ستون‌های شناور در آسمان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
در شب ۱۱ اکتبر، وینسنت برَدی از پردایس میشیگان برای دیدن شفق قطبی به بیرون رفته بود که با چیزی مانند آن، ولی به کلی متفاوت در آسمان روبرو شد. او می‌گوید: «ستون‌هایی رنگین از نور بر فراز "خلیج وایتفیش" شناور بود. چه غافلگیری دلپذیری.»

این ستون‌ها مانند شفق بودند ولی هیچ ربطی به فضای بیرون از زمین نداشتند. ستون‌های نور توسط بلورهای یخ درون هوا پدید می‌آیند. بلورهای یخ در شرایط معمولی پیش از رسیدن به زمین بخار می‌شوند. ولی اگر شرایط هوا [در سطح زمین] یخبندان باشد، بلورهای یخ تخت شناور می‌توانند در هوا شکل بگیرند. این بلورهای یخی سپس می توانند نور چراغ‌های روی زمین را باز تابانده و بپراکنند و ستون‌های رنگین و شناوری از نور بسازند. این پدیده نیاز به هیچ فعالیت خورشیدی ندارد. تنها یخ و آلودگی نوری کافیست.

بردی می‌گوید: «نور سرخ برخی از ستون‌ها از نور توربین‌های بادی در جزیره‌ی ال پاریزین کانادا درست شده. رنگ‌های دیگر مربوط به لامپ‌های سدیم پرفشار (رنگ گرم نارنجی) و لامپ‌های ال‌ئی‌دی (رنگ‌های آبی و سفید) است.»

-----------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Vincent Brady - Paradise - Michigan - aurora - Whitefish Bay - ice crystal - solar activity - wind turbine - Canada - Ile Parisienne - sodium lamp - LED

منبع: spaceweather

گویا دانشمندان در گذشته هم برخورد ستارگان نوترونی را دیده بوده‌اند!

* بر پایه‌ی پژوهشی تازه، به نظر می‌رسد برخورد و ادغام ستارگان نوترونی پدیده‌هایی رایج در کیهان باشد.

اکتبر سال گذشته، گزارشی شگفت‌انگیز از سوی دانشمندان منتشر شد: دریافت و آشکارسازی همزمان پرتوهای الکترومغناطیسی و امواج گرانشی که در برخورد دو ستاره‌ی نوترونی پدید آمده بودند- رویدادی که به نام جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ نامیده شد.
جرمی به نام جی آربی ۱۵۰۱۰۱بی که نخستین بار توسط تلسکوپ پرتو گامای فرمی در ژانویه‌ی ۲۰۱۵ دیده شد، می‌توانسته دستاورد ادغام دو ستاره‌ی نوترونی بوده باشد. این تصویر داده‌های رصدخانه‌ی پرتو X چاندرا را به رنگ بنفش نشان می‌دهد، به همراه تصویر هابل از  جی آربی ۱۵۰۱۰۱بی در نور دیدنی.
این کشف آغازگر دوران "اخترشناسی چندپیام‌رسان" بود؛ بررسی اجرام و پدیده‌های کیهانی با بهره از دو گونه موج متفاوت -گرانشی و الکترومغناطیسی.

جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ نخستین ادغام ثبت‌شده‌ی ستارگان نوترونی بود. ولی اینک به نظر می‌رسد پیش از آن هم چنین چیزی دیده شده بوده.

در ژانویه‌ی ۲۰۱۵، تلسکوپ فضایی پرتوگامای فرمی یک انفجار نیرومند از امواج پرانرژی گاما را در کهکشانی به فاصله‌ی ۱.۷ میلیارد سال نوری زمین دریافت کرد. اندکی بعد، شمار دیگری از دستگاه‌های دیگر هم این چشمه (منبع) که جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی نام گرفت را مشاهده کردند. از جمله‌ی این دستگاه‌ها می‌توان از تلسکوپ هابل، رصدخانه‌ی پرتو ایکس چاندرا، رصدخانه‌ی سویفت نیل گرلز، و همچنین تلسکوپ شبکه‌ی دیسکاوری در رصدخانه‌ی لوول در آریزونا نام برد.

اکنون پژوهشگران  می‌گویند در بررسی داده‌های همه‌ی این رصدخانه‌ها، همانندی‌هایی کلیدی میان جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ و جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی را دیده‌اند. برای نمونه، هر دو رویداد، انفجار پرتو گامای کم‌نور و زودگذر، تابش نور دیدنی (مریی) آبی که تا چند روز ادامه داشت، و تابش‌های پرتو X درازمدت‌تری را پدید آوردند. همچنین هر دو چشمه در کهکشان‌های بیضیگون روی داده بودند، کهکشان‌هایی با ستارگان پیر چندمیلیارد ساله و بدون ستاره‌زایی آشکاری.

از همین رو به نظر این پژوهشگران، رویداد جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی هم می‌توانسته دستاورد ادغام دو ستاره‌ی نوترونی بوده باشد.

جفری رایان، یکی از نویسندگان این پژوهش از دانشگاه مریلند می‌گوید: «ما یک مورد از همانندی‌های کیهانی داریم. آنها ظاهری مانند هم دارند و مانند هم رفتار می‌کنند، و هر دو در کهکشان‌هایی همنوع رخ داده‌اند، پس ساده‌ترین توضیح اینست که هر دو از یک خانواده از اجرام بوده‌اند.»

نویسنده‌ی اصلی پژوهش، الینورا تروخا از گادرد ناسا می‌‌گوید این که از یک جرمِ یافته شده به دو تا برسیم کار بزرگیست:

«یافته‌ی ما نشان می‌دهد که رویدادهایی مانند جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ و جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی می‌توانند نماینده‌ی رده‌ای به کلی تازه از اجرام فورانی باشند که در طیف پرتو X روشن و خاموش می‌شوند و در واقع چه بسا پدیده‌هایی به نسبت رایج باشند.»

آنها امواج گرانشی را از جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی ندیدند زیرا رصدخانه‌ی لایگو در ژانویه‌ی ۲۰۱۵ هنوز به راه نیفتاده بود، و حتی اگرلایگو هم در آن زمان بود احتمالا نمی‌توانست امواج گرانشی از رویدادی به این دوری را آشکار کند (جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ که پارسال امواجش توسط رصدخانه‌های لایگو و ویرگو دریافت شد تنها ۱۳۰ میلیون سال نوری از زمین فاصله داشت).

پژوهشگران بدون سنجش امواج گرانشی نمی‌توانند با اطمینان بزرگی دو جرم برخوردی در جی‌آربی ۱۵۰۱۰۱بی را اندازه بگیرند. بنابراین شاید این ادغام میان یک ستاره‌ی نوترونی و یک سیاهچاله بوده.

یکی دیگر از نویسندگان این پژوهش، هندریک فن ایرتن از دانشگاه باث در بریتانیا می‌گوید: «ما برای یافتن نمونه‌ای از ادغام ستاره‌ی نوترونی و سیاهچاله نیاز به موردهای بیشتری مانند جی‌دبلیو۱۷۰۸۱۷ که هم داده‌های موج گرانشی و هم داده‌های الکترومغناطیسی را از آنها داشته باشیم داریم. چنین رویدادی می‌تواند نخستین مورد از نوع خود باشد. این یافته‌های تازه به ما انگیزه‌ی جستجوی ادغام‌های بیشتر و انجام آشکارسازی‌های بیشتری از این دست می‌دهد.»

پژوهشنامه‌ی این دانشمندان در نشریه‌ی نیچر کامیونیکیشنز منتشر شده و در نشریه‌ی برخط arXiv نیز در دسترس است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
neutron star - gravitational wave - GW170817 - multimessenger astronomy - electromagnetic - NASA - Fermi Gamma-ray Space Telescope - gamma rays - galaxy - Earth - GRB 150101B - Hubble Space Telescope - Chandra X-ray Observatory - Neil Gehrels Swift Observatory - Discovery Channel Telescope - Lowell Observatory - Flagstaff - Arizona - X-ray - elliptical galaxy - Geoffrey Ryan - University of Maryland - College Park - UCMP - Eleonora Troja - Goddard Space Flight Center - Greenbelt - Maryland - Virgo - Earth - electromagnetic - Hendrik Van Eerten - University of Bath - United Kingdom - Nature Communication - arXiv

منبع: Space.com

کشف سیاره‌های غول‌پیکر پیرامون یک ستاره جوان که نظریه‌های پیدایش سیاره‌ها را به چالش می‌کشد

* پژوهشگران ستاره‌ای جوان را شناسایی کرده‌اند که چهار سیاره‌ی هم‌اندازه‌ی مشتری و کیوان در مدار پیرامون خود دارد. این نخستین بارست که این همه سیاره‌ی غول‌پیکر در چنین سامانه‌ی جوانی یافته می‌شود.
برداشن هنری از چهار غول گازی پیرامون ستاره‌ی بسیار جوان سی‌آی گاو
این سامانه همچنین رکورددار دورترین مدارهای سیاره‌ها پیرامونش است که تاکنون دیده شده: فاصله‌ی بیرونی‌ترین سیاره‌اش از آن هزار برابر فاصله‌ی درونی‌ترین سیاره‌اش است، و این پرسش‌هایی هیجان‌انگیز را درباره‌ی چگونگی پیدایش چنین خانواده‌ای پیش می‌آورد.

این ستاره تنها دو میلیون سال سن دارد که در استاندارد اخترشناسی یک کودک نوپاست؛ همچنین با قرص غول‌پیکری از غبار و یخ در میان گرفته شده که به نام قرص پیش‌سیاره‌ای شناخته می‌شود و جاییست که سیاره‌ها، ماه‌ها، سیارک‌ها و دیگر اجرام نجومی در یک سامانه‌ی ستاره‌ای پدید می‌آیند.

این ستاره از پیش به یک دلیل دیگر ستاره‌ای ویژه بود زیرا نخستین ستاره‌ای به این جوانی بود که یک سیاره‌ی به اصطلاح "مشتری داغ" پیرامونش یافته شده بود- مشتری‌های داغ سیاره‌های غول‌پیکری هستند که بسیار به ستاره‌شان نزدیکند. مشتری‌های داغ اگرچه نخستین نمونه‌ی فراسیاره‌های (سیاره‌های فراخورشیدیِ) یافته شده بودند، ولی وجودشان مدت‌هاست که دانشمندان را با پرسش روبرو کرده زیرا بسیار به ستاره‌شان نزدیک‌تر از آنند که همان جا پدید آمده باشند.

اکنون گروهی از دانشمندان دانشگاه کمبریج با بهره از آرایه‌ی بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (آلما) به جستجوی سیاره‌های هم‌خانواده‌ی دیگری برای این مشتری داغ جوان پرداخته‌اند. عکس‌هایی که این پژوهشگران به کمک آلما گرفتند سه شکاف جداگانه را در قرص پیرامون ستاره نشان می داد که بر پایه‌ی مدل‌های نظری دانشمندان، به احتمال بسیار توسط سه غول گازی دیگر که آنها هم در مدار این ستاره‌ی جوانند پدید آمده‌اند.

این ستاره "سی‌آی گاو" (CI Tau) نامیده می‌شود و با فاصله‌ی ۵۰۰ سال نوری از زمین، در یکی از مناطق ستاره‌زایی بسیار بارورِ کهکشان جای دارد. چهار سیاره‌ی این ستاره مدارهایی بسیار گوناگون دارند: آن که نزدیک‌ترین است (همان مشتری داغ) فاصله‌ی مداری‌اش از ستاره هم‌ارز مدار سیاره‌ی تیر با خورشید است، ولی دورترین سیاره، فاصله‌اش هم‌ارز سه برابر فاصله‌ی نپتون است. دو سیاره‌ی بیرونی تقریبا هم‌جرم کیوان‌اند و دو سیاره‌ی درونی به ترتیب حدود یک و ده برابر مشتری‌اند.

این کشف پرسش‌های بسیاری را برای اخترشناسان پیش آورده. حدود ۱ درصد ستارگان میزبان مشتری‌های داغند، ولی بیشتر مشتری‌های داغِ شناخته شده صدها برابر پیرتر از مال سی‌آی گاو هستند. پرفسور کتی کلارک از بنیاد اخترشناسی کمبریج می‌گوید: «ما فعلا نمی‌توانیم بگوییم که آیا پیکره‌بندی دیده شده در سی‌آی گاو یک پیکره‌بندی رایج در سامانه‌های مشتری داغ است یا نه، دلیلش هم چگونگی یافته شدن آن سه غول گازیِ دیگر در آنست- ما آنها را به کمک اثری که روی قرص پیش‌سیاره‌ای داشتند شناسایی کردیم، و این روش برای سامانه‌های پیرتر که دیگر یک قرص پیش‌سیاره‌ای ندارند کارایی ندارد.»

به گفته‌ی اخترشناسان، روشن نیست که آیا آن سه سیاره‌ی دیگر نقشی در رانده شدن ستاره‌ی درونی به چنین مدار تنگی داشته‌اند یا نه و آیا کلا این همان سازوکاریست که مشتری‌های داغ را پدید می‌آورد یا نه. راز دیگر اینست که آن دو سیاره‌ی بیرونی اصلا چگونه پدید آمده‌اند.

کلارک می‌گوید: «مدل‌های ما برای چگونگی ساخته شدن سیاره‌ها بر پایه‌ی ساخته شدن همان گونه سیاره‌هاییست که پیش از این دیده‌ایم، بنابراین سیاره‌هایی که تازه می‌یابیم لزوما به این مدل‌ها سازگار نیستند. گمان بر اینست که سیاره‌های هم‌جرم کیوان نخست یک هسته‌ی جامد می‌سازند و سپس لایه‌هایی از گاز روی خود گرد می‌آورند، ولی این فرآیندها در فاصله‌های دور از ستاره می‌بایست بسیار کند باشد. بیشتر مدل‌های ما درباره‌ی ساخته شدن سیاره در چنین فاصله‌ی دوری از ستاره به مشکل بر می‌خورند.»

در آینده این سامانه‌ی پیچیده در طول موج‌های گوناگون بررسی خواهد شد تا سرنخ‌های بیشتری درباره‌ی ویژگی‌های قرص و سیاره‌هایش به دست آید. و آلما (نخستین تلسکوپ با توانایی تصویربرداری از سیاره‌هایی که تازه دارند ساخته می‌شوند) هم احتمالا با رو کردن شگفتی‌های بیشتر در سامانه‌های دیگر، دیدگاه تازه‌ای از چگونگی پیدایش سامانه‌های سیاره‌ای به ما خواهد داد.

یافته‌های این دانشمندان در نشریه‌ی آستروفیزیکال جورنال لترز منتشر شده است.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
star - Jupiter - Saturn - planet - protoplanetary disc - asteroid - hot Jupiter - University of Cambridge - Atacama Large Millimeter/submillimeter Array - ALMA - Astrophysical Journal Letters - CI Tau - stellar nursery - galaxy - Mercury - Neptune - Cathie Clarke - Cambridge's Institute of Astronomy - planetary system

هاله گسترده چشم گربه

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
چیزی که اینجا می‌بینید چشم‌انداز موشک فالکون ۹ پس از پرتاب در آسمان شامگاهی نیست، این سحابی چشم گربه است، ان‌جی‌سی ۶۵۴۳ و یکی از شناخته شده‌ترین سحابی‌های سیاره‌نما در آسمان.
تقارن‌های خیره‌کننده‌ی این سحابی در مرکزی‌ترین بخش این تصویرِ همنهاده به خوبی آشکار است؛ این تصویر برای نمایان کردن هاله‌ی گازی کم‌نور ولی بسیار گسترده‌ی سحابی که بیش از ۳ سال نوری پهنا دارد پردازش شده.
این تصویر از پیوند داده‌های تلسکوپ‌های زمینی و فضایی درست شده و گسیلش‌های گسترده‌ای که سحابی سیاره‌نمای درخشان‌تر و آشناترِ مرکزی را در میان گرفته را نشان می‌دهد.
سحابی‌های سیاره‌نما مدت‌هاست که به عنوان اجرامی که در واپسین گام زندگی یک ستاره‌ی خورشیدسان پدید می‌آیند شناخته شده‌اند. ولی تنها در همین اواخر بوده که شماری سحابی سیاره‌نما با چنین هاله‌هایی یافته شده، هاله‌هایی که گویا از موادی درست شده‌اند که در دوره‌های گذشته‌تری از زندگی ستاره از آن پس زده شده‌اند.
با آن که گمان می‌رود سحابی‌های سیاره‌نما حدود ۱۰ هزار سال عمر کنند، ولی سن بخش‌های رشته‌ای و بیرونی هاله‌ی سحابی چشم گربه میان ۵۰ هزار تا ۹۰ هزار سال برآورد شده.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Falcon 9 - Cat's Eye Nebula - NGC 6543 - planetary nebula - sun - star - halo

منبع: apod.nasa

از تابستان تا زمستان در آسمان شمال

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۲ مگ)
این سراسرنمای (پانورامای) شب پاییزی از High Fens در پارک ملی ایفل در مرز بلژیک و آلمان، و به هنگام نیمه شب محلی گرفته شده و کمان کهکشان راه شیری را در آسمان افق شمالی نشان می‌دهد.
در تصویر دوم، از باختر به خاور آسمان (چپ به راست) را که نگاه کنیم، ستارگان تابستان شمال را می‌بینیم؛ این ستارگان به زودی جای خود را به ستارگانی که پادشاه شب‌های زمستان خواهند بود می‌دهند.
بهرام (مریخ) که دارد غروب می‌کند، پرنورترین شبچراغ در انتهای سمت چپ است و در میان روشنایی فراگیرِ چراغ‌های شهری در افق جنوب باختری نیز همچنان می‌درخشد.
سه ستاره‌ی پرنور کرکس نشسته (نسرواقع، وَنَند)، دِنِب، و کرکس پرنده (نسر طایر) که با هم سه‌گوش تابستانی (مثلث تابستانی) را در آسمان نیمکره‌ی شمالی ساخته‌اند، سمت چپ مرکز کهکشان دیده می‌شوند.
دو ستاره از ستارگان شش‌ضلعی زمستانی، دبران (آلفا گاو، پس‌رونده) و بُزبان (سروش، عیوق)، به همراه خوشه‌ی زیبای پروین در سمت شمال آسمان خودنمایی می‌کنند.
مسیر تخته‌پوشی که در راستای خط دید است، درست رو به هفت برادران می‌رود، ملاقه‌ی صورت فلکی خرس بزرگ که اخترگان یا صورتواره‌ای ویژه‌ی همه‌ی سال در نیمکره‌ی شمالی است. دسته‌ی این ملاقه را که ادامه دهیم به ستاره‌ی قطبی و قطب شمال آسمانی که تقریبا درست بالای آنست می‌رسیم.
کهکشان بزرگ زن در زنجیر (آندرومدا) هم در بالای چارچوب به چشم می‌خورد.
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Milky Way - High Fens - Eifel Nature Park - Belgium - Germany - Mars - star - Altair - Deneb - Vega - summer triangle - Milky Way - winter hexagon - Capella - Aldebaran - Pleiades - star cluster - Big Dipper - latitude - Polaris - celestial pole - Andromeda - galaxy

منبع: apod.nasa

شاید کلید فعالیت سیاهچاله‌ها در دست "میدان‌های مغناطیسی" باشد

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر

برای اخترشناسان، فواره‌های همراستا از نیرومندترین شواهد برای وجود ابرسیاهچاله‌های پنهان در دل بیشتر کهکشان‌هاست. برخی از این سیاهچاله‌ها فعالند و مواد پیرامون خود را بلعیده و فواره‌هایی بسیار پرسرعت از مواد به بیرون می‌افشانند، ولی برخی دیگر آرامند و شاید حتی در خواب باشند [بی هیچ فعالیتی].

رصدهایی که به تازگی به کمک رصدخانه‌ی پوش‌سپهری اخترشناسی فروسرخ ناسا (سوفیا، SOFIA) انجام شده رازهایی را درباره‌ی این فواره‌ها آشکار کرده است. داده‌های سوفیا نشان می‌دهند که در مرکز کهکشان فعال "ماکیان ای"، گرد و غبار توسط میدان‌های مغناطیسی به دام می‌افتد و در محدوده‌ی نزدیک مرکز کهکشان انباشته و محدود می‌شوند، و ابرسیاهچاله‌ی مرکز کهکشان از آنها تغذیه می‌کند.

در این این برداشت هنری (نقاشی) هسته‌ی کهکشان ماکیان ای را می‌بینیم با چنبره‌ای از غبار پیرامونش، که فواره‌هایی را از مرکزش به بیرون افشانده. میدان‌های مغناطیسی که غبار را در این چنبره به دام انداخته‌اند با خطوطشان نشان داده شده. این میدان‌های مغناطیسی می‌توانند با به دام انداختن غبار در یک چنبره و نزدیک نگهداشتن آنها به اندازه‌ی کافی به سیاهچاله به گونه‌ای که بتوانند توسط آن بلعیده شوند، به بیدار نگهداشتن و فعال ماندن این هیولای گرسنه کمک می‌کنند.

-----------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
supermassive black hole - galaxy - black hole - jet - SOFIA - Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy - magnetic field - active galaxy - Cygnus A - torus

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه