی کوچک‌تر از آنست.
در حقیقت از شش ماه نخست در فهرست بزرگ‌ترین ماه‌های سامانه‌ی خورشیدی، چهار تا در این تصویر حاضرند. تنها جای تیتان، ماه سیاره‌ی کیوان خالیست و آیو، چهارمین ماه‌ِ گالیله‌ایِ سیاره‌ی مشتری.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Full Moon - Jupiter - telephoto - planet - Galilean moons - Ganymede - Europa - Callisto - Earth - Moon - water world - Solar System - Saturn - Titan - Io - gas giant

جلوه زیبایی که توسط گرده‌های درختان پدید می‌آید

هاله‌ی گرده‌ای که چند شب پیش پیرامون ماه در آسمان شوبین لهستان دیده شد
هر ذره‌ای در آسمان می‌تواند برای خورشید و ماه هاله درست کند، چندان تفاوتی ندارد که ترانَما (شفاف) باشد یا مات، کافیست نور را بپراکند. چیزی که مهمست اندازه و شکل آنست.

هر سال در این فصل، جنگل‌های نیمکره‌ی شمالی انبوهی از گرده در هوا آزاد می‌کنند. دانه‌های گرده‌ی هر گونه‌ی درخت (برای نمونه کاج‌ها) بسیار هم‌اندازه‌اند؛ چیزی که برای پدید آوردن هاله‌های نور بسیار عالی‌ست.

برخلاف قطره‌های آب، گرده‌‌ها کروی نیستند. بسیاری از آنها کیسه‌های هوایی دارند که به پراکنده شدنشان در هوا کمک می‌کند و همچنین باعث می‌شود به هنگام شناوری در هوا، با هم همتراز شوند. در نتیجه هاله‌ای که پدید می‌آید کشیده (بیضی) است و گاهی بخش‌هایی درخشان روی حلقه‌هایش دیده می‌شود. هاله‌های گرده‌ای رنگین‌تر هم هستند.
گرده‌ی درخت کاج از پشت میکرسکوپ
گرده‌ها درشت‌تر از قطره‌های آب و بلورهای یخند و از همین رو هاله‌هایشان کوچک است. برای دیدنشان، با دست جلوی خورشید یا ماه را بگیرید یا بازتاب آسمان را در آب یا شیشه‌ای تیره‌رنگ ببینید.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
pollen - corona - sun

منبع: atoptics

دوقلوی به هم چسبیده سرخرنگ

اولتیما تولی یا ۲۰۱۴ ام‌یو۶۹ یک دوتایی پَرماسی (تماسی) بسیار کهن است؛ این جرم بسیار سرخ‌رنگ نیز هست- در حقیقت سرخ‌ترین جرمی در بخش بیرونیِ سامانه‌ی خورشیدی است که تاکنون یک فضاپیمای زمینی از آن بازدید کرده. دانشمندان رنگ سرخ آن را به دلیل مواد آلی روی سطحش می‌دانند.
رنگ شنگرفی و جزییات وسوسه‌انگیز سطح که در این تصویر دیده می‌شود همه بر پایه‌ی داده‌هاییست که فضاپیمای نیوهورایزنز ناسا در روز ۱ ژانویه‌ی ۲۰۱۹، به هنگام گذر از کنار این دورترین جرمِ کاوش شده تا به امروز گرد آورده بود.
روی لوب کوچک‌تر اولتیما تولی که بالا دیده می‌شود و "تولی" نام گرفته، یک گودال دیده می‌شود که به نام "دهانه‌ی مریلند" خوانده شده. این گودال به پهنای ۸ کیلومتر، بزرگ‌ترین فرورفتگیِ شناخته شده روی اولتیما تولی است.
تراگسیل داده‌های به دست آمده از دیدار نیوهورایزنز با اولتیما تولی همچنان ادامه دارد و اواخر تابستان ۲۰۲۰ پایان می‌یابد؛ نیوهورایزنز هم در این میان به پیشروی خود در دل فضای تاریک و دوردست کمربند کوییپر ادامه خواهد داد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:
telegram.me/onestar_in_sevenskies

واژه نامه:
contact binary - 2014 MU69 - Ultima Thule - solar system - Earth - organic - New Horizons - Thule - Maryland crater - depression - Kuiper Belt

منبع: apod.nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه