‏نمایش پست‌ها با برچسب فروسرخ. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب فروسرخ. نمایش همه پست‌ها

پوشش‌ رنگین هفت خواهر

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۲.۴ مگ)
این واقعا همان خوشه‌ی پروین یا هفت خواهران خودمانست؟
پروین که به ستارگان آبی‌فامش در آسمان شناخته می‌شود، اینجا در نور فروسرخ به نمایش در آمده‌، طیفی که در آن، ابرهای پیرامون ستارگانش از خود آنها درخشان‌تر دیده می‌شوند.
این عکس از پیوند داده‌های ماهواره‌ی کاوشگر پیمایشی میدان-گسترده‌ی فروسرخ ناسا (وایز، WISE) درست شده و در آن، سه طول موج فروسرخ به رنگ‌های دیدارپذیر نشان داده شده‌اند: سرخ=۲۴، سبز=۱۲، و آبی=۴.۶ میکرون.
خوشه‌ی ستاره‌ای پروین به نام ام۴۵ نیز شناخته می‌شود. ابری که این خوشه‌ی باز در آن جای دارد ابر زاینده‌ی خود آن نیست بلکه ابریست که دارد از آنجا می‌گذرد و خوشه‌ی پروین اکنون به طور شانسی وارد آن شده.
پرتوها و بادهای ستارگان بزرگِ این خوشه ذرات کوچک‌ترِ غبار درون ابر را پس زده‌اند و چنان چه اینجا دیده می‌شود، باعث رشته رشته شدن غبار شده‌اند.
خوشه‌ی پروین با فاصله‌ی حدود ۴۵۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی گاو (به عربی: ثور) جای دارد. در این فاصله، این عکس پهنایی حدود ۲۰ سال نوری را می‌پوشاند.
چارچوب اصلی عکسی فروسرخ از خوشه‌ی پروین یا ام۴۵ است و در چارچوب میانی، آن را در نور دیدنی (مریی) می‌بینیم که ستارگانش به زیبایی در میان سحابی بازتابی پیرامونشان می‌درخشند
 --------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Pleaides - star cluster - star - infrared - NASA - Wide Field Infrared Survey Explorer - WISE - M45 - Seven Sisters - constellation of the Bull - Taurus -

منبع: apod.nasa

نگاه هابل به ازدحام کرم‌های شب‌تاب


این تصویر در اندازه های بزرگ‌تر: تمام صفحه، ۵.۶ مگ، ۱۷.۹ مگ
در دل تاریکی کیهان دوردست، این کهکشان‌ها مانند کرم‌های شب‌تاب، شمع‌هایی سوسوزن، اخگرهایی که از یک آتش‌سوزی بزرگ در هوا پراکنده شده‌اند، و لامپ‌هایی روشن با نور ملایم به نظر می‌آیند. این عکس که توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده یک دسته‌ی غول‌پیکر از کهکشان‌ها را نشان می‌دهد که نیروی گرانش آنها را گرد هم نگه داشته و با هم ساختاری به نام خوشه‌ی کهکشانی RXC J0032.1+1808 را ساخته‌اند.

تلسکوپ هابل این عکس را به کمک دوربین پیمایشی پیشرفته‌ (ACS) و دوربین میدان‌گسترده‌ی شماره ۳ی خود (WFC3) و به عنوان بخشی از یک برنامه‌ی رصدی گسترده به نام RELICS گرفته. در این برنامه از ۴۱ خوشه‌ی بزرگ کهکشانی تصویربرداری شده تا با بهره از آنها به عنوان عدسی‌های گرانشی، به جستجوی کهکشان‌های درخشان دوردست بپردازند. این کهکشان‌ها سپس به کمک تلسکوپ‌های کنونی و همچنین در آینده با تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) با جزییات بیشتری بررسی خواهند شد.

تلسکوپ وب که امید می‌رود در سال ۲۰۲۰ راهی فضا شود، رصدهایش را در طول موج‌های فروسرخ انجام خواهد داد، طیفی که برای پژوهش دوردست‌های کیهان کارآیی دارد. روند گسترش کیهان باعث شده اجرام بسیار دوردست دچار سرخگرایی شدید شوند، یعنی نورشان به سمت سرخِ طیف گراییده، و از همین رو برای بررسی آنها نیاز به تلسکوپ‌های فروسرخ است. هابل هم توان رصد فروسرخ دارد و این کار را برای کیهان دوردست (گذشته‌ی دور) و بررسی کهکشان‌های "نوپا" انجام می‌دهد، ولی توان تلسکوپ وب بیش از هابل است و خواهد توانست کهکشان‌های "نوزاد"، نخستین کهکشان‌های کیهان را هم بررسی کند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
firefly - NASA - ESA - Hubble Space Telescope - galaxy - RXC J0032.1+1808 - Advanced Camera for Surveys and Wide Field Camera 3 - RELICS - Reionization Lensing Cluster Survey - James Webb Space Telescope - infrared - wavelength - expansion - redshift

منبع: nasa

برای نخستین بار عنصر هلیوم در جو یک سیاره فراخورشیدی شناسایی شد

برداشت هنری از سیاره‌ی فراخورشیدی (فراسیاره ی) غول گازی وسپ-۱۰۷بی به گرد ستاره ای بسیار فعال از رده‌ی k در فاصله‌ی ۲۰۰ سال نوری زمین می‌گردد. تصویر بزرگ‌تر (۱.۵ مگ)
اخترشناسان به کمک تلسکوپ فضایی هابل توانسته‌اند عنصر هلیوم را در جو فراسیاره‌ی وسپ-۱۰۷بی (WASP-107b) شناسایی کنند. برای نخستین بارست که این عنصر در جو یک سیاره‌ی بیرون از سامانه‌‌ی خورشیدی یافته می‌شود. این کشف سودمندیِ طیف فروسرخ در بررسی جو گسترده‌ی فراسیاره‌ها را می‌نمایاند و همچنین نشان می‌دهد که کاوش هوای دستکم برخی از فراسیاره‌ها بدون یک تلسکوپ فضایی ویژه‌ی این کار نیز شدنی است.

جسیکا اسپیک، رهبر این پژوهش از دانشگاه اکستر بریتانیا می‌گوید: «هلیوم پس از هیدروژن، دومین عنصر فراوان در کیهان است. این عنصر همچنین یکی از اجزای اصلی سیاره‌های مشتری و کیوان در سامانه‌ی خودمانست. ولی تا به امروز، با وجود جستجوهای انجام شده برای آن، در هیچ فراسیاره‌ای دیده نشده بود.»

این کار با بررسی طیف فروسرخ در جو وسپ-۱۰۷بی انجام شد [۱]. پژوهش‌های گذشته با بررسی طیف‌های فرابنفش و نور دیدنی (مریی) انجام شده بود؛ بنابراین مورد وسپ-۱۰۷بی نشان می‌دهد که جو فراسیاره‌ها را در طول موج‌های بلندتر هم می‌شود بررسی کرد.

اسپیک می‌گوید: «سیگنال نیرومند هلیومی که ما دیدیم نشان‌دهنده‌ی یک روش تازه برای بررسی لایه‌های بالایی جو فراسیاره‌ها و در طیف گسترده‌تری از سیاره‌هاست. روش‌های کنونی که در آنها از طول موج فرابنفش بهره گرفته می‌شود محدود به نزدیک‌ترین فراسیاره‌هاست. ما می‌دانیم که در لایه‌های بالای جو زمین هلیوم وجود دارد و این ترفند تازه می‌تواند به ما در شناخت جو فراسیاره‌های هم‌اندازه‌ی زمین -که با فناوری کنونی بسیار دشوار است- هم کمک کند.»
برداشت هنری از فراسیاره ی وسپ-۱۰۷بی که جو آن در اثر تابش ستاره‌اش بسیار گسترده شده و دارد به فضا می‌گریزد. تصویر بزرگ‌تر
وسپ-۱۰۷بی یکی از کم‌چگالی‌ترین سیاره‌های شناخته شده است: با این که بزرگی‌اش به اندازه‌ی مشتریست، ولی جرمش تنها ۱۲ درصد آنست. این فراسیاره حدود ۲۰۰ سال نوری از زمین دور است و کمتر از ۶ روز زمان می‌برد تا به گرد ستاره‌ی میزبانش بجرخد.

مقدار هلیوم ردیابی شده در جو وسپ-۱۰۷بی به اندازه‌ای فراوانست که جو بالایی‌اش می‌بایست تا هزاران کیلومتر در فضا گسترده شده باشد. همچنین، این نخستین بارست که یک جو گسترده در طول موج‌های فروسرخ یافته می‌شود.

از آنجایی که جو این سیاره بسیار گسترده شده، دارد مقدار چشمگیری از گازهای جوَش را از دست می‌دهد و در فضا آزاد می‌کند- هر ۱ میلیارد سال، چیزی میان حدود ۰.۱ تا ۴ درصد از جرم کل هوایش [۲]. [گفتنی است چنین جوهای گسترده‌ای تاکنون تنها برای سه فراسیاره دیده شده؛ یکی از آنها، فراسیاره‌ی گلیزه ۴۳۶بی است که درباره‌اش خوانده بودید: * کشف یک سیاره بیگانه که جو خود را مانند دُم یک دنباله‌دار پشت سرش کشیده- م]

از سال ۲۰۰۰ به این سو، پیش‌بینی شده بوده که هلیوم می‌بایست یکی از آسان‌ترین گازها برای شناسایی در سیاره‌های غول‌پیکر باشد، ولی جستجوها تا به امروز بی‌نتیجه بوده.

دیوید سینگ، یکی از نویسندگان این پژوهش در پایان می‌گوید: «روش تازه‌ی ما، و همچنین کمک تلسکوپ‌های آینده مانند تلسکوپ فضایی جیمز وب، به ما امکان خواهد داد تا جو فراسیاره‌ها را با دقتی بیش از همیشه بررسی کنیم.»
برداشت هنری از فراسیاره‌ی گلیزه ۴۳۶بی. جو گسترده‌ی این سیاره ابری غول‌آسا از گاز پیرامونش ساخته که مانند دم یک دنباله‌دار، تا میلیون‌ها کیلومتر پشت سرش کشیده شده است. تصویر بزرگ‌تر
--------------------------------------------
یادداشت‌ها:
۱] سنجش جو یک فراسیاره زمانی انجام می‌شود که سیاره از دیدگاه ما، از جلوی ستاره‌ی میزبانش بگذرد. درصد کوچکی از نور ستاره از درون جو سیاره می‌گذرد و یک اثر انگشتِ دیدارپذیر در طیف نور ستاره به جا می‌گذارد. هر چه مقدار یک عنصر در این جو بیشتر باشد، اثر انگشتش بهتر دیده می‌شود.

۲] پرتوهای ستاره تاثیری چشمگیر بر نرخ دسترفتِ جو سیاره‌اش می‌گذارد. ستاره‌ی وسپ-۱۰۷ ستاره‌ای از رده‌ی K و به شدت فعال است و به این دسترفت کمک می‌کند. جو سیاره با درآشامیدن (جذب) پرتوهای ستاره، گرم می‌شود و در نتیجه گسترده شده و با سرعت بیشتری به فضا می‌گریزد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - exoplanet - WASP-107b - element - planet - Solar System - infrared - spectra - Jessica Spake - PhD - University of Exeter - UK - Wide Field Camera 3 - Helium - element - hydrogen - Jupiter - Saturn - spectrum - ultraviolet - optical - wavelength - Earth - star - David Sing - CSA - James Webb Space Telescope -

منبع: spacetelescope

سحابی "کله‌اسبی آبی" در طیف فروسرخ نه کله‌اسبی است و نه آبی!

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
سحابی "کله‌اسبی آبی" در طیف فروسرخ نمایی کاملا دگرگون پیدا می‌کند.
در طیف دیدنی (مریی)، غبارهای بازتابنده‌ی این سحابی از آن یک سحابی بازتابی آبی‌فام با پیکره‌ای مانند سر اسب ساخته‌اند. ولی اگر در نور فروسرخ آن را نگاه کنیم، هزارتویی درهم پیچیده از رشته‌ها، غارها، و پیله‌های گاز و غبار برافروخته پیش چشممان نمایان می‌شود و دیگر به سختی می‌توان نمای آشنای اسب‌مانندی براش شناسایی کرد.
این عکس از پیوند داده‌های ماهواره‌ی کاوشگر پیمایشی میدان-گسترده‌ی فروسرخ ناسا (وایز، WISE) به دست آمده و سحابی کله‌اسبی آبی را در سه طیف فروسرخ نشان می‌دهد (سرخ=۲۲، سبز=۱۲، و آبی=۴.۶ میکرون).
کله‌اسبی آبی که با عنوان آی‌سی ۴۵۹۲ رده‌بندی شده حدود ۴۰ سال نوری پهنا دارد و با فاصله‌ی نزدیک به ۴۰۰ سال نوری از زمین، در راستای صورت فلکی کژدم در صفحه‌ی کهکشان راه شیری دیده می‌شود.
آی‌سی ۴۵۹۲ کم‌نورتر، ولی با پهنای زاویه‌ای بیشتری نسبت به سحابی آشناترِ کله‌اسبی در صورت فلکی شکارچی است [یعنی در آسمان زمین بزرگ‌تر دیده می‌شود]. ستاره‌ی اصلی که گاز و غبار این سحابی را گرم و روشن کرده ستاره‌ی "نو کژدم" است- همان ستاره‌ی زردفام در گوشه‌ی سمت چپ تصویر بالا.
سحابی بازتابی کله‌اسبی آبی در طیف دیدنی (مریی) نمایی مانند سر یک اسب دارد. اندازه‌ی بزرگ‌تر
--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Blue Horsehead Nebula - infrared - visible - horse - NASA - Wide Field Infrared Survey Explorer - WISE - IC 4592 - constellation Scorpius - Milky Way Galaxy - Horsehead Nebula - Orion - star - Nu Scorpii

منبع: apod.nasa

هابل تولدش را در دل مرداب جشن گرفت!

سمت چپ: عکس هابل از سحابی مرداب یا ام۸ در طیف نور دیدنی (مریی)- اندازه‌های دیگر: بزرگ- ۲.۲ مگ- ۵.۵ مگ
سمت راست: عکس هابل از سحابی مرداب یا ام۸ در طیف فروسرخ- اندازه‌های دیگر: بزرگ- ۳.۴ مگ- ۶.۶ مگ
این دو عکس تازه‌ی تلسکوپ فضایی هابل ناسا دو نمای متفاوت از قلب پرآشوب یک پرورشگاه بزرگ ستاره‌ای، به نام سحابی مرداب (ام۸) را نشان می‌دهد. این عکس‌ها که یکی در طیف دیدنی (مریی) و دیگری در طیف فروسرخ است، برای بزرگداشت ۲۸مین سال حضور هابل در فضا گرفته شده‌اند.

تصویر رنگارنگ طیف دیدنی (مریی) در سمت چپ چشم‌اندازی رویایی از پشته‌ها، کاواک‌ها (حفره‌ها)، و کوه‌های گاز و غبار را نشان می‌دهد. این پیکره‌های گاز و غبار توسط پرتوهای پرانرژی فرابنفش و بادهای توفنده‌ای که از یک ستاره‌ی جوان و هیولاپیکر سرچشمه گرفته تراشیده شده و پدید آمده‌اند. این ستاره که در مرکز تصویر جای دارد با نام هرشل ۳۶، حدود ۲۰۰ هزار بار درخشان‌تر و ۳۲ بار پرجرم‌تر از خورشید ما است و دمایش هم به ۴۰ هزار درجه‌ی کلوین می‌رسد.هرشل ۳۶ بسیار فعال است زیرا هنوز نخستین سال‌های زندگیش‌ را می‌گذراند- این ستاره با سن تنها ۱ میلیون سال، در استاندارد کیهانی ستاره‌ای جوان است.

هرشل ۳۶ با پرتوهای سوزاننده و بادهای نیرومند خود (جریان‌هایی از ذرات زیراتمی) دارد غبار محیط زادگاهش را در لایه‌هایی پرده-مانند کنار می‌زند و به پس می‌راند و همزمان، جلوی ستاره‌زایی‌های تازه را در آنها می‌گیرد.
در این تصویر یک گویچه‌ی بوک نشان داده شده

ولی دروون ابرهای چگال گاز و غباری که در لبه‌های این محیط پویای حباب‌مانند جای دارند ستارگانی تازه دارد ساخته می‌شود. مواد تیره و "خرطوم"ماندی که اینجا دیده می‌شود بخش‌های چگال‌تری از این ابرها هستند که در برابر فرسایش ناشی از بادهای پرانرژی و پرتوهای فرابنفش پایداری کرده‌اند و مانند ماشین‌های جوجه‌کشی، جایگاه ستارگان تازه و نوزادند.

در تصویر سمت راست، نمایی از این میدان پرستاره را می‌بینیم که هابل در طیف فروسرخ-نزدیک گرفته و سیمایی از سحابی مرداب را نشان می‌دهد که بسیار متفاوت با چهره‌ی آن در طیف دیدنی (مریی) است. رصد کیهان در طیف فروسرخ به اخترشناسان امکان می‌دهد در دل ابرهای گسترده‌ی گاز و غبار نفوذ کرده و گنج‌هایی که در دلشان پنهانست را نمایان کنند. این تصویر هابل پیش‌نمایی از چشم‌اندازهای چشمگیریست که تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا در آینده ارایه خواهد کرد.

تفاوت آشکار میان دیدگاه نور دیدنی و فروسرخ هابل از این منطقه، پرشمار بودنِ ستارگانیست که در نمای فروسرخ دیده می‌شوند و در دیگری نه. بیشتر اینها ستارگانی دوردست در پس‌زمینه‌اند که پشت سحابی جای دارند و عضو آن نیستند. ولی برخی از آنها ستارگان جوانی در خود سحابی مردابند. ستاره‌ی غول‌پیکر هرشل ۳۶ نزدیک مرکز چارچوبِ، در طیف فروسرخ از طیف دیدنی هم درخشان‌تر دیده می‌شود.

لکه‌های تیره‌ای که به نام گویچه‌های بوک شناخته می‌شوند چگال‌ترین بخش‌های سحابی را ساخته‌اند و جاهایی هستند که ستارگان و سیاره‌هایی را دارند در دل خود پرورش می‌دهند. هابل نمی‌تواند در این توده‌های غبار نفوذ کند ولی جیمز وب درونشان را آشکار خواهد کرد.

سحابی مرداب با فاصله‌ی ۴۱۰۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی کمان (قوس) دیده می‌شود.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Hubble Space Telescope - stellar nursery - Lagoon Nebula - infrared - visible - ultraviolet - hurricane - star - Herschel 36 - Sun - star formation - elephant - trunk - incubator - James Webb Space Telescope - Bok globule - planet

منبع: nasa

نقشه میدان مغناطیسی سیاره مشتری

فضاپیمای جونوی ناسا نخستین نماها از دینام، یا موتورِ پدیدآورنده‌ی میدان مغناطیسی سیاره‌ی مشتری را تهیه کرده. در این نقشه‌ی سرتاسری تازه که با بهره از داده‌های جونو به دست آمده بی‌نظمی‌هایی نامنتظره و مناطقی با شدتی شگفت‌انگیز را در این میدان می‌بینیم.

بخش‌های سرخ‌رنگ جاهایی را نشان می‌دهند که خطوط میدان مغناطیسی از سطح سیاره بیرون زده‌اند و بخش‌های آبی‌رنگ هم جاهایی را که خطوط میدان به درون سیاره برگشته‌اند.

فضاپیمای جونو با ادامه‌ی ماموریتش بر شناخت ما از محیط مغناطیسی پیچیده‌ی مشتری را افزایش خواهد داد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NASA - Juno - dynamo - Jupiter - magnetic field. - planet - 3-D - cyclone - Jovian Infrared Auroral Mapper - JIRAM - Infrared - brightness temperature - radiance

منبع: nasa

پرواز بر فراز قطب شمال مشتری در طیف فروسرخ

 
اگر ویدیو اینجا اجرا نشد می‌توانید آن را در فیسبوک، تلگرام، و یا توییتر یک ستاره در هفت آسمان تماشا کنید

پرواز بر فراز قطب شمال سیاره‌ی مشتری چه حسی دارد؟
در یک ویدیوی سه‌بعدی خیالی که با بهره از عکس‌های واقعی و داده‌های دریافت شده از فضاپیمای جونوی ناسا پدید آمده چنین حسی را تجربه می‌کنیم. 

نیمکره‌ی شمالی مشتری اکنون در زمستان به سر می‌برد و قطب شمالش در سایه است، از همین رو در این ویدیو از نور فروسرخی بهره گرفته که توسط خود مشتری گسیلیده می‌شود- رنگی از طیف فروسرخ که در آن، داغ‌ترین ساختارها را با بیشترین درخشش نشان می‌دهد. مناطق زردرنگ جاهایی گرم‌تر (در ژرفای پایین‌ترِ جو مشتری) را نشان می‌دهند و مناطق تیره نشانگر جاهای سردترند (بالاتر در جو).

در آغاز ویدیو، جونو روی این سیاره‌ی غول‌پیکر زوم می‌کند. اندکی بعد هشت چرخندی که چرخند مرکزی قطب شمال سیاره را در بر گرفته‌اند یکی پس از دیگری نمایان می‌شوند. پهنای هر یک از این چرخندها به اندازه‌ی یک قاره‌ی کامل روی زمین است و دیواره‌های مارپیچ برآمده و تکه تکه دارند. ویدیو با نمایی که از سیاره دور می‌شود پایان می‌یابد.

دوربین‌های فروسرخ برای سنجش دمای جو مشتری و بررسی سازوکار چرخندهای نیرومند قطب‌های مشتری به کار گرفته می‌شوند. بالاترین "دمای درخشندگی" حدود ۲۶۰ کلوین است (تقریبا ۱۳- درجه‌ی سانتیگراد) و پایین‌ترین هم حدود ۱۹۰ کلوین (۸۳- دجه‌ی سانتیگراد). "دمای درخشندگی" اندازه‌ی تابش‌مندی را نشان می‌دهد و اینجا از ۵ میکرون در بالای جو آغاز می‌شود و به جونو می‌رسد.

بررسی چرخندهای مشتری به دانشمندان درباره‌ی بهتر شناختنِ سامانه‌های توفانی خطرناک زمین کمک می‌کند.
جونو تازه دیدار پیرامشتریِ ۱۲ (دوازدهمین گذر از کنار مشتری) را به پایان رسانده و به نظر می‌رسد شرایط مناسب برای انجام دادن چند دور بعدی مدارش که هر یک دو ماه زمان می‌برد را دارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
North Pole - Jupiter - NASA - Juno - infrared - cyclone - continent - Earth - storm system - Perijove

منبع: apod.nasa

نورافشانی ستارگان جوان در ابر ماژلان

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ (۲.۷ مگ)
نزدیک لبه‌های ابر ماژلانی کوچک (یک کهکشان ماهواره‌ای به فاصله‌ی حدود ۲۰۰ هزار سال نوری زمین)، خوشه‌ی ستاره‌ای جوان و ۵ میلیون ساله‌ای به نام ان‌جی‌سی ۶۰۲ جای دارد.
تصویر خیره کننده‌ای که اینجا می‌بینید به کمک تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده و با داده‌های پرتو X از تلسکوپ چاندرا، و فروسرخ از تلسکوپ اسپیتزر نیز آرایش شده. در این چشم‌انداز می‌توانید خوشه‌ی ان‌جی‌سی ۶۰۲ را ببینید که هنوز توسط ابر زاینده‌اش در بر گرفته شده.
پشته‌ها و رگه‌های خیال‌انگیز و توده‌های به پس رانده شده‌ی گاز و غبار نشانه‌ی نیرومندی از اینند که پرتوهای پرانرژی و امواجِ ضربه‌ای از سوی ستارگان پرجرم ان‌جی‌سی ۶۰۲، ماده‌ی غباری را پس زده و فشرده و در نتیجه همچنان که این توده‌ها در اثر پرتوهای ستارگان از مرکز خوشه دور می‌شوند، یک فرآیند ستاره‌زایی دیگر هم در دلشان به راه افتاده.
گستردگی این تصویر باکیفیت در فاصله‌ی برآورد شده‌ی ابر ماژلانی کوچک حدود ۲۰۰ سال نوریست، ولی در پس‌زمینه‌ی همین چشم‌انداز واضح و چندرنگ، شمار فریبنده‌ای از کهکشان‌های گوناگون را هم می‌توان دید. این کهکشان‌های پس‌زمینه در فراسوی ان‌جی‌سی ۶۰۲ جای گرفته و صدها میلیون سال نوری یا بیشتر از آن فاصله دارند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
NGC 602 - Small Magellanic Cloud - satellite galaxy - X-ray - Chandra - infrared - Spitzer - star cluster - natal gas - Hubble - shock wave - star formation

منبع: apod.nasa

چشم‌انداز گسترده سحابی کله‌اسبی

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر (۳.۵ مگ)
این چشم‌انداز گسترده از فضای میان‌ستاره‌ای پیرامون سحابی پرآوازه‌ی کله‌اسبی، با همگذاری داده‌های تصویری تلسکوپ غول‌پیکر زمینی ویستا (VISTA) و تلسکوپ فضایی هابل به دست آمده است.
ابرهای مولکولی پرغبار منطقه که در این عکس در محدوده‌ی طول موج‌های فروسرخ-نزدیک دیده می‌شوند، در میدانی پراکنده شده‌اند که چیزی حدود دو سوم قطر یک ماه کامل را در آسمان سیاره‌ی زمین می‌پوشاند. پهنای این چشم‌انداز از چپ به راست در فاصله‌ی برآوردی سحابی کله‌اسبی -یعنی چیزی حدود ۱۶۰۰ سال نوری- به بیش از ۱۰ سال نوری می‌رسد.
سحابی کله‌اسبی که نام دیگرش بارنارد ۳۳ است و حتی در نمای فروسرخ-نزدیک هم بازشناخته می‌شود را در بالا، سمت راست چارچوب می‌بینید: یک ستون گرد و غبار که بالاترین نقطه‌اش جایگاه ستارگان نوزاد است.
پایین و سمت چپ، سحابی بازتابی درخشان ان‌جی‌سی ۲۰۲۳ دیده می شود که یک ستاره‌ی داغ جوان را در بر گرفته و از بازتاب نور آن روشن شده است.
ابرهای تیره‌ی زیر گردن اسب و در لبه‌ی ان‌جی‌سی ۲۰۲۳ هم با تابش سرخ-دور خود (دورترین رنگ سرخ در طیف نور دیدنی) وجود فواره‌هایی پرانرژی را نشان می‌دهند که به نام اجرام هربیگ-هارو شناخته می‌شوند و آن‌ها هم به ستارگان نوزاد ربط دارند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
VISTA - Hubble Space Telescope - Horsehead Nebula - infrared - wavelength - molecular cloud - Full Moon - Barnard 33 - star - reflection nebula - NGC 2023 - jet - Herbig-Haro

منبع: apod.nasa

نمای فروسرخ از توفان‌های پرپیچ و تاب قطب شمال مشتری

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
این نمای خیره‌کننده از چرخندهای قطب شمال سیاره‌ی مشتری از داده‌هایی پدید آمده که فضاپیمای جونو با یکی از دستگاه‌های خود به نام نقشه‌بردار فروسرخ شفقی مشتری (جیرام، JIRAM) گرد آورده بود. این داده‌های فروسرخ که تابش گرمایی از قله‌ی ابرهای مشتری را نشان می‌دهند تنها محدود به نیمه‌ی رو به آفتابِ سیاره نیستند.
در این تصویر فروسرخ هشت ویژگی چرخندی را می‌بینیم که چرخندی به قطر حدود ۴۰۰۰ کیلومتر درست کنار قطب شمال جغرافیایی این سیاره‌ی غول‌پیکر را در میان گرفته‌اند.
بر پایه‌ی داده‌های مشابه، قطب جنوب مشتری هم دارای چرخندیست که با پنج چرخند دیگر در میان گرفته شده. چرخندهای قطب جنوب کمی بزرگ‌تر از همتایان شمالیشان هستند.
داده‌های فضاپیمای کاسینی نشان داده بود که غول گازی کیوان در هر یک از قطب‌هایش تنها یک سامانه‌ی توفان چرخندی دارد.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Juno - Jovian Infrared Auroral Mapper - cyclone - Jupiter - North Pole - Jovian - plane - South Pole - Cassini - gas giant - Saturn

منبع: apod.nasa

آب در سرتاسر سطح کره ماه پیدا می‌شود!

در سال ۲۰۰۹ سه فضاپیما وجود آب روی ماه را تایید کردند، ولی تاکنون اخترشناسان فکر می‌کردند بیشتر این آب محدود به "تله‌های سرد" در قطب‌های ماهند. اکنون بررسی داده‌های تازه‌ی دو فضاپیما سایه‌ی تردیدی بر این نظریه انداخته- بر پایه‌ی آنها، آب می‌تواند در سرتاسر سطح ماه پخش شده باشد.
بر خلاف پنداشت‌های گذشته، آب‌های ماه می‌توانند در سرتااسر سطح آن پخش شده باشند
این پژوهش که گزارشش در شماره‌ی ۱۲ فوریه‌ی نشریه‌ی نیچر جئوساینس منتشر شده، می‌تواند درباره‌ی سرچشمه‌ی آب‌های ماه، و این که این آب چگونه می‌تواند در آینده برای زمینیان به کار رود- برای آب آشامیدنی، تبدیل آن به هیدروژن و اکسیژن برای سوخت موشک‌ها یا به عنوان هوا برای کاوش‌های فضایی آینده.

اگرچه این پژوهش چیزی از میزان در دسترس بودن این آبها نمی‌گوید، ولی نشان می‌دهد که هم H2O و هم OH (مولکولی که به نام هیدروکسیل شناخته می‌شود) در سرتاسر سطح ماه پراکنده است و چه شب و چه روز می‌توان آنها را یافت.

جاشوا بندفیلد، دانشمند بنیاد علوم فضایی و نویسنده‌ی اصلی پژوهش می‌گوید: «ما پی بردیم که اگر به هر نقطه‌ی ماه در هر ساعت روز و در هر عرض جغرافیایی نگاه کنیم می‌توانیم نشانه‌های آب را ببینیم. به نظر می‌رسد وجود آب به همنهش (ترکیب) سطح هم بستگی ندارد، همه جا هست.»

پژوهش‌های گذشته نشان می‌دادند که آب و هیدروکسیل (یک همخانواده‌ی آب که از تنها یک مولکول اکسیژن و یک مولکول هیدروژن درست شده) به طور عمده در "تله‌های سرد" در قطب‌های ماه یافته می‌شود- تله‌های سرد جاهایی هستند که به اندازه‌ای سردند که بخار آب و دیگر مواد گریزا (فرّار) می‌توانند تا میلیاردها سال پایدار در آنها بمانند. در پژوهش تازه، دانشمندان پی بردند که شدت سیگنال های بازتابی که برای ردیابی آب به کار می‌روند بستگی به بلندی شبانه‌روز ماه دارد که برابر با ۲۹ روز زمین است.

بندفیلد و گروهش به روشی تازه برای بهره گرفتن از اطلاعات دمایی در داده‌های ماموریت‌های ماه دست یافتند. آنها با این روش، تفسیر پژوهش‌های گذشته برای جستجوی آب روی سطح ماه را تغییر دادند.

به گفته‌ی مقام‌های ناسا، آب روی سطح ماه، نور خورشید را در طول موج ویژه‌ای بازمی‌تاباند -حدود ۳ میکرون- که بیرون از طیف دیدنی (مریی) و در محدوده‌ی فروسرخ است. حسگرهای راه دور شدت نور بازتابیده‌ از سطح ماه را اندازه‌ می‌گیرند. ولی ماه خودش هم [از نور آفتاب] به اندازه‌ی کافی گرم می‌شود که نور فروسرخ بگسیلد، از همین رو پژوهشگران می‌بایست سیگنال این گسیلش را از سیگنالی که دستاورد بازتاب از روی آب و هیدروکسیل است جدا کنند. آنها این کار را با بهره از اطلاعات دمایی ماه انجام دادند.

گروه بندفیلد به یک راهکار تازه و دقیق‌تر برای به دست آوردن دما، و در نتیجه راهی بهتر برای جدا کردن سیگنال‌های بازتابی آب از سیگنال‌های گسیلشی خود ماه پیدا کردند. این مدل دمایی تازه نشان می‌داد که آب روی ماه به طور عمده در شکل هیدروکسیل وجود دارد که برای بهره گرفتن از آن می‌بایست از کانی‌ها بیرون کشیده (استخراج) شود.

پژوهشگران هنوز سرگرم بررسی داده‌ها برای آگاهی بیشتر درباره‌ی سرچشمه‌ی آب روی ماه هستند. ولی می‌گویند این آب می‌توانسته در اثر برخورد بادهای خورشیدی به سطح ماه و واکنش اتم‌های هیدروژن درون این بادها با اتم‌های اکسیژن در سنگ‌ها و خاک سطحی ماه (سنگ‌پوشه) پدید آمده باشد. با این وجود، آنها نمی‌خواهند این احتمال که این آب‌ها ممکن است به آهستگی از زمان پیدایش ماه تا به امروز، از کانی‌های خودش آزاد شده‌اند را کنار بگذارند.

جان کلر، دانشمند برنامه‌ی مدارگرد شناسایی ماه از مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا می‌گوید: «برخی از این مسایل علمی بسیار بسیار دشوارند و تنها به کمک منابع گوناگون از کاوشگرهای گوناگون است که می‌توانیم به پاسخ نزدیک شویم.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
water - moon - cold trap - pole - Nature Geoscience - Earth - hydrogen - oxygen - fuel - H2O - OH - molecule - hydroxyl - Joshua Bandfield - Space Science Institute - NASA - volatile - reflective - lunar day - infrared - spectrum - minerals - atom - regolith - Lunar Reconnaissance Orbiter - John Keller - Goddard Space Flight Center

منبع: Space.com

چهره غول گازی مشتری در طیف فروسرخ

سیاره‌ی مشتری در طیف فروسرخ چهره‌ای متفاوت با طیف دیدنی (مریی) پیدا می‌کند.
برای شناخت حرکت ابرهای مشتری و کمک به فضاپیمای جونوی ناسا، دانشمندان به طور منظم تلسکوپ فضایی هابل را رو به این غول گازی تنظیم کرده و عکس‌هایی از آن می‌گیرند. در این رصدها، رنگ‌های مشتری در طیف‌های فراتر از دامنه‌ی دید انسان بررسی می‌شوند، از جمله فرابنفش و فروسرخ.
یکی از این عکس‌ها که سال ۲۰۱۶ و در سه باند فروسرخ-نزدیک گرفته شده را اینجا می‌ینیم که به طور دیجیتالی به رنگ‌های دیدارپذیر به نمایش در آمده است.
مشتری در طیف فروسرخ متفاوت به نظر می‌رسد و دلیلش هم تا اندازه‌ای اینست که هر بخشی از آن، نور خورشید را به اندازه‌ی ویژه‌ای باز می‌تاباند و از همین رو ابرهایی که در عرض‌ها و ژرفاهای گوناگون هستند با روشنایی‌های متفاوتی دیده می‌شوند.
با این همه، بسیاری از ساختارهای آشنای مشتری را در این طیف هم می‌توان شناسایی کرد، از جمله منطقه‌های روشن و کمربندهای تیره که سیاره را نزدیک استوای آن دور زده‌اند، لکه‌ی سرخ بزرگ در پایین، سمت چپ، و سامانه‌ی توفان‌های زیر لکه‌ی سرخ بزرگ که به نام "رشته‌ی مروارید" شناخته می‌شوند.
قطب‌ها در این طیف می‌درخشند زیرا در آن مناطق، ریزگردهای فراز بالا توسط ذرات پرانرژی در مغناطکره‌ی سیاره برانگیخته شده‌اند.
فضاپیمای جونو اکنون ۱۰ مدار از ۱۲ مدار علمی‌اش به گرد مشتری را کامل کرده و همچنان به گردآوری داده‌هایی می‌پردازد که به دانشمندان کمک کند نه تنها آب و هوای مشتری را بشناسند، بلکه رازهای نهفته در زیر لایه‌های ابری‌ ضخیم آن را هم آشکار کنند.

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Jupiter - infrared - NASA - Juno spacecraft - Hubble Space Telescope - Jovian - ultraviolet - latitude - zone - belt - planet - equato - Great Red Spot - string-of-pearls - pole - haze - charged particle - magnetosphere

منبع: apod.nasa

"ابرماه آبی خون" در ۳۱ ژانویه، و فرصت طلایی دانشمندان

* ماه‌گرفتگی ۳۱ ژانویه فرصتی ویژه برای یک گروه از دانشمندان است تا ماه را با دوربین‌های گرمایی بررسی کنند.

در یک همرویدادی نامعمول، سه رویداد مربوط به ماه با هم رخ می‌دهند و پدیده‌ای که "ابرماه آبی خون" نامیده شده را پدید می‌آورند. ماه کامل شب سی و یکم، دومین ماه کامل در ژانویه خواهد بود، چیزی که به نام "ماه آبی" خوانده می‌شود؛ این نخستین ماه آبی سال ۲۰۱۸ است. همچنین، ماه تقریبا در همان هنگام به نزدیک‌ترین نقطه‌ی مدارش به زمین (نقطه‌ی پیرازَم یا حضیض) هم می‌رسد و کمی روشن‌تر و بزرگ‌تر از ماه‌های کامل دیگر دیده خواهد شد. بنابراین ماه کامل شب سی و یکم یک "ابرماه" نیز خواهد بود.
گام‌های ماه‌گرفتگی ۳۱ ژانویه به ساعت منطقه‌ی زمانی اقیانوس آرام- تصویر بزرگ‌تر
افزون بر اینها، در بامداد ۳۱ ژانویه نیز یک ماه‌گرفتگی رخ خواهد داد، پدیده‌ای که رنگ سرخ تیره‌ای به ماه می‌دهد و از همین رو ماه در زمان گرفتگی به نام "ماه خون" هم شناخته می‌شود.

ماه‌گرفتگی فرصتی برای پژوهشگرانست تا تغییراتی که به هنگام سرد شدن سریع سطح ماه در آن رخ می‌دهد را ببینند. این اطلاعات می‌تواند به آنها در شناخت ویژگی‌های سنگپوشه‌ی ماه (آمیزه‌ی خاک و قلوه سنگ آن) و چگونگی تغییرات آن در گذر زمان کمک کند.

نوآه پترو، دانشمند ماموریت مدارگرد شناسایی ماه ناسا (ام‌آراو) می‌گوید: «در زمان ماه‌گرفتگی‌ها، دمای سطح ماه آنچنان افت ناگهانی چشمگیری می‌کند که انگار در عرض چند ساعت، از درون اجاق وارد فریزر شود.»

به طور معمول، این ورود و خروج ماه از تاریکی و افت و خیزِ همزمانِ دمای آن در درازنای یک روز ماه رخ می‌دهد که برابر با ۲۹ و نیم روز زمینیست. این تغییرات در ماه گرفتگی به شکل دور تند انجام می‌شوند.

این بررسی از رصدخانه‌ی هالکالا در هاوایی، و در طول موج‌های نادیدنی گرمایی (فروسرخ) انجام می‌شود. چنین پژوهشی در گذشته چند بار دیگر هم انجام شده بوده. در آن موارد، جاهای ویژه‌ای از سطح ماه برگزیده شده بود تا ببینند در زمان ماه‌گرفتگی، چقدر گرمای خود را نگه می‌دارند.

در زمان ماه‌گرفتگی، قرص ماه به رنگ سرخ تیره
در می‌آید. از همین رو ماه‌ِ گرفته شده را به نام
"ماه خون" هم می‌شناسند
پل هِین از آزمایشگاه جوی و فیزیک فضا در دانشگاه کلرادو بولدر می‌گوید: «اگر با یک دوربین گرمایی نگاه کنیم می‌بینیم که به هنگام ماه‌گرفتگی کل سرشت ماه دگرگون می‌شود. در تاریکی، دهانه‌ها و دیگر ویژگی‌های آشنای آن دیده نمی‌شوند، و مناطق پیرامون برخی دهانه‌ها که در زمان معمولی بی‌نام و توصیف نشده‌ هستند آغاز به "درخشش" می‌کنند، زیرا سنگ‌هایشان هنوز گرم است.»

سرعت دسترفت گرما از سطح بستگی به بزرگی سنگ‌ها و ویژگی‌های مواد، از جمله همنهش (ترکیب)، میزان پوکی (تخلخل)، و نرم و کُرکوار بودن آنها دارد.

فضاپیمای ال‌آراو که از ۲۰۰۹ در مدار ماه است تاکنون با دستگاه پرتوسنج فروسرخ خود (Diviner) داده‌های بسیاری درباره‌ی تغییرات دمایی فصلی و شبانه‌روزی ماه به زمین فرستاده. این تغییرات بلندمدت‌تر آگاهی‌هایی درباره‌ی ساختارهای بزرگ‌تر ماه و ویژگی‌های کلی چند اینچِ بالاییِ سنگپوشه‌ی ماه به دانشمندان می‌دهد. تغییرات کوتاه مدتی که در زمان ماه‌گرفتگی رخ می‌دهند بر ویژگی‌های مواد نرم و لایه‌ی سنگپوشه‌های رویی اثر می‌گذارند.

دانشمندان با مقایسه‌ی این دو گونه اطلاعات می‌توانند تغییرات برخی از مناطق ویژه را ببینند- برای نمونه، نقش‌های پیچ و تاب‌ (lunar swirls) در راینر گاما (Reiner Gamma) یا یک دهانه‌ی برخوردی و آوارهای سست و آزاد پیرامونش.

این گونه اطلاعات برای هدف‌های کاربردی از جمله جستجوی جاهای مناسب فرود؛ و همچنین کمک به پژوهشگران در بررسی فرگشت ودگرگونی سطح ماه سودمند است. پترو می‌گوید: «این پژوهش‌ها به ما کمک می‌کنند تا نقش و اثر برخوردهای بزرگ و کوچک بر دگرگونی‌های سطح ماه در بازه‌های زمانی زمین‌شناختی را بشناسیم.»

--------------------------------------------
تلگرام و توییتر یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
lunar eclipse - Moo - thermal camera - blue moon - supermoon - Earth - blood moon - regolith - Noah Petro - NASA - Lunar Reconnaissance Orbiter - LRO - Goddard Space Flight Center - Greenbelt - Maryland - Haleakala Observatory - Maui - Hawaii - wavelength - Paul Hayne - Laboratory for Atmospheric and Space Physics - University of Colorado - Boulder - crater - Diviner - lunar swirl - Reiner Gamma - impact crater -

منبع: nasa

حباب‌های غول‌پیکر روی سطح یک غول سرخ

اخترشناسان به کمک تلسکوپ بسیار بزرگ (وی‌ال‌تی) در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (اِسو) برای نخستین بار به طور مستقیم الگوهای دانه‌بندی بر روی ستاره‌ای به جز خورشید را به تصویر کشیده‌اند- ستاره‌ی غول سرخ پیر "پی۱ درنا" (π1 Gruis). در این تصویر چشمگیر تازه، یاخته‌های همرفتی روی سطح این ستاره‌ی غول‌پیکر را می‌بینیم. این یافته‌های تازه در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.
غول سرخ متغیر پی۱ درنا در صورت فلکی درنا
پی۱ درنا که با فاصله‌ی ۵۳۰ سال نوری از زمین، در صورت فلکی درنا جای دارد، یک غول سرخ سرد تقریبا هم‌جرم خورشید، ولی ۳۵۰ برابر بزرگ‌تر و چندین هزار برابر درخشان‌تر است [۱]. خورشید ما هم تا حدود پنج میلیارد سال دیگر پف کرده و به چنین غول سرخی تبدیل خواهد شد.

گروهی از اخترشناسان به رهبری کلودیا پالادینی از اِسو، به کمک دستگاه PIONIER در وی‌ال‌تی ستاره‌ی پی۱ درنا را با جزییاتی دقیق‌تر از همیشه رصد کرده‌اند. آنها پی بردند که سطح این غول سرخ تنها چند یاخته‌ی همرفتی (سلول همرفتی) یا "دانه" دارد که پهنای هر یک به حدود ۱۲۰ میلیون کیلومتر، نزدیک به یک چهارم قطر ستاره می‌رسد [۲]. تنها یکی از این دانه‌ها می‌تواند فضای میان خورشید تا آن سوی ناهید را پر کند.

سطح بسیاری از ستارگان غول‌پیکر (نورسپهر یا فوتوسفر آنها) پشت غبارهایی‌ پنهان سده که دیدنشان را دشوار می‌کند. ولی در مورد پی۱ درنا، اگرچه غبارهایی در فاصله‌ی دور پیرامون آن وجود دارد، ولی اثر چشمگیری روی این تصاویر فروسرخ تازه نگذاشته است [۳].

دیرزمانی پیش از این، هنگامی که سوخت هیدروژن پی۱ درنا ته کشید، نخستین گام از برنامه‌ی همجوشی هسته‌ای این ستاره‌ی باستانی به پایان رسید. با از دست دادن انرژی، ستاره آغاز به فشرده شدن کرد و همین باعث شد دمایش [دمای هسته‌اش-م] تا بیش از ۱۰۰ میلیون درجه افزایش یابد. این دماهای بالا آغازگر گام بعدی زندگی ستاره و همجوشی هلیوم‌های آن به اتم‌های سنگین‌تری مانند کربن و اکسیژن شد.

سپس این هسته‌ی بی‌اندازه داغ لایه‌های بیرونی ستاره را پس زد و باعث شد ستاره پف کند و قطرش به صدها برابر قطر آغازینش برسد. ستاره‌ای که امروز می‌بینیم یک غول سرخ متغیر است. تاکنون سطح هیچ یک از این گونه ستارگان با جزییات به تصویر کشیده نشده بود.

اگر بخواهید با خورشید خودمان بسنجید، نورسپهر آن حدود دو میلیون یاخته‌ی همرفتی دارد که پهنای هر کدامشان به تنها ۱۵۰۰ کیلومتر می‌رسد. تفاوت بسیار در بزرگی یاخته‌های همرفتی‌ خورشید و پی۱ درنا می‌تواند تا اندازه‌ای به دلیل تفاوت در گرانش سطحی‌شان باشد. جرم پی۱ درنا تنها ۱.۵ برابر خورشید است ولی با قطری بسیار بیشتر؛ که این به گرانش سطحی بسیار کمتر، و پیدایش تنها چند دانه‌ی بی‌اندازه گسترده می‌انجامد.

ستارگانی با جرم بیش از هشت برابر خورشید زندگی‌شان را با انفجارهای چشمگیر ابرنواختری به پایان می‌برند ولی ستارگان کم‌جرم‌تری مانند این، به آرامی پوسته‌های بیرونی‌شان را به فضا پس می‌زنند و سحابی‌های سیاره‌نمای زیبا را پدید می‌آورند. در بررسی‌های گذشته روی پی۱ درنا یک پوسته‌ از مواد در فاصله‌ی ۰.۹ سال نوری از آن آشکار شده بود که پنداشته می‌شود از موادیست که خودش حدود ۲۰ هزار سال پیش پس زده بوده. این گامِ به نسبت کوتاه در زندگی یک ستاره [دوره‌ی غول سرخ] تنها چند هزار سال به درازا می‌کشد- چشم به هم زدنی در درازنای عمر چند میلیارد ساله‌ی آن- و این تصاویر نشانگر روش نوینی در بررسی گام زودگذر "غول سرخ" در زندگی ستارگان است.

در ویدیوی زیر با بزرگنمایی آسمان در بخشی از صورت فلکی درنا به ستاره‌ی غول سرخ متغیر پی۱ درنا می‌رسیم:
--------------------------------------------
یادداشت‌ها:
۱] نام پی۱ درنا بر پایه‌ی روش نامگذاری بایر گزیده شده. در سال ۱۶۰۳، ستاره‌شناس آلمانی، یوهان بایر ۱۵۶۴ ستاره را دسته‌بندی کرد و روی هر یک نامی که از دو بخش الفبای یونانی و صورت فلکی‌شان درست می‌شد گذاشت. ترتیب حروف هم بر پایه‌ی ترتیب تقریبی روشنی دیداری از روی زمین بود- روشن‌ترین با حرف آلفا (α). بنابراین نام درخشان‌ترین ستاره‌ی صورت فلکی درنا، آلفا درنا (نیّر) می‌شود.

پی۱ درنا همدمی با رنگ‌ پادسان (متضاد) دارد که بر همین پایه، پی۲ درنا نامیده شده. جدایی این دو از پشت یک دوربین دوچشمی به خوبی دیده می‌شود. توماس بریزبین در دهه‌ی ۱۸۳۰ پی برد که خود پی۱ درنا هم خودش یک سامانه‌ی دوتایی بسیار به هم نزدیک‌تر است. آنی جامپ کانن که پدیدآورنده‌ی "برنامه‌ی رده‌بندی هاروارد" شناخته می‌شود، در سال ۱۸۹۵ نخستین کسی بود که طیف نامعمول پی۱ درنا را گزارش داد.

۲] دانه‌ها الگوهایی از جریان‌های همرفتی در پلاسمای یک ستاره هستند. هنگامی که پلاسما در مرکز ستاره داغ می‌شود، گسترده شده و به سطح می‌آید، سپس در لبه‌ی بیرونی خنک شده و به مناطق تیره‌تر و چگال‌تری تبدیل می‌شود و دوباره رو به مرکز ستاره پایین می‌رود. این فرآیند تا میلیاردها سال ادامه می‌یابد و نقشی عمده در بسیاری از فرآیندهای اخترفیزیکی بازی می‌کند، از جمله در ترابرد (انتقال) انرژی، تپش، باد ستاره‌ای، و ابرهای غبار روی کوتوله‌های قهوه‌ای.

۳] پی۱ درنا یکی از درخشان‌ترین اعضای رده‌ی اس است- رده‌ی کمیابی از ستارگان که نخستین بار توسط اخترشناس آمریکایی، پل دبلیو. مریل برای ستارگانی با طیف نامعمول تعریف شد. پی۱ درنا، آر زن در زنجیر، و آر ماکیان هم پیش‌نمونه‌های این رده‌ از ستارگان بودند. اکنون دلیل طیف شگفت‌انگیز آنها "فرآیند-اس" یا "فرآیند نوترون‌گیری آهسته" دانسته می‌شود- فرآیندی که نیمی از عنصرهای سنگین‌تر از آهن را پدید می‌آورد. [خواندید: * ذره ذره وجود ما از کجا آمده؟]

--------------------------------------------
تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
ESO - Very Large Telescope - star - Solar System - red giant - π1 Gruis - PIONIER - Sun - Nature - Earth - constellation of Grus - Crane - Claudia Paladini - convective cell - granule - Venus - photosphere - hydrogen - nuclear fusion - helium - atom - carbon - oxygen - variable red giant - supernovae - Bayer designation system - German - Johann Bayer - Greek - Alpha - Alpha Gruis - binocular - Thomas Brisbane - binary star system - Annie Jump Cannon - Harvard Classification Scheme - spectrum - plasma - pulsation - stellar wind - brown dwarf - S class - American - Paul W. Merrill - R Andromedae - R Cygni - prototype - s-proces - slow neutron capture process - element - iron

منبع: eso

در محیط مرگبار پیرامون تپ‌اخترها هم می‌توان زندگی کرد، ولی به یک شرط!

* اخترشناسان برای نخستین بار شرایط دوام آوردن یک سیاره‌ی زیست‌پذیر پیرامون یک تپ‌اختر را بررسی و تعیین کرده‌اند.
تپ‌اخترها، مانند چیزی که در این نگاره‌ی هنری دیده می‌شود، ستارگان نوترونی سریع-چرخان با میدان مغناطیسی بی‌اندازه نیرومندی هستند که انبوهی از پرتوها و ذرات پرانرژی مرگبار می‌گسیلند.
تپ‌اخترها از شگرف‌ترین و کم‌شناخته شده‌ترین اجرام کیهانند. این هسته‌های ستاره‌ای که به بزرگی یک شهرند، نه تنها به فشردگی کوه اورست که در یک کوله‌پشتی جا شده هستند، بلکه می‌توانند به سرعت یک فرفره بچرخند. افزون بر این، تپ‌اخترها به دلیل میدان مغناطیسی بی‌اندازه نیرومند، و چرخش خودشان و این میدان، میدان‌هایی الکتریکی پدید می‌آورند که الکترون‌ها و پروتون‌ها را به سوی قطب‌های‌ آنها کشانده و باریکه‌های الکترومغناطیسی بی‌اندازه پرانرژی‌ای پدید می‌آورند که از این قطب‌ها بیرون می‌زند.

این موج پرتوهای مرگبار (و فوران ذرات نابودگر) باعث می‌شوند حتی فکر کردن به زندگی نزدیک این ستارگان هم خنده‌دار باشد. ولی، برای نخستین بار، اخترشناسان شرایطی که برای ادامه‌ی زیست‌پذیری یک فراسیاره در محیط خشن و مرگبار پیرامون یک تپ‌اختر نیازست را شناسایی کده‌اند. و گویا تنها چیزی که نیازست یک جو است- البته یک جو بسیار (بسیار) ضخیم و چگال.

بر پایه‌ی گزارشی که روز ۲۰ دسامبر در نشریه‌ی اخترشناسی و اخترفیزیک منتشر شد، پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که منطقه‌ی زیست‌پذیر یک تپ‌اختر (منطقه‌ای که آب روی سطح سیاره می‌توانند به حالت مایع بماند) می‌تواند به اندازه‌ی مدار زمین پیرامون خورشید باشد. ولی تاکید کردند که سیاره باید یک ابَرزمین با جَوی تا یک میلیون بار ضخیم‌تر از جو زمین باشد.

نخستین مورد تایید شده از یک فراسیاره (سیاره‌ی فراخورشیدی) به سال ۱۹۹۲ بر می‌گردد، هنگامی که چند سیاره‌ی زمین‌سان به گرد تپ‌اختر پی‌اس‌آر_بی۱۲+۱۲۵۷، در فاصله‌ی ۲۳۰۰ سال نوری زمین و در صورت فلکی دوشیزه (سنبله) شناسایی شد. اکنون می‌دانیم که دستکم سه فراسیاره‌ی سنگی به گرد این تپ‌اختر که به نام لیچ (lich) هم شناخته می‌شود می‌چرخند که دو تای آنها ابَرزمینند (هر یک با جرمی نزدیک به چهار برابر زمین). ولی آیا هیچ یک از آنها می‌تواند به راستی زیست‌پذیر باشد؟

[پیش از این درباره‌ی این سه سیاره که به نام های پولترگایست، دراگ، و فوبیتر نامیده شده‌اند خوانده بودید: * مردگان متحرک فضا]
در این نگاره‌ی هنری سیاره‌های پیرامون تپ‌اختر پی‌اس‌آر_بی۱۲+۱۲۵۷ به ترتیب اندازه و جدایی مدارهایشان نشان داده شده. جرم کوچک‌ترینِ آنها حدود یک پنجاهم زمین و دوتای دیگر چیزی میان چهار تا پنج برابر زمین است.
از آنجایی که یک تپ‌اختر در واقع گونه‌ای ستاره‌ی نوترونی‌ست -هسته‌ی رُمبیده‌ی یک ستاره‌ی بزرگِ "مرده"- دیگر گرمایی از راه واکنش‌های گرماهسته‌ای در درونش تولید نمی‌شود. به دلیل همین نبودِ یک چشمه‌ی پایدار انرژی در آنها، پژوهشگران باید راه دیگری برای آن که پی‌اس‌آر_بی۱۲+۱۲۵۷ بتواند سیاره‌هایش را برای رساندن به دماهای مناسب آب مایع سطحی گرم کند بیابند.

اخترشناسان، الساندرو پاترونو از دانشگاه لیدن و بنیاد ASTRON، و میکل کاما از دانشگاه‌های لیدن و کمبریج با بهره از داده‌های پرتو ایکس رصدخانه‌ی پرتو X چاندرا، میزان انرژی آزاد شده از این تپ‌اختر در طیف پرتو ایکس را اندازه گرفتند. آنها بر پایه‌ی داده‌های چاندرا دریافتند که میزان انرژی پرتو ایکسِ دریافتیِ دو سیاره‌ی ابرزمین پیرامون این تپ‌اختر برای مایع نگه داشتن آب سطحی بسنده می‌کند، البته اگر جَوی بی‌اندازه چگال داشته باشند.

به نوشته‌ی این گزارش، اگر سیاره‌ای پیرامون پی‌اس‌آر_بی۱۲+۱۲۵۷ دارای جَوی به اندازه‌ی کافی ضخیم و چگال باشد، می‌تواند پرتوهای مرگبار ایکس و ذرات پرسرعت این تپ‌اختر را درآشامیده (جذب کرده) و به تابش فروسرخ که زیان کمتری دارد تبدیل کند- این تابش فروسرخ همان چیزیست که به نام گرما نیز می‌شناسیم. هر چند که این جو به اندازه‌ای انبوه و چگال است که شرایط روی سطح سیاره مانند شرایط در ژرفای درازگودال ماریانا، ژرف‌ترین جای اقیانوس‌های زمین خواهد بود.

پاترونو که یکی از نویسندگان این پژوهش است می‌گوید: «بر پایه‌ی محاسبه‌های ما، دمای سیاره‌ها می‌تواند برای بودن آب مایع سطحی مناسب باشد. ولی هنوز نمی‌دانیم که آیا این دو ابرزمین یک جو مناسبِ بی‌اندازه چگال دارند یا نه.»
نگاره‌ی هنری از سیاره‌ای نزدیک یک تپ‌اختر (سمت راست)
شمار برآوردی تپ‌اخترها تنها در کهکشان راه شیری حدود ۲۰۰ هزارتاست، بنابراین بررسی چگونگیِ پیدایش و همچنین رفتار سیاره‌های پیرامون این اجرام کار بیهوده‌ای نیست. اخترشناسان می‌خواهند در پژوهش‌های آینده از آرایه‌ی آلما در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا برای جستجوی قرص‌های غبار پیرامون تپ‌اخترهای دیگر کمک بگیرند تا به رازهای پیدایش فراسیاره‌های تپ‌اختر-گَرد پی ببرند.

------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

اژه نامه:
exoplanet - pulsar - stellar core - backpack - Mount Everest - top - magnetic field - pole - Astronomy & Astrophysics - habitable zone - Earth - Sun - planet - super-Earth - terrestrial - PSR B1257+12 - lich - constellation Virgo - neutron star - star - thermonuclear reaction - X-ray - Chandra X-ray Observatory - Alessandro Patruno - Leiden University - ASTRON - Mihkel Kama - Leiden University - Cambridge University - liquid water - infrared - heat - Mariana Trench - ocean - Milky Way - European Southern Observatory - ALMA - dust disc -

منبع: astronomy

آلفا و اُمگا- دو عکس متفاوت کاسینی از کیوان

این دو عکس در کنار هم نشان می‌دهند که فضاپیمای کاسینی چه راه دور و درازی را باید می‌پیمود تا به کیوان (زحل) برسد.

سمت چپ یکی از نخستین عکس‌هاییست که کاسینی در سفرش از بخش درونی به بخش بیرونی سامانه‌ی خورشیدی از این غول حلقه‌دار گرفت. سمت راست نیز یکی از واپسین عکس‌های کاسینی از کیوان را نشان می‌دهد و نقطه‌ای از جو سیاره که کاسینی فردای آن روز به درون آن شیرجه زد را هم در بر دارد.
تصویر سمت چپ در سال ۲۰۰۱ گرفته شده بود، حدود شش ماه پس از گذشتن فضاپیما از کنار مشتری برای دریافت کمک گرانشی از آن (عملیات قلاب‌سنگ گرانشی) گرفته شد و بهترین عکسیست که کاسینی با دوربین وضوح بالای خود (زاویه-باریک) گرفت و مانند چیزیست که تلسکوپ هابل از مدار زمین می‌تواند ببیند. تصویر سمت راست یکی از عکس‌هاییست که کاسینی در اواخر ماموریتش و از فاصله‌ی نزدیک، با دوربین کم‌وضوح‌تر خود (زاویه گسترده) گرفته بود و تنها بخش کوچکی از سیاره را در خود جای داده.

در تصویر سمت چپ کیوان را از زاویه‌ی ۲۰ درجه زیر صفحه‌ی حلقه‌ها نشان می‌دهد. عکس در روز ۱۳ ژوییه‌ی ۲۰۰۱ در طول موج‌هایی از نور فروسرخ در محدوده‌ی ۷۲۷ نانومتر، و با بهره از دوربین زاویه-باریک کاسینی گرفته شده. تصویر سمت راست رو به نقطه‌ای در فاصله‌ی ۶ درجه شمال استوای سیاره، و در طیف دیدنی (مریی)، با دوربین زاویه-گسترده‌ی فضاپیما، در روز ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷ گرفته شده.

به هنگام گرفتن عکس سمت چپ، فاصله‌ی کاسینی از کیوان حدود ۵۱۰ میلیون کیلومتر بود و هر پیکسل تصویر هم‌ارز ۳۱۰۰ کیلومتر است. تصویر سمت راست از فاصله‌ی حدود ۵۷۹۰۰۰ کیلومتری گرفته شد و هر پیکسلش هم‌ارز ۳۵ کیلومتر است.

فضاپیمای کاسینی ماموریت خود را در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ با فرو رفتن در جو سیاره به پایان برد.

------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه‌نامه:
Cassini - Saturn - ringed planet - solar system - Jupiter - gravity assist - arrow-angle - Earth - Hubble Space Telescope - wide-angle - planet - wavelength - infrared - equator - wide-angle -

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه